અગ્નિપુરાણમ્

દરેક દિવસે, પોતાના મંત્રો દ્વારા, શત આહુતિઓ અર્પણ કરવી જોઈએ અને સાથે સાથે શિવના ઘડાની તથા અન્ય પાત્રોની પૂજા તથા દિશાઓને અર્પણ પણ કરવું જોઈએ. ગુરુ અને અન્યજન સાથે, યોગ્ય નિયમોથી રાત્રિવાસ કરવો—જેને ‘અદિવાસ’ કહેવામાં આવે છે—એવું જ્ઞાત થયું છે, જાણે વૃક્ષની છાયામાં નિવાસ કરવો. ગયા યાત્રાના વિધિનું વર્ણન પણ અહીં કરવામાં આવ્યું છે. શ્રાદ્ધકર્મ કેવી રીતે કરવું તેનું પણ સ્પષ્ટ નિર્દેશ આપવામાં આવ્યું છે. અગ્નિદેવે જણાવ્યું કે સમગ્ર સમયચક્ર એક પૂર્ણ વર્ષરૂપે સ્થાપિત છે. કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશી પૂર્ણ થતી વખતે કાગનો નિશાન દેખાય છે અને પર્વદિવસે ચતુષ્પદનું નિશાન હોય છે. હવે, વિજય અને મંગલાર્થે, વિજયના સમુદ્રમાં રહેલા તત્વને સમજાવું છું: અ, ઇ, ઉ, એ, ઓ—આ સ્વરો ક્રમશઃ નંદાદિ તિથિઓને અનુરૂપ છે. ફરી, કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશી પૂર્ણ થતી વખતે કાગનું નિશાન, અને પર્વદિવસે ચતુષ્પદનું નિશાન જોવા મળે છે. હનુમાનજીનું ચિત્ર કપડામાં જોવાથી દુશ્મનોનો નાશ થાય છે. વિવિધ બળોની પણ અહીં ચર્ચા છે. કિલ્લાની ગોળાકાર રચના, સેવાનું ચિત્ર, અને ત્રિલોક વિજયનું જ્ઞાન—જે સર્વ તાંત્રિક યંત્રોને દબાવી દે છે—આ બધું પણ અહીં શીખવવામાં આવે છે. મારી મહામારી મંત્ર અને દુશ્મન વિનાશક જ્ઞાન પણ અહીં શીખવવામાં આવે છે. છવિધિ—સર્વ મંત્રો માટે લાગુ પડે છે—તેનું પણ વર્ણન છે. વશીકરણ અને સમાન ક્રિયાઓ માટેની પદ્ધતિઓ પણ અહીં લખવામાં આવી છે, આઠ-આઠ અક્ષરોના જોડમાં. વસુઓ આઠ છે, દિશાઓ દસ, રસો છ, વેદો ચાર, ગ્રહો નવ, ઋતુઓ છ, મેષો બાર, અને ચંદ્ર—આ બધું અહીં જણાવાયું છે. સર્વ સિદ્ધિદાયક મંત્રો, ઔષધિઓ અને યંત્રો પણ અહીં શીખવવામાં આવે છે. છવિધિ પૂર્વક વિવિધ મંત્રોનું પણ શિક્ષણ આપવામાં આવ્યું છે. બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વરીની ત્રિભાગ વિધિ અને દેવીઓનું પણ વર્ણન છે. ત્વરિતા દેવીની પૂજા અને સંબંધિત વિધિઓનું પણ અહીં વર્ણન છે. અગ્નિદેવ કહે છે: હવે હું મન્વંતરોનું વર્ણન કરીશ; પ્રથમ મનુ સ્વાયંભુવ હતા. પુષ્કર કહે છે: મૃત્યુ પછી અને પ્રસૂતિ પછી શુદ્ધિ કેવી રીતે કરવી તે પણ સમજાવું છું. સંસ્કાર હોય કે ન હોય, મૃત્યુ સમયે સ્વર્ગ કે મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે. મનુ, વિષ્ણુ, યાજ્ઞાવલ્ક્ય, હારિત, અત્રી, યમ, અંગિરા, વસિષ્ઠ, દક્ષ, સંવર્ત, શાતાતપ, પરાશર, આપસ્તંબ, ઉશનસ, વ્યાસ, કાત્યાયન, બૃહસ્પતિ, ગૌતમ, શંખ અને લેખિત—આ બધા ઋષિઓએ ધર્મ વિષે ઉપદેશ આપ્યો છે. શ્રાદ્ધ વિધિ, જે ભોગ અને મોક્ષ આપે છે, તેનું પણ વર્ણન છે. અગ્નિદેવ કહે છે: હે પ્રભુ! હૃદયમાં દીપક સમાન રહેલા આત્માનું ધ્યાન કરવું જોઈએ. અત્યારથી, વર્ણ અને સંબંધિત વિષયોની ચર્ચા છે. મહાપાપોનું વર્ણન, પ્રાયશ્ચિત્ત વિધિ, સર્વ પાપો માટે પ્રાયશ્ચિત્ત, તૃતીયા તિથિના વ્રતો, પંચમી તિથિના વ્રતો, ચતુર્દશી તિથિના વ્રતો, અશોક પૂર્ણિમા અને અન્ય વ્રતો, સપ્તાહિક વ્રતો, નક્ષત્ર સંબંધિત વ્રતો, દીપદાન વ્રત અને અંતે, નરકના સ્વરૂપનું વર્ણન—all chapters unfold one after another, guiding the seeker through ritual, devotion, expiation, and the path to liberation.