અગ્નિપુરાણમ્

આગમપ્રધાન ગ્રંથમાં વર્ણવાયેલા આ પવિત્ર વિધિની શરૂઆતમાં, પૂજાના દરવાજા, ધર્મ, શાંતિ, વાસ્તુ, લક્ષ્મી, ગણેશ અને અન્ય દેવતાઓ માટે વિશેષ ઘડા તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ ઘડાઓ અનાજના ઢગલાંમાંથી બનાવવામાં આવે છે, અને તેઓ પર કપડા તથા ફૂલમાળાઓથી શણગાર કરવામાં આવે છે. ઘડાઓમાં સોનું, સુગંધિત પાણી અને ફળો ભરીને, પાંદડા તથા શુભ ચિહ્નોવાળા વાસણો સાથે, કપડાંથી ઢાંકવામાં આવે છે અને સફેદ રાય લાવવામાં આવે છે. વિધિમાં વિખેરવા માટે ભુનો ચોખા, જ્ઞાનની તલવાર, ઘી અને મધથી ભરી વાસણ, તપન માટે કોપરનું ચમચું, અને પાદ પ્રક્ષાલન માટે ઘી-મધથી ભરી વાસણ પણ હોય છે. ત્રણ સો દર્ભા ઘાસની ચટાઈ, તેમજ ચારકોણી અને ચોરસ ચટાઈ પલાશના પાંદડાંથી બનેલી હોય છે. તિલ, હવન માટે વાસણ, અર્ધ-વાસણ અને શુદ્ધિકારક પણ તૈયાર થાય છે. આ વિધિ માટે કુલ અઠ્ઠાવીસ સામગ્રીમાં ધુપ-ઘડા, ચમચા, ટોપલા, આસન, પંખો અને સુકા ઇંધણ પણ આવે છે. ફૂલ, પાંદડા, ગુગ્ગુલ, ઘીથી પ્રજ્વલિત દીવો, ધૂપ, અખંડિત ચોખા, ત્રણ તાણવાળી દોર, ગાયનું ઘી, જવાર અને તિલ પણ જરૂરી છે. શુદ્ધિકારક કુશ ઘાસ, ત્રણ પ્રકારની મીઠી વસ્તુઓ, દસ ઇંધણની લાકડીઓ, હાથ જેટલી લાંબી ચમચી, અને સૂર્ય-ગ્રહ appeasement માટે હાથ પણ આવે છે. ઇંધણ sticks માટે અર્ક, પલાશ, ખદિર, આમ, પિપ્પલ, ઉદુંબર, શમી, દુર્વા અને કુશા—કુલ ૧૦૮ લાકડીઓ જરૂરી છે. જો આ મળતી ન હોય, તો જવાર, તિલ અને ઘરગથ્થું વાસણો વાપરી શકાય છે. દેવતાઓ અને અન્ય માટે બે કપડાં, ઘડો, ચમચી અને ઢાંકણ પણ જરૂરી છે. ગુરુપૂજન માટે વળા, મુકુટ, વસ્ત્ર, હાર, કાનની કડી અને કંગણ તૈયાર કરવામાં આવે છે, અને સંપત્તિમાં કોઈ કપટ ન હોય. જો આમાંથી કંઈક અભાવ હોય, તો જ્યોતિષી, બ્રાહ્મણ, કવિ, શિલ્પીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલ પૂજા પણ સમાન માનવામાં આવે છે. વજ્ર અને સૂર્ય appeasement માટે નીલમ, વજ્ર, મોતી, ફૂલ, કમળ, શંખ અને વૈદુર્ય રત્ન prescribe થાય છે. વેટિવર, માધવી લતા, ક્રાંતા, લાલ ચંદન, અગરુ, ઉત્તમ ચંદન, સારિકા, કંકુસ્તા, શંખિની અને અન્ય ઔષધીય પદાર્થો પણ આવશ્યક છે. સોનું, તાંબું, લાલ ધાતુ, ચાંદી, ઘંટધાતુ, સીસું, ઓર્પિમેન્ટ અને રિયલગર—આ ધાતુઓ, તેમજ લાલ ઓકર, સોનું, મકશિકા, પારો, અગ્નિ રંગની ઓકર, ગંધક અને અભ્રક—આઠ ખનિજ, તેમજ વિવિધ ચોખા પણ લાવવામાં આવે છે. વધુમાં, ઘઉં, તિલ, કાળા ઉડદ, લીલા મગ, જવાર, નિવારા, શ્યામક અને આઠ પ્રકારના ચોખા પણ લાવવામાં આવે છે. પછી, ઈશ્વર કહે છે: ગુરુ, સ્નાન અને દૈનિક ક્રિયા પૂર્ણ કરીને, પવિત્ર ઓમકારના અર્થમાં સ્થિર થઈ, પોતાના સહયોગીઓ, મૂર્તિઓ અને બ્રાહ્મણો સાથે અગ્નિ શાળામાં પ્રવેશ કરે છે. ત્યાં, પૂર્વની જેમ, શાંતિથી શરૂ કરીને દરવાજાઓની પૂજા કરે છે અને દરેક શાખાના દ્વારપાલોને પણ પરિભ્રમણ કરીને પૂજાય છે. પૂર્વમાં નંદી અને મહાકાલ, દક્ષિણમાં ભૃંગી અને વિનાયક, પશ્ચિમમાં વૃષભ અને સ્કંદ, અને ઉત્તરમાં દેવી અને ચંડા છે. શાખાઓના તળિયે શાંત અને ઠંડા ઘાટા, પરજન્ય, અશોક, ભૂત, સંજીવન અને અમૃત છે. પછી, સંપત્તિ અને સુખ આપનાર જોડી દેવતાઓની નામના દ્રવ્ય રૂપે, ચોથા સુધી, ઓમથી પૂર્ણ કરીને, ક્રમવાર પૂજા કરે છે. લોકપાલ, પૃથ્વી દ્વારપાલ, બે પ્રવાહ, ત્રણ સૂર્ય, યુગ, વેદ, લક્ષ્મી અને ગણેશ—આ બધાની પૂજા થાય છે. આ રીતે, યજ્ઞશાળાના દરેક દ્વાર પર દેવતાઓ અવરોધો દૂર કરવા અને વિધિની રક્ષા માટે સ્થિત થાય છે. પછી,Thunderbolt, ભાલા, દંડ, તલવાર, પાશ, ધ્વજ, ગદા, ત્રિશૂલ, ચક્ર, કમળ અને ધ્વજની પૂજા 'ઓ હ્રૂં ફટ નમઃ', 'ઓમ હ્રૂં ફટ, દ્વાર શક્તિને, હ્રૂં ફટ નમઃ' જેવા મંત્રોથી થાય છે. કુમુદ, કુમુદાક્ષ, પુન્ડરીક, વામન, શંકુકર્ણ, સર્વનેત્ર, સુમુખ અને સુપ્રતિષ્ઠિત—આઠ ધ્વજદેવતાઓને પૂર્વથી શરૂ કરીને, ભૂતગણો સાથે 'ઓમ કૌં, કુમુદને નમઃ' જેવા મંત્રોથી પૂજાય છે. હેતુકા, ત્રિપુર વિધ્વંસક, શક્તિ, યમઝ્વક, કાલ, કરાલિન, એકાંઘ્ની, ભીમ અને અષ્ટક—આ દેવતાઓની પણ પૂજા થાય છે. આ રીતે, દિશાઓના રક્ષક દેવતાઓને, પુષ્પ, ધૂપ અને અર્પણથી, સંતોષ પામ્યા પછી માન આપવું જોઈએ. રંગીન ચટાઈઓ પર, બાંબુના થાંભલાં પર ક્રમવાર, પૃથ્વીથી શરૂ કરીને પાંચ તત્વો અને સદ્યોજાત સહિત દેવતાઓની પૂજા કરવી જોઈએ. યજ્ઞમંડપ, જે સદાશિવના ક્ષેત્રમાં વ્યાપક છે, શંકરનું નિવાસસ્થાન છે, ધ્વજ અને શક્તિઓ સાથે જોડાયેલ છે, તે તત્વોની દૃષ્ટિથી માન્ય રાખવું જોઈએ. અવરોધો દૂર કર્યા પછી, પશ્ચિમ દ્વારથી પ્રવેશ કરીને, બાકી દ્વાર દર્શાવવું જોઈએ. દક્ષિણ બાજુના બલિપીઠ પર, ઉત્તર તરફ મોઢું કરીને, તત્વોનું શુદ્ધિકરણ કરવું જોઈએ. આંતરિક અર્પણ, વિશિષ્ટ અর্ঘ્ય, મંત્રો અને સામગ્રીનું શુદ્ધિકરણ અને ગાયના પાંચ પદાર્થોથી સ્વ-પૂજા કરવી જોઈએ. સામાન્ય આસન પર, શિવતત્વ માટે ત્રણ તત્વો ક્રમવાર સ્થાપિત કરવું જોઈએ. કપાળ, ખભા અને પગના અંતથી, શિવજ્ઞાનના પરમ તત્વ, રુદ્ર, નારાયણ અને બ્રહ્મા—આ દેવતાઓને તેમના સ્વરૂપ અને ગતિ સાથે સ્થાપિત કરવું. 'ઓમ હં હાં' મંત્રથી, સ્વરૂપ અને સ્વામીની સ્થાપના કરવી, સર્વવ્યાપી શિવ અને તેના અંગો, શિવ હસ્તને માથા પર રાખવું. બ્રહ્મરંધ્ર દ્વારા પ્રવેશતી તેજસથી, અંદર અને બહાર, અંધકારનું આવરણ દૂર થાય છે અને દિશાઓ પ્રકાશિત થાય છે. પછી, પોતાને અને સ્વરૂપોને ફૂલ, કપડાં, ફૂલમાળાઓથી શણગારવું, 'હું શિવ છું' એમ ધ્યાન કરીને, જ્ઞાનની તલવાર સાથે ઊભા થવું. આ રીતે, શ્રદ્ધા અને નિયમથી, વિધિની દરેક પાયાની પૂજા, સામગ્રીની તૈયારી અને શક્તિઓનું આહ્વાન, શિવતત્વના સ્મરણ સાથે, પવિત્ર યજ્ઞશાળામાં પૂર્ણ થાય છે.