અગ્નિપુરાણમ્

એક દિવસ, એક શ્રદ્ધાળુ વ્યક્તિએ નગરમાં શુભ કાર્ય કરવાની તૈયારી શરૂ કરી. પ્રથમ, તેણે ચાંદી કે સોનાની કલમથી નાગરી લિપિમાં લખવાનું શરૂ કર્યું. પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, તેણે બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવ્યું અને ભેટરૂપે દાન આપ્યું. ત્યારબાદ, ગુરુ, જ્ઞાન અને હરિની પૂજા કરી, પુરાણ અને અન્ય ગ્રંથો લખવા માટે ઉત્તરપૂર્વ દિશામાં શુભ આસન પર મંડળથી કાર્ય શરૂ કર્યું. લખેલ પુસ્તકને તેણે દર્પણમાં જોઈ, પાત્રમાં ભરેલા પાણીથી છાંટ્યું અને આંખો ખોલવાની વિધિ કરીને પથારી પર મૂક્યું. પછી, પુરૂષ સૂક્ત અને વેદનો પ્રથમ ભાગ ગ્રંથમાં મૂકીને, જાગૃતિ અને પૂજા કરી અને પાકેલા ભોજનનો અર્પણ કર્યો. ગુરુ અને અન્ય લોકોને ભેટ આપી, તેમને ભોજન કરાવ્યા, અને પછી પુસ્તકને રથ કે હાથી પર બેસાડીને શહેરમાં ફેરવાવ્યું. પુસ્તકને ઘર કે મંદિરમાં કપડામાં લપેટીને સ્થાપિત કર્યું અને આરાધના કરી. પાઠના આરંભ અને અંતે તેનું સન્માન કર્યું. વિશ્વની શાંતિ માટે પુસ્તકનો પાઠ કરાવ્યો; દરેક અધ્યાયના આરંભે યજમાન અને અન્ય લોકો પર પાત્રમાં ભરેલા પાણીથી છાંટ્યા. પછી, પુસ્તક બ્રાહ્મણને આપ્યું—એથી અપરમિત પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. ગાય, ધરતી અને સરસ્વતી—આ ત્રણ અત્યંત દયાળુ ગણાય છે. જ્ઞાનનું ફળ, શાહી અને પાંદાંના સમૂહ સાથે દાન આપ્યું; જેટલા પાંદાં અને અક્ષર, એટલા વર્ષો સુધી વિષ્ણુ લોકમાં સન્માન મળે છે. પાંચ રાત સુધી પુરાણ અને ભારત દાન આપવાથી એકવીસ પેઢી ઉદ્ધાર થાય છે અને અંતે પરમ તત્ત્વમાં લીન થઈ જાય છે. પછી, ઈશ્વરે કહ્યું: અર્ઘ્ય પાત્ર લઈને, સારી રીતે તૈયાર થઈ, યજ્ઞશાળામાં જવું; દૈવી દૃષ્ટિથી તમામ યજ્ઞ ઉપકરણો તૈયાર કરવા. ઉત્તર દિશા તરફ જોઈ, યજ્ઞ વેદીનું નિરીક્ષણ કરવું, કુશા ઘાસથી છાંટવું અને સ્પર્શવું, મંત્રોચ્ચાર સાથે રક્ષણાત્મક પાણીથી અંજણ કરવું. પછી, તલવારથી ખાડો ખોદવો, સાફ કરવો, ભરવો અને સમતલ કરવો; ફરી રક્ષણાત્મક પાણીથી છાંટવું અને તીક્ષ্ণ ધનુષથી પાઉન્ડ કરવું. વેદીને સ્વીપ, લિપવું અને યોગ્ય માપ મુજબ આકાર આપવો; ત્રણ દોરાથી બાંધવું અને હંમેશા રક્ષણાત્મક પાણીથી પૂજા કરવી. પાણીની ત્રણ લીટી—પૂર્વ, આગળ અને નીચે—કરવી; અથવા, કુશા અને શિવાયુદ્ધથી ક્રમ બદલવો. વજ્રમય બનાવવા માટે મંત્રથી, મનથી ચાર ભાગની દર્ભા ઘાસની પાંદીઓ ગોઠવવી; પાત્ર માટેના મંત્રથી, મનથી આસન વિશાળ ગોઠવવું. મનથી વાગીશ્વરીનું આવાહન કરવું અને ભગવાનની પૂજા કરવી; યજ્ઞ અગ્નિ યોગ્ય આધાર સાથે શુદ્ધ પાત્રમાં સ્થાપિત કરવી. પશુભક્ષી માટે યોગ્ય ભાગ દૂર કરીને, નિરીક્ષણ અને અન્ય વિધિથી શુદ્ધ કરીને, દેહ, ચંદ્ર અને તત્વ અગ્નિને એકમાં મિલાવવું. ‘ઓમ હૂં’ ઉચ્ચારી, અગ્નિ ચૈતન્યમાં અગ્નિ બીજથી સ્થાપિત કરવું; સંહિતા મંત્રથી શક્તિમાન થયેલી અગ્નિ, ગાય મુદ્રાથી અમૃતરૂપ બને છે. શસ્ત્ર મંત્રથી રક્ષિત, કવચથી આવૃત, ઉપાસક યજ્ઞ વેદી પર જમ્મા દોરા સાથે જમ્મા દોરીને જમણે ફરે છે. વાગીશાની ગર્ભમાં શિવ બીજનું ધ્યાન કરીને, દેવ વાગીશ્વર દ્વારા એ બીજનું વિસર્જન કલ્પવું. યજ્ઞકર્તા ભૂમિ પર બેઠા, મનથી એ બીજનું વિસર્જન કરે છે, પોતાને સામેથી, પછી નાભિ સ્થાને આંતરિક બીજોનું સમૂહ એકત્ર કરે છે. આવરણ એકત્ર, શુદ્ધિકરણ અને આચમન મનથી કરે છે; ગર્ભ અગ્નિની પૂજા કર્યા પછી, રક્ષણ માટે તીક્ષ્ણ ધનુષનો ઉપયોગ કરે છે. ગર્ભથી જન્મેલી દેવીનું કંગન, એના કોમળ હાથ પર બાંધે છે; સદ્યોજાત સાથે ગર્ભાધાન માટે અગ્નિની પૂજા કરે છે. પછી, હૃદય મંત્રથી ત્રણ હવન કરે છે; પુરૂષ સંતાન માટે, ત્રીજા માસમાં ડાબી તરફ પૂજા કરે છે. ત્રણ હવન, પાણીના ટીપા વડે માથા પર, કરે છે; છઠ્ઠા માસમાં રૂપ દેવીની પૂજા કરીને, વાળ વહેંચવાની વિધિ કરે છે. પછી, ચોટી સાથે ત્રણ હવન કરે છે; મોઢું ગોઠવવું અને મોઢું ખુલવાનું અને શુદ્ધિકરણની વિધિ કરે છે. દસમા માસમાં, પહેલાંની જેમ, જન્મ અને માનવ-સંસ્કાર વિધિ કરે છે; દર્ભા અને અન્ય વસ્તુઓથી અગ્નિ પ્રગટાવી, ગર્ભની અશુદ્ધિ દૂર કરવા માટે સ્નાન કરે છે. સુવર્ણ કંગનનું ધ્યાન કરીને, દેવીની પૂજા કરે છે; જન્મની અશુદ્ધિ તાત્કાલિક દૂર કરવા માટે, શસ્ત્ર મંત્રથી પાવન પાણી છાંટે છે. પાત્રને બાહ્ય શસ્ત્રથી સ્પર્શે છે અને કવચથી શુદ્ધ કરે છે; શસ્ત્રથી કુશા ઘાસને બાહ્ય દોરા, ઉત્તર અને પૂર્વ છેડે મૂકે છે. પછી, મનથી વિશાળ આવરણ સ્થાપિત કરે છે; પછી, વક્તાઓ માટેના શસ્ત્ર મંત્રથી, ત્રણ છેડાં પર stalks મૂકે છે. પાંચ સમીદાઓ, ઘીમાં ભીંજવી, છેડા અને મૂળ પર અર્પણ કરે છે; મનથી બ્રહ્મા, શંકર, વિષ્ણુ અને અનંતની પૂજા કરે છે. દુર્વા ઘાસથી, સીમા પર ક્રમવાર ફરતા, દરેક નિર્ધારિત સ્થળે, ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવતાઓ સુધી ક્રમવાર જાય છે. અગ્નિ સામે, દરેક દિશામાં મનથી પૂજા કરે છે; અવરોધ દૂર કરે છે અને બાળકને રક્ષણ આપે છે. પછી, શૈવ આજ્ઞા જાહેર કરે છે; સ્રુક અને સ્રુવા લઈને, તેમનાં મોઢા ઉપર અને નીચે, ક્રમવાર આગળ વધે છે. અગ્નિમાં ગરમ કર્યા પછી, દર્ભા ઘાસના મૂળ, મધ્ય અને છેડા સ્પર્શે છે; કુશા સ્પર્શ કરેલા સ્થાને, પોતાને જ્ઞાન અને શિવરૂપે ધ્યાન કરે છે. ક્રમવાર ત્રણ તત્વો હાં, હીં, હૂં અને સં અક્ષરથી મૂકે છે; શક્તિને સ્રુચિમાં, શંભુને સ્રુવામાં, હૃદયના પરમાણુ સાથે મૂકે છે. તેમના ગળામાં ત્રણ દોરા પહેરાવે છે, ફૂલ અને અન્યથી પૂજા કરે છે, અને કુશા ઘાસ ઉપર જમણે મૂકે છે. ગાયનું ઘી, દૃષ્ટિ અને અન્ય વિધિથી શુદ્ધ કરીને, પોતાનું બ્રહ્મરૂપ ધ્યાન કરે છે અને એ ઘી લે છે. યજ્ઞ વેદી ઉપર, ઘી હૃદયના કેન્દ્રમાં, અગ્નિ ક્ષેત્રમાં ફેરવે છે; પછી, વિષ્ણુરૂપનું ધ્યાન કરીને, એ ઘી ઈશાન ક્ષેત્રમાં મૂકે છે. આ રીતે, શાસ્ત્રોક્ત વિધિ મુજબ, શ્રદ્ધા અને ભક્તિપૂર્વક, દરેક ક્રમ અને વિધિનું પાલન કરીને યજ્ઞ-પૂજા, ગ્રંથ-લેખન અને દાનના મહિમા દર્શાવવામાં આવ્યા.