અગ્નિપુરાણમ્

અંગદ અને અન્ય વાનરો, અંગદના નેતૃત્વમાં, મધુવનમાં ગયાં અને ત્યાં મધપાન કર્યું. દધિમુખ અને અન્ય વાનરોને પરાજિત કર્યા પછી તેઓ આનંદપૂર્વક બોલ્યાં, “સીતા મળી ગઈ છે!” રામે આનંદથી હનુમાનને પૂછ્યું, “તમે સીતાને કેવી રીતે જોયા? તેણે મારા માટે શું સંદેશો આપ્યો?” રામે હનુમાનને વિનંતી કરી, “મને સીતાની વાર્તાનું અમૃત પીવડાવો, જે કામના અગ્નિમાંથી જન્મ્યું છે.” હનુમાને રામને કહ્યું, “હું સાગર પાર કરી ત્યાં પહોંચ્યો.” પછી તેણે કહ્યું, “હું સીતાને જોયા, અને પછી લંકાને દહન કરી. આ સીતાજીનું મણિ લઈ આવો. રાવણને સંહાર કરો, અને તમે સીતાને પાછી મેળવો. રામ, દુઃખ ના કરો.” જ્યારે રામે મણિ લીધો, ત્યારે વિયોગના દુઃખે રડે પડ્યા. મણિ જોઈને કહ્યું, “જાનકી મળી ગઈ છે. હે સીતા, મને તારી પાસે લઈ જા. તારા વિના હું જીવતો રહી શકતો નથી.” સુગ્રીવ અને અન્ય વાનરો એ તેમને શાંત કર્યા અને પછી રામ સાગર કિનારે ગયા, જ્યાં વિભીષણ મળ્યા. વિભીષણ, જે પોતાના ભાઈ રાવણ દ્વારા ત્યજાયા હતા, આવ્યા. તેમણે કહ્યું, “સીતા રામને પરત આપો,” પણ તેઓ એકલાં અને નિર્વલ હતા. રામે વિભીષણને મિત્ર બનાવીને લંકાનો રાજા ઘોષિત કર્યો. જ્યારે સાગરે માર્ગ આપ્યો નહીં, ત્યારે રામે તીક્ષ્ણ બાણોથી તેને છિદ્ર કર્યો. પછી સાગર પ્રગટ થયો અને રામને કહ્યું, “નળ સાથે સમુદ્ર પર પુલ બાંધો અને લંકા જાઓ.” સાગરે કહ્યું, “હું તારા માટે પહેલા બનાવાયો હતો; રામ પણ નળના પુલથી વૃક્ષો અને પર્વતો વડે મહાસાગર પાર ગયો.” નારદે કહ્યું, “અંગદ રામની આજ્ઞાથી રાવણ પાસે ગયો અને કહ્યું, ‘જાનકી રાઘવને તરત પરત આપો, નહિંતર તમારો વિનાશ નિશ્ચિત છે.’” રાવણ, યુદ્ધ માટે આતુર અને ક્રૂર, રામને સંદેશો મોકલ્યો કે દશમુખ માત્ર એકલયુદ્ધ જ ઇચ્છે છે. આ સાંભળીને રામ વાનરોની સેના સાથે લંકા તરફ યુદ્ધ માટે ગયા. હનુમાન, મૈંદ, દ્વિવિદ, જાંબવાન, નળ – બધા સાથે હતા. નીલ, તારા, અંગદ, ધૂભ્ર, સુશેન, કેસરી, ગયા, પનસ, વિનતા, રંભા, શરભ, કથન અને મહાબલી પણ સાથે જોડાયા. ગવાક્ષ, દધિવક્ત્ર, ગવય, ગંધમાદન અને સુગ્રીવ સહિત અસંખ્ય વાનરો પણ જોડાયા. રાક્ષસો અને વાનરો વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું. રાક્ષસોએ વાનરો પર બાણ, ભાલા, ગદા વગેરે શસ્ત્રોથી ઘાત કર્યો. વાનરોએ પોતાના નખ, દાંતો, પથ્થરો વગેરે વડે રાક્ષસોને માર્યા; રાક્ષસોની હાથી, ઘોડા, રથ અને પદાતિ સેના વિનાશ પામી. હનુમાને દુશ્મન ધૂમ્રાક્ષને પર્વતશિખરે થી સંહાર્યો; નીલે અકંપન અને પ્રહસ્તને યુદ્ધમાં માર્યા. ઈન્દ્રજિતના બાણબંધથી મુક્ત થયા બાદ, રામ અને લક્ષ્મણ, ગરુડના દર્શન પછી, રાક્ષસસેનાને પોતાના બાણોથી સંહાર્યા. રામે યુદ્ધમાં રાવણને ઘાયલ કર્યો, અને રાવણ, દુઃખી થઈ, કુંભકર્ણને જગાડવા ગયો. કુંભકર્ણ જાગી, હજારો ઘડાં મદિરા પીધી અને અનેક મહિષાદિક પ્રાણીઓ ભક્ષ્યાં પછી રાવણને કહ્યું, “હે ભાઈ, તું પાપી રીતે સીતાનું અપહરણ કર્યું છે, હવે હું યુદ્ધમાં જઈને રામ અને વાનરોને સંહાર કરીશ.” આ કહીને કુંભકર્ણે વાનરોને ભયંકર રીતે સંહાર્યા; તેણે સુગ્રીવને પકડી તેના કાન અને નાક કાપી નાખ્યા. કાન અને નાક વિનાના સુગ્રીવને વાનરો વચ્ચે ભક્ષ્યા. પછી કુંભ, નિકુંભ અને રાક્ષસ મકરાક્ષા આવ્યા. કુંભકર્ણે તેમના પગ કાપી, માથા જમીન પર ફેંક્યા. મહોદર, મહાપાર્શ્વ, મદમસ્ત અને ભયંકર રાક્ષસ પ્રઘાસ, ભાસકર્ણ અને વિરુપાક્ષ યુદ્ધમાં પ્રવેશ્યા. દેવાંતક, નરાંતક અને ત્રિશિરા – એ બધા પણ યુદ્ધમાં હતા; રામ-લક્ષ્મણ, વાનરો અને વિભીષણે તેમનો સામનો કર્યો. આ અને અન્ય રાક્ષસો યુદ્ધમાં માર્યા ગયા; ઈન્દ્રજિતે માયાથી રામ અને અન્ય વાનરોને બાંધ્યા. સાપબાણના વરદાનથી ઘાયલ થયેલા રામ-લક્ષ્મણને પવનપુત્ર હનુમાન લાવેલી ઔષધિથી સ્વસ્થ અને નિર્વ્યથા થયા. હનુમાને તે પર્વત ઉંચક્યો, જ્યાંથી ઔષધી મળી; ત્યાં લક્ષ્મણે નિકુંભિલામાં યજ્ઞ કરતી વખતે ઈન્દ્રજિત પર આક્રમણ કર્યું. યુદ્ધમાં લક્ષ્મણે શૂરવીર ઈન્દ્રજિતને બાણોથી સંહાર્યો; રાવણ, દુઃખથી વ્યાકુળ, સીતાને મારવા પ્રયત્ન કરવા લાગ્યો. અવિંધ્યે તેને અટકાવ્યો, પછી રાવણ પોતાની સેના અને રથ સાથે યુદ્ધ માટે નીકળ્યો. ઈન્દ્રની આજ્ઞાથી માતલીએ રામ માટે રથ લાવ્યો. રામ અને રાવણ વચ્ચેનું યુદ્ધ ફરીથી ભયંકર થયું; રાવણે વાનરોને માર્યા, અને હનુમાન સહિતના વાનરો એ રાવણને ઘાયલ કર્યા. રામે મેઘ જેવા શસ્ત્રવૃષ્ટિ વરસાવી; રાવણનું ધ્વજ, રથ, ઘોડા અને સારથી કાપી નાખ્યા. રામે બ્રહ્માસ્ત્રથી રાવણના હૃદયમાં ઘાત કર્યો અને તેના અનેક માથા કપાઈ પડ્યા. રાવણ જમીન પર પડ્યો, ત્યારે તમામ રાક્ષસી સ્ત્રીઓ રડવા લાગી. રામની આજ્ઞાથી વિભીષણે રાવણના અંત્યક્રિયા અને શાંતિવિધિ કર્યા. શત્રુના સંહાર પછી, રામે સીતાને સ્વીકારી, જે અગ્નિમાં પ્રવેશી પવિત્ર સાબિત થઈ. ઈન્દ્ર અને અન્ય દેવોએ સીતાની પ્રશંસા કરી. બ્રહ્મા અને દશરથએ, “હે વિષ્ણુ, દૈત્યવિનાશક, તમારી પૂજા કરી.” ઈન્દ્રે અમૃતવૃષ્ટિથી વાનરોને પુનઃજીવિત કર્યા. રામે વાનરોની પૂજા કરી, પછી તેમને સ્વર્ગ મોકલ્યા. લંકાનું રાજ્ય વિભીષણને આપી સન્માનિત કર્યા. રામે સીતાને સાથે લઈ પુષ્પક વિમાને ચઢ્યા અને પાછા જતા માર્ગે આનંદપૂર્વક સીતાને વન અને કિલ્લાઓ દર્શાવ્યા.