અગ્નિપુરાણમ્

પ્રાચીન નૈમિષારણ્યમાં, સંસારના મહાન ઋષિઓ, જેમ કે શાઉનક, એકત્ર થયા હતા. તેમણે સૂતા મહર્ષિનું સ્વાગત કર્યું અને કહ્યું, "સૂતા, તમે અમારું માન વધાર્યું છે. અમને સર્વ વૈદિક જ્ઞાનનો સાર જણાવો, જે જાણવાથી મનુષ્ય સર્વજ્ઞાની બને છે." સૂતા મહર્ષિએ જવાબ આપ્યો, "સર્વ જ્ઞાનનો સાર છે શ્રી વિષ્ણુ, જે સર્વ જગતના સર્જક છે. તેને બ્રહ્મણ તરીકે જાણવાથી મેં સર્વજ્ઞાની બન્યો છું." સૂતા આગળ કહ્યું કે બ્રહ્મણના બે સ્વરૂપો છે: એક ધ્વનિનો બ્રહ્મણ અને બીજો સર્વોચ્ચ બ્રહ્મણ. આ વિશે અઠર્વણ વેદમાં પણ ઉલ્લેખ છે. સૂતા અને અન્ય ઋષિઓ, જેમ કે શુક્ર અને પૈલ, બદરિકા આશ્રમમાં ગયા અને વ્યાસજીને વંદન કર્યું. વ્યાસજીએ કહ્યું, "મને સાંભળો, હું તમને બ્રહ્મણના આદર્શ સ્વરૂપ વિશે જણાવું છું, જેમ કે વસીષ્ઠએ મને જણાવ્યું હતું." વસીષ્ઠએ કહ્યું, "હું તમને બ્રહ્મણના દ્વિરૂપો સમજાવીશ, જેમ કે અગ્નિએ મને sages અને દેવતાઓની ઉપસ્થિતિમાં જણાવ્યું હતું. અગ્ની પુરાણ, જે બ્રહ્મણ સાથે સમાન છે, તે સર્વ શ્રેષ્ઠ અને અવિનાશી જ્ઞાન છે, જ્યારે અન્ય બ્રહ્મણ છે ઋગ્વેદ અને અન્ય ગ્રંથો, જે દેવતાઓને આનંદ આપે છે." વસીષ્ઠએ વધુમાં કહ્યું, "વેદ, જે બ્રહ્મણ અને ઈશ્વર છે, તે સંસારના સમુદ્રને પાર કરવા માટેનું નાવ છે. તેની જ્ઞાનને જાણીને, મનુષ્ય સર્વજ્ઞાની બની જાય છે." અગ્નીએ કહ્યું, "હું વિષ્ણુ, કાળ, અગ્નિ અને રુદ્ર છું; હું તમને જ્ઞાનનો સાર, પુરાણ જણાવું છું, જે સર્વની ઉત્પત્તિનું કારણ છે." અગ્ની પુરાણમાં જગતના સર્જન, વિલય, માનુઓની વંશાવળીઓ, અને માછલી, કૂર્મ અને અન્ય સ્વરૂપોનો ઉલ્લેખ છે. શ્રી વિષ્ણુનું જ્ઞાન બે પ્રકારનું છે: ઉચ્ચ અને નીચું. ઋગ, યજુર, સામ અને અઠર્વણ વેદો અને છ વેદાંગોનો સમાવેશ થાય છે. નીચું જ્ઞાન છે: ધ્વનિશાસ્ત્ર, વિધિ, વ્યાકરણ, અર્થશાસ્ત્ર, સંગીત, તીરંદાજી અને અર્થશાસ્ત્ર, જ્યારે ઉચ્ચ જ્ઞાન એ છે, જે બ્રહ્મણને પ્રાપ્ત કરે છે. તે invisible, intangible, lineage અને class વગરનું, શાશ્વત છે, જેમ કે વિષ્ણુએ મને કહ્યું હતું. હવે, હું તમને માછલી અને અન્ય સ્વરૂપોનું કારણ જણાવું છું. વસીષ્ઠએ પુછ્યું, "વિષ્ણુ વિશે કહો, જેમણે માછલીનો સ્વરૂપ ધારણ કર્યો અને સર્જનની કથા કહો." અગ્નીએ કહ્યું, "હું હરિની માછલીના અવતાર વિશે જણાવું છું, સાંભળો. આ અવતાર દુષ્ટોને નાશ કરવા અને સદગુણોને રક્ષવા માટે છે." જ્યારે પૃથ્વીનું પાણીએ ભરાવું શરૂ કર્યું, ત્યારે મનુ, વિવસ્વાનના પુત્ર, austerities કરી રહ્યા હતા. એક દિવસ, તેમણે કૃતમાલા નદીમાં પાણીનું અર્પણ કર્યું ત્યારે એક નાની માછલી તેમના હાથમાં આવી. જ્યારે તેમણે તેને પાછી ફેંકવાનો વિચાર કર્યો, ત્યારે માછલી બોલી, "મારે ન ફેંકજો, શ્રેષ્ઠ પુરુષ!" મનુએ તેને એક ઘડામાં રાખી. માછલી વધતી ગઈ અને ફરીથી કહ્યું, "મને વધુ જગ્યા આપો." મનુએ તેને પાણીની જારમાં મૂક્યું, જ્યાં તે વધુ વધીને ફરીથી બોલી, "મને વધુ વિશાળ જગ્યા આપો." મનુએ તેને એક તળાવમાં મૂક્યું, જ્યાં તે તળાવના કદના સમાન થઈ ગઈ. તે ફરીથી બોલી, "મને વધુ જગ્યા આપો," તેથી તે સમુદ્રમાં મૂકવામાં આવી. થોડા જ સમયમાં, તે એક લાખ યોજનાના કદની થઈ ગઈ. મનુ, આ અદ્ભુત માછલીને જોઈને આશ્ચર્યચકિત થયો, "તમે કોણ છો? નિશ્ચિત રીતે, તમે વિષ્ણુ છો, ઓ નારાયણ, હું તમને વંદન કરું છું. તમે મને તમારા માયાથી અચંબિત કરો છો, ઓ જનાર્દન!" મચ્છલી, જેને મનુનું રક્ષણ મળ્યું હતું, બોલી, "હું આ જગતના કલ્યાણ માટે ઉતર્યો છું, દુષ્ટોને નાશ કરવા માટે." તે આગળ જણાવ્યું, "સાતમા દિવસે, સમુદ્ર વિશ્વને inundate કરશે. જ્યારે નાવ આવશે, ત્યારે તમે બીજ અને અન્ય વસ્તુઓ એકત્રિત કરશો." "સાત ઋષિઓથી ઘેરાયેલા, તમે બ્રહ્મિક રાતને પાર કરશો. જ્યારે હું આવું, ત્યારે નાવને મારા શિંગા સાથે એક મહાન નાગથી બાંધજો." આ રીતે બોલીને, માછલી અદૃશ્ય થઈ ગઈ અને મનુ નિર્ધારિત સમયે રાહ જોઈ રહ્યો. જ્યારે સમુદ્ર ઉઠી ગયો, ત્યારે તેણે નાવમાં ચઢી ગયો. મચ્છલી, જે એક શિંગા ધરાવતી, સુવર્ણ અને લાખો યોજનાની હતી, તેના શિંગા સાથે એક દોરી બાંધવામાં આવી. તેને માછલી પુરાણ કહેવામાં આવ્યું. તેણે માછલીમાંથી સાંભળ્યું, જે પાપોને નાશ કરે છે, જ્યારે તેને સ્તુતિ કરીને હયગ્રિવ વિશે કહ્યું, જે વેદો ચોર્યા હતા. કેન્દ્રવાસી કેશવએ તે દાનવને મરડ્યો, જેમણે વેદોને ચોર્યા હતા અને તેમને રક્ષી લીધા. જ્યારે નવો કલ્પ આવ્યો, ત્યારે હરિએ વરાહ અને પછી કૂર્મનો સ્વરૂપ ધારણ કર્યો. આ રીતે, ભગવાન વિષ્ણુએ પોતાના અનેક અવતારોમાં સંસારના કલ્યાણ માટે અને દુષ્ટોના નાશ માટે પોતાનો પ્રગટાવ કર્યો.