Agni Purana

अतो नात्मेन्द्रियं तस्मादिन्द्रियादिकमात्मनः । अहङ्काराऽपि नैवात्मा देहवद्‌व्यभिचारतः ।। ३७७.

Therefore, the self is not the senses; thus, the self is distinct from the senses and such; even the ego is not the self, for like the body, it is subject to change.

उक्तेभ्यो व्यतिरिक्तोऽयमात्मा सर्वहृदि स्थितः । सर्वद्रष्टा च भोक्ता च नक्तमुज्ज्वलदीपवत् ।। ३७७.

This self, distinct from those mentioned, abides in the heart of all; it is the seer and enjoyer of all, like a bright lamp shining at night.

समाध्यारम्भकाले च एवं सञ्चिन्तयेन्मुनिः । यतो ब्रह्मण आकाशं खाद्वायुर्वायुतोऽनलः ।। ३७७.

At the beginning of meditation, the sage should contemplate thus: From Brahman comes space, from space air, from air fire—

अग्नेरापो जलात्पृथ्वी ततः सूक्ष्मं शरीरकं । अपञ्चीकृतभूतेभ्य आसन् पञ्चीकृतान्यतः ।। ३७७.

From fire comes water, from water earth; from these arise the subtle body, and from the elements not yet combined, the gross elements are formed.

स्थूलं शरीरं ध्यात्वास्माल्ल्यं ब्रह्मणि चिन्तयेत् । पञ्चोकृतानि भूतानि तत्कार्य्यञ्च विराट्‌स्मृतम् ।। ३७७.

Meditating on the gross body, then reflecting on Brahman, the five combined elements and their effects are known as the cosmic form (Virāṭ).

एतत् स्थूलं शरीरं हि आत्मनो ज्ञानकल्पितं । इन्द्रियैरथ विज्ञानं धीरा जागरितं विदुः ।। ३७७.

This gross body is indeed a product of knowledge for the self; the wise know that, through the senses, knowledge in the waking state arises.

विश्वस्तदबिमानी स्यात् त्रयमेनदकारकं । अपञ्चीकृतभूतानि तत्कार्थं लिङ्गमुच्यते ।। ३७७.

He who identifies with this is called Viśva; these three (states) are non-doers; the subtle elements not yet combined, serving their purpose, are called the subtle body.

संयुक्तं सप्तदशभिर्हिरण्यगर्भसंज्ञितं । शरीरमात्मनः सूक्ष्मं लिङ्गमित्यभिधीयते ।। ३७७.

United with seventeen components, called Hiraṇyagarbha, the subtle body of the self is known as the liṅga (subtle) body.

जाग्रत्संस्कारजः स्वप्नः प्रत्ययो विषयात्मकः । आत्मा तदुपमानी स्यात्तैजसो ह्यप्रपञ्चतः ।। ३७७.

Dream is born of impressions from waking, and consists of objects; the self, identified with that, is called Taijasa, being unmanifest.

स्थूलसूक्षअमशरीराख्यद्वयस्यैकं हि कारणं । आत्मा ज्ञानञ्च साभासं तदध्याहृतमुच्यते ।। ३७७.

The cause of both the gross and subtle, as well as the bodiless, is one: the self and knowledge, together with its reflection; this is said to be superimposed.

न सन्नासन्न सदसदेतत्सावयवं न तत् । निर्गतावयवं नेति नाभिन्नं भिन्नमेव च ।। ३७७.

It is neither existent nor nonexistent, neither both nor neither; it is not composite, nor is it without parts; it is not undivided, yet it is divided.

भिन्नाभिन्नं ह्यनिर्वाच्यं बन्धसंसारकारकं । एकं स ब्रह्म विज्ञानात् प्राप्तं नैव च कर्म्मभिः ।। ३७७.

It is both divided and undivided, truly indescribable, the cause of bondage and worldly existence; that one is Brahman, attained through knowledge, never through actions.

सर्वात्मना हीन्द्रियाणां संहारः कारणात्मनां । बुद्धेः स्थानं सुषुप्तं स्यात्तद्‌द्वयस्याभिमानवान् ।। ३७७.

The dissolution of all the senses occurs through the causal self; the place of intellect is deep sleep, and the one who identifies with both is present there.

प्राज्ञ आत्मा त्रयञ्चैतत् म्कारः प्रणवः स्मृतः । अकारश्च उकारोऽसौ मकारो ह्ययमेव च ।। ३७७.

The wise self is this triad: the syllable 'm' is remembered as the Pranava; 'a', 'u', and 'm'—these are indeed its components.

अहं साक्षी च चिन्मात्रो जाग्रत्स्वप्नादिकस्य च । नाज्ञानञ्चैव तत्कार्यं संसारादिकबन्धनं ।। ३७७.

I am the witness and pure consciousness of waking, dreaming, and the like; ignorance and its effects, bondage to worldly existence, are not mine.

नित्यशुद्धबन्धमुक्तसत्यमानन्दमद्वयं । ब्रह्माहमस्म्यहं ब्रह्म परं ज्योतिर्विमुक्त ओं ।। ३७७.

I am eternal, pure, bound, liberated, true, blissful, nondual; I am Brahman, I am Brahman, the supreme light, free—Om.

अहं ब्रह्म परं ज्ञानं समाधिर्बन्धघातकः । चिरमानन्दकं ब्रह्मा सत्यं ज्ञानमनन्तकं ।। ३७७.

I am Brahman, the supreme knowledge; samadhi is the destroyer of bondage; Brahman is eternal bliss, truth, knowledge, and infinite.

अयमात्मा परम्ब्रह्म तद्‌ ब्रह्म त्वमसीति च । गुरुणा बोधितो जीवो ह्यहं ब्रह्मस्मि वाह्यतः ।। ३७७.

This self is the supreme Brahman; that Brahman is 'you are this'; instructed by the teacher, the living being realizes externally, 'I am Brahman.'

सोऽसावादित्यपुरुषः सोऽसावहमखण्ड ओं । मुच्यतेऽसारसंसाराद् ब्रह्मज्ञो ब्रह्म तद्भवेत् ।। ३७७.

That one is the solar person, that one am I, indivisible—Om; freed from unsubstantial worldly existence, the knower of Brahman becomes Brahman.

अग्निरुवाच अहं ब्रह्म परं ज्योतिः पृथिव्यबनलोज्झितं । अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्वात्वाकाशविवर्जितं ।। ३७८.

Agni said: I am Brahman, the supreme light, untouched by earth, water, and fire; I am Brahman, the supreme light, free from air and space.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्जाग्रत्‌स्थानविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्विराडात्मविवर्जितं ।। ३७८.

I am Brahman, the supreme light, free from the waking state; I am Brahman, the supreme light, free from the cosmic self.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्जाग्रत्स्थानविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्विश्वभावविवर्जितम् ।। ३७८.

I am Brahman, the supreme light, free from the waking state; I am Brahman, the supreme light, free from the nature of the universe.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिराकाराक्षरवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्वाक्‌पाण्यङ्‌घ्रिविवर्जितम् ।। ३७८.

I am Brahman, the supreme light, free from form and syllables; I am Brahman, the supreme light, free from speech, hands, and feet.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः पायूपस्थविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिः श्रोत्रत्वक्‌चक्षुरुज्भ्क्तितम् ।। ३७८.

I am Brahman, the supreme light, free from the anus and genitals; I am Brahman, the supreme light, transcending hearing, touch, sight, and taste.

अहं ब्रह्म परं ज्योतीरसरूपविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सर्वगन्धविवर्जितम् ।। ३७८.

I am Brahman, the supreme light, free from all forms; I am Brahman, the supreme light, free from all scents.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्जिह्वाघ्राणविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिः स्पर्शशब्दविवर्जितम् ।। ३७८.

I am Brahman, the supreme light, free from tongue and nose; I am Brahman, the supreme light, free from touch and sound.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्म्मनोबुद्धिविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिश्रित्ताहङ्कारवर्जितम् ।। ३७८.

I am Brahman, the supreme light, free from mind and intellect; I am Brahman, the supreme light, free from memory and ego.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः प्राणापानविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्व्यानोदानविवर्जितम् ।। ३७८.

I am Brahman, the supreme light, free from prāṇa and apāna. I am Brahman, the supreme light, free from vyāna and udāna.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः समानपरिवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्जरामरणवर्जितम् ।। ३७८.

I am Brahman, the supreme light, free from samāna. I am Brahman, the supreme light, free from old age and death.