कणोषणोपकुल्या स्याच्छ्रेयसी गजपिप्पली । चव्यन्तु चविका काकचिञ्ची गुञ्चे तु कृष्णला ।। ३६३.
For the preparation of kaṇa, uṣaṇa, and upakulyā, gajapippalī is superior; cavyā and cavikā, kākaciñcī, and for guñcā, kṛṣṇalā.
विश्वा विषा प्रतिविषा वनश्रृङ्गाटगोक्षुरौ । नारायणी शतमूली कालेयकहरिद्रवः ।। ३६३.
Viśvā, viṣā, prativiṣā, vanaśṛṅgāṭa, gokṣura, nārāyaṇī, śatamūlī, kāleyaka, and haridrā.
दार्वी पचम्पचा दारु शुक्ला हैमवती वचा । वचोग्रगन्धा षड्ग्रन्था गोलोमी शतपर्विंका ।। ३६३.
Dārvī, pacampacā, dāru, śuklā, haimavatī, vacā, vacā with strong fragrance, ṣaḍgranthā, golomī, and śataparviṅkā.
आस्फोता गिरिकर्णी स्यात् सिंहास्यो वासको वृषः । मिशी मधुरिकाच्छत्रा कोकिलाक्षेक्षुरक्षुरा ।। ३६३.
Āsphotā, girikarṇī, siṃhāsya, vāsaka, vṛṣa, miśī, madhurikā, chatrā, kokilākṣa, ikṣura, and kṣurā.
विडङ्गोऽस्त्री कृमिघ्नः स्यात् वज्रद्रुस्रुक्स्नुही सुधा । गृद्वीका गोस्तनी द्राक्षा वला वाट्यालकस्तथा ।। ३६३.
Viḍaṅga, aśtrī, kṛmighna, vajradru, sruksnuhī, sudhā, gṛdvīkā, gostanī, drākṣā, valā, and vāṭyālaka.
काला मसूरविदला त्रिपुटा त्रिवृत् । मधुकं क्लीतकं यष्टिमधुका मधुयष्टिका ।। ३६३.
Kālā, masūra, vidalā, tripuṭā, trivṛt, madhuka, klītaka, yaṣṭimadhuka, and madhuyaṣṭikā.
विदारी क्षीरशुक्लेक्षुगन्धा क्रोष्ट्री च या सिता । गोपी श्यामा शारिवा स्यादनन्तोत्पलशारिवा ।। ३६३.
Vidārī, kṣīraśukla, ikṣugandhā, kroṣṭrī, yā, sitā, gopī, śyāmā, śārivā, anantā, utpalaśārivā.
मोचा रम्भा च कदली भष्टाकी दुष्प्रधर्षिणी । स्थिरा ध्रुवा सालपर्णी श्रृङ्गी तु वृषभो वृषः ।। ३६३.
Mocā, rambhā, kadalī, bhaṣṭākī, duṣpradharṣiṇī, sthirā, dhruvā, sālaparṇī, śṛṅgī, vṛṣabha, and vṛṣa.
गाङ्गेरुकी नागबला मुषली तालमूलिका । ज्योत्स्नी पटोलिका जाली अजश्रृङ्गी विषाणिका ।। ३६३.
Gāṅgerukī, nāgabalā, muṣalī, tālamūlikā, jyotsnī, paṭolikā, jālī, ajaśṛṅgī, and viṣāṇikā.
स्याल्लाङ्गलिक्यग्निशिखा ताम्बूली गगवल्ल्यपि । हरेणू रेणुका कौन्ती ह्रीवेरो दिव्यनागरं ।। ३६३.
Lāṅgalikī, agniśikhā, tāmbūlī, gagavallī, hareṇū, reṇukā, kauntī, hrīvera, and divyanāgara.
कालानुसार्य्यवृद्धाश्मपुष्पशीतशिवानि तु । शिवा तामलकी चाथ हनुर्हट्टविलासिनी ।। ३६३.
Kālānusārya, vṛddhāśma, puṣpaśīta, śivāni, śivā, tāmalakī, and also hanurhaṭṭavilāsinī.
ग्रन्थिपर्णं शुकं वर्हि वला तु त्रिपुटा त्रुटिः । शिवा तामलकी चाथ हनुर्हट्टविलासिनी ।। ३६३.
Granthiparṇa, śuka, varhi, valā, tripuṭā, truṭi, śivā, tāmalakī, and also hanurhaṭṭavilāsinī.
कुटं नटं दशपुरं वानेयं परिपेलवम् । तपस्विनी जटामांसी पृक्का देवी लता लक्षू ।। ३६३.
Kuṭa, naṭa, daśapura, vāneya, paripelava, tapasvinī, jaṭāmāṃsī, pṛkkā, devī, latā, and lakṣū.
कर्चुरको द्राविड़को गन्धमूली शठी स्मृता । स्यादृक्षगन्धा छगलान्त्रा वेगी वृद्धदारकः ।। ३६३.
Karcuraka, drāviraka, gandhamūlī, śaṭhī, ṛkṣagandhā, chagalāntrā, vegī, and vṛddhadāraka.
तुण्डिकेरी रक्तफला विम्बिका पीलुपर्ण्यऽपि । चाङ्गेरी चुक्रिकाम्बष्ठा स्वर्णक्षीरी हिमावती ।। ३६३.
Tuṇḍikerī, raktaphalā, vimbikā, pīluparṇī, cāṅgerī, cukrikā, ambaṣṭhā, svarṇakṣīrī, and himāvatī.
सहस्रवेधी चुक्रोऽम्लवेतसः शतवेध्यपि । जीवन्ती जीवनी जीवा भूमिनिम्बः किरातकः ।। ३६३.
Sahasravedhī, cukra, amlavetasa, śatavedhī, jīvantī, jīvanī, jīvā, bhūminimba, and kirātaka.
कूर्चशीर्षो मधुकरश्चन्द्रः कपिवृकस्तथा । दद्रुघ्नः स्यादेड़गजो वर्षाभूः शोथहारिणी ।। ३६३.
Kūrcaśīrṣa, madhukara, candra, kapivṛka, dadrughna, aderagaja, varṣābhū, and śothahāriṇī.
वाराही वदरा गृष्टिः काकमाची तु वायसी । शतपुष्पा सिचच्छत्राऽतिच्छत्रा मधुरा मिसिः ।। ३६३.
Vārāhī, vadarā, gṛṣṭi, kākamācī, vāyasī, śatapuṣpā, sicacchatrā, aticchatrā, madhurā, and misi.
अवाक्पुष्पी कारवी च सरणा तु प्रसारणी । कटम्भरी भद्रवला कर्व्वूरश्च शटी ह्यथ ।। ३६३.
Avākpuṣpī, kāravī, saraṇā, prasāraṇī, kaṭambharī, bhadravalā, karvūra, and śaṭī.
पटोलः कुलकस्तिक्तः कारवेल्लः कटिल्लकः । कुष्माण्डकस्तु कर्कारुरिर्वारुः कर्कटी स्त्रियौ ।। ३६३.
Paṭola, kulaka, tikta, kāravella, kaṭillaka, kuṣmāṇḍaka, karkāru, vāru, and karkaṭī are feminine.
इक्ष्वाकुः कटुतुम्बी स्याद्विशाला त्विन्द्रावरुणी । अर्शोघ्नः शूरणः कन्दो मुस्तकः कुरुविन्दकः ।। ३६३.
Ikṣvāku, kaṭutumbī, viśālā, indrāvaruṇī, arśoghna, śūraṇa, kanda, mustaka, and kuruvindaka.
वंशे त्वक्सारकर्म्मारवेणुमस्करतेजनाः । छत्रातिच्छत्रपालघ्नी मालातृणकभूस्तृणे ।। ३६३.
In bamboo: tvaksāra, karmāra, veṇu, maskara, tejanā; chatrā, aticchatra, pālaghnī, mālātṛṇa, and bhūstṛṇa.
तृणराजाह्वयस्तालो घोण्टा क्रमुकपुगकौ । शार्दूलद्वीपिनौ व्याघ्ने हर्य्यक्षः केशरी हरिः ।। ३६३.
Tṛṇarāja, tāla, ghoṇṭā, kramuka, puga, śārdūla, dvīpin, vyāghra, haryakṣa, keśarī, and hari.
कोलः पोत्री वराहः स्यात् कोक ईहामृगो वृकः । लूतोर्णनाभौ तु समौ तन्तुवायश्च मर्कटे ।। ३६३.
Kola, potrī, varāha, koka, īhāmṛga, vṛka, lūta, urṇanābha, tantuvāya, and markaṭa.
वृश्चिकः शूककीटः स्यात्सारङ्गस्तोककौ समौ । कृकवाकुस्ताम्रचूड़ः पिकः कोकिल इत्यपि ।। ३६३.
Vṛścika, śūkakīṭa, sāraṅga, tokaka, kṛkavāku, tāmracūḍa, pika, and kokila.
काके तु करटारिष्टौ वकः कह्व उदाहृतः । कोकश्चक्रश्चक्रवाको कादम्बः कलहंसकः ।। ३६३.
Kāka, karaṭa, ariṣṭa, vaka, kahva, koka, cakra, cakravāka, kādamba, and kalahaṃsaka.
पतङ्गिका पुत्तिका स्यात्सरघा मधुमक्षइका । द्विरेफपुष्पलिड्भृङ्गषट्पदभ्रमराऽलयः ।। ३६३.
Pataṅgikā, puttikā, saraghā, madhumakṣikā, dvirepha, puṣpaliḍ, bhṛṅga, ṣaṭpada, bhramara, and ālaya.
केकी शिख्यस्य वाक्केका शकुन्तिशकुनिद्विजाः । स्त्री पक्षतिः पक्षमूलञ्चञ्चूस्तोटिरुभे स्त्रियौ ।। ३६३.
Kekī is the female of śikhī; vākkekā, śakunti, śakunidvija, strī, pakṣati, pakṣamūla, cañcu, and toṭi are both feminine.
गतिरुडडीनसण्डीनौ कुलायो नीड़मस्त्रियां । पेशी कोषो द्विहीनेऽण्डं पृथुकः शावकः शिशु ।। ३६३.
Gati, ruḍaḍī, nasaṇḍī are feminine; kulāya is neuter; peśī, koṣa, dvihīna, aṇḍa, pṛthuka, śāvaka, and śiśu.
पोतः पाकोऽर्भको डिम्भः सन्दोहव्यूहको गणः । स्तोमौवनिकरव्राता निकुरम्बं कदम्बकं ३६३.
Pota, pāka, arbhaka, ḍimbha, sandoha, vyūhaka, gaṇa, stoma, vanikara, vrāta, nikuramba, and kadambaka.