Agni Purana

कादम्बिनी मेधमाला स्तनितं गर्जितं तथा । शम्पाशतह्नदाह्नादिन्यैरावत्यः क्षणप्रभाः ।। ३६०.

Kadambini, the garland of clouds, thunder, and roaring; showers, the sound of rain, and the momentary brilliance of the Airavata clouds.

तडित्सौदामिनी विद्युच्चञ्चला चपलाऽपि च । स्फूर्जथुर्व्वज्रनिष्पेषो वृष्टिघातस्त्ववग्रहः ।। ३६०.

Lightning, the flash of lightning, the shining streak, and the flickering one; the crack of thunder, the blow of rain, and the downpour.

धारा सम्पात् आशारः शीकरोऽम्बुकणाः स्मृताः । वर्षोपलस्तु करका मेघच्छन्नेऽह्नि दुर्द्दिनं ।। ३६०.

A stream, a cascade, a shower, a spray, and drops of water are known; hail is called 'karaka', and a day covered by clouds is called 'durdina', a bad day.

अन्तर्धा व्यवधा पुंसि त्वन्तर्द्धिंरपवारणं । अपिधानतिरोधानपिधानच्छनानि च ।। ३६०.

Disappearance, concealment, and in a person, inner concealment or covering; also, covering, hiding, and sheltering.

अब्जो जैवातृकः सोमो ग्लौर्मृगाङ्कः कलानिधिः । विधुः कुमुदवन्धुश्च विम्बोऽस्त्री मण्डलं त्रिषु ।। ३६०.

Lotus-born, Jaivātṛka, Soma, Glaur, Mrigāṅka, Kalānidhi, Vidhu, friend of the water-lily, Vimba, Strī, and Maṇḍala—these are names for the moon.

कला तु षोडशो भागो भित्तं शकलखण्डके । चन्द्रिका कौमुदी ज्योत्स्त्रा प्रसादस्तु प्रसन्नता ।। ३६०.

A 'kalā' is a sixteenth part, a portion, a fragment, or a piece; 'candrikā', 'kaumudī', and 'jyotsnā' mean moonlight; 'prasāda' is clarity or brightness.

लक्ष्णं लक्ष्मकं चिह्नं शोभा कान्तिद्यु तिश्छविः । सुषमा परमा शोभा तुषारस्तुहिनं हिमं ।। ३६०.

Mark, sign, symbol, beauty, radiance, splendor, and luster; 'suṣamā' is supreme beauty, 'tuṣāra', 'tuhina', and 'hima' all mean frost or snow.

अवश्यायस्तु नीहारः प्रालेयः शिशिरो हिमः । नक्षत्रमृक्षं भन्तारा तारकाप्युडु वा स्त्रियां ।। ३६०.

'Avaśyāya' is mist, 'nīhāra' is fog, 'prāleya' is icy, 'śiśira' is cold, and 'hima' is frost; 'nakṣatra', 'ṛkṣa', 'bhāntāra', 'tārakā', and 'uḍu' are all words for stars, and in the feminine, for a star.

गुरुर्जीव आङ्गिरस उशना भार्गवः कविः । विधुन्तुदस्तमो राहुर्ल्लग्नं राश्युदयः स्मृतः ।। ३६०.

'Guru', 'Jīva', 'Āṅgirasa', 'Uśanā', 'Bhārgava', and 'Kavi' are names for planets; 'Vidhuntuda' is the eclipse-causing shadow, 'Tama' is darkness, 'Rāhu' is the ascending node, 'Lagna' is the ascendant, and 'Rāśi-udaya' is the rising of a zodiac sign.

सप्तर्षयो मरीच्यत्रिमुखाश्चित्रशिखण्डिनः । इरिदश्वव्रध्नपूषद्युमणिर्म्मिहिरो रविः ।। ३६०.

The Seven Sages, beginning with Marīci and Atri, are called 'Citraśikhaṇḍin'; 'Irida', 'Aśva', 'Vradhna', 'Pūṣa', 'Dyumaṇi', 'Mihira', and 'Ravi' are all names for the sun.

परिवेषस्तु परिधिरुपसूर्य्यकमण्डले । किरणोऽस्नमयूखांशुगभस्तिघृणिधूष्णयः ।। ३६०.

'Pariveṣa' is a halo, 'paridhi' is a boundary, 'upasūrya' is near the sun, 'kamaṇḍala' is a disk; 'kiraṇa', 'asna', 'mayūkha', 'aṃśu', 'gabhasti', 'ghṛṇi', and 'dhūṣṇayaḥ' are all words for rays.

भानुः करो मरीचिः स्त्रीपुंसयोर्दीधितिः स्त्रियां । स्युः प्रभा रुग्रुचिस्त्विड्‌भाभाश्छविद्युतिदीप्तयः ।। ३६०.

'Bhānu', 'kara', and 'marīci' are masculine words for ray; 'dīdhiti' is the feminine; 'prabhā', 'ruc', 'ruci', 'stviḍ', 'bhā', 'bhāś', 'chavi', 'dyuti', and 'dīpti' all mean brightness or radiance.

रोचिः शोचिरुभे क्लीवे प्रकाशो द्योत आतपः । कोष्णं कवोष्णं मन्दोष्णं कदुष्णं त्रिषु तद्वति ।। ३६०.

'Rociḥ' and 'śociḥ' are both neuter, meaning light; 'prakāśa' is brightness, 'dyota' is illumination, 'ātapa' is heat; 'koṣṇa', 'kavoṣṇa', 'mandoṣṇa', and 'kaduṣṇa' are words for warmth, in all three genders.

तिग्मं तीक्ष्णं खरं तद्वद्‌दिष्टोऽनेहा च कालकः । घस्रो दिनाहनी चैध सायंसन्ध्या पितृप्रसूः ।। ३६०.

'Tigma', 'tīkṣṇa', and 'khara' all mean sharp or intense; 'diṣṭa', 'anīha', and 'kālaka' are names for time; 'ghasra', 'dinā', and 'ahanī' mean day; 'idha', 'sāyam', 'sandhyā', and 'pitṛprasūḥ' are evening, twilight, and the time sacred to ancestors.

प्रत्यूषोऽहर्मुखं कल्यमुषःप्रत्यूषसी अपि । प्राह्वापराद्वमध्याह्णास्त्रिसन्ध्यमथ शर्व्वरी ।। ३६०.

'Pratyūṣa', 'harmukha', 'kalyam', and 'uṣaḥpratyūṣasī' are words for dawn; 'prāhva', 'aparāhva', 'madhyāhna' are morning, afternoon, and midday; 'trisandhya' is the three junctions of the day, and 'śarvarī' is night.

यामी तमी तमिस्रा च ज्यौत्स्नी चन्द्रिकयान्विता । आगामिवर्त्तमानाहर्युक्तायां निशि पक्षिणी ।। ३६०.

'Yāmī', 'tamī', and 'tamisrā' are names for night; 'jyautsnī' is moonlight, 'candrikā' is also moonlight; 'āgāmi', 'vartamāna', and 'aharyuktā' are the coming, present, and day-joined nights, and 'pakṣiṇī' is the fortnight.

अर्द्धरात्रानिशीथौ द्वौ प्रदोषो रजनीमुखं । स पर्व्वसन्धिः प्रतिपत्पञ्चदश्योर्यदन्तरम् ।। ३६०.

'Arddharātra' and 'niśītha' are both midnight; 'pradoṣa' is the early night, 'rajanīmukha' is the beginning of night; 'parvasandhi' is the junction of lunar phases, and the interval between the first and fifteenth lunar days.

पक्षान्तौ पञ्चदश्यौ द्वे पौर्णमासी तु पूर्णिमा । कलाहिने सानुमतिः पूर्णे राका निशाकरे ।। ३६०.

'Pakṣānta' and 'pañcadaśī' are the ends of the fortnight, both the fifteenth day; 'paurṇamāsī' is the full moon, 'kalāhinī' is the waning moon, 'anumati' is the waxing moon, and 'rākā' is the full moon when the moon is bright.

अमावास्या त्वमावस्या दर्शः सूर्य्येन्दुसङ्गमः । सा दृष्टेन्दुः सिनीवाली सा नष्टेन्दुकला हुहूः ।। ३६०.

'Amāvāsyā' is the new moon, 'darśa' is the conjunction of sun and moon; 'dṛṣṭendu' is the visible moon, 'sinīvālī' is the thin crescent, 'naṣṭendukalā' is the lost lunar digit, and 'huhū' is another name for the new moon.

संवर्त्तः प्रलयः कल्पः क्षयः कल्पान्त इत्यपि । कलुषं वृजिनैनो।़घमंहोदुरितदुष्कृतम् ।। ३६०.

Destruction, dissolution, the end of an age, and the final dissolution—these are also called impurity, sin, evil, great fault, and wicked deed.

स्याद्धर्म्ममस्त्रियां पुण्यश्रेयसी सुकृतं वृषः । मुत्प्रीतिः प्रमदो हर्षः प्रमोदामोदसम्मदाः ।। ३६०.

Righteousness, virtue, merit, auspiciousness, good deed, the bull (symbol of dharma), delight, joy, happiness, pleasure, gladness, and exhilaration—these pertain to women.

स्यादानन्दथुरानन्दः शर्म्मशातसुखानि च । श्वाश्रेयसं शिवं भद्रं कल्याणं मड्गलं शुभम् ।। ३६०.

There is bliss, supreme joy, happiness, a hundredfold comfort, supreme welfare, auspiciousness, well-being, good fortune, prosperity, and blessedness.

भावुकं भविकं भव्यं कुशलं क्षेममस्त्रियां । दैवं दिष्टं भागधेयं भाग्यं स्त्री नियतिर्व्विधिः ।। ३६०.

Emotional, becoming, auspicious, skillful, secure—these pertain to women; fate, destiny, fortune, luck, woman, fixed order, and ordinance.

क्षेत्रज्ञ आत्मा पुरुषः प्रधानं प्रकृतिः स्त्रियां । दैवं दिष्टं भागधेयं भाग्यं स्त्री नियतिर्व्विधिः ।। ३६०.

The knower of the field, the self, the person, the primary substance, and nature—all these are woman; fate, destiny, fortune, luck, woman, fixed order, and ordinance.

चित्तन्तु चेतो हृदयं स्वान्तं हृन्मानसम्मनः । बुद्धिर्म्मनीषा विषणा धीः प्रज्ञा शेमुषी मतिः ।। ३६०.

Mind, thought, heart, inner self, heart-mind, intellect, discernment, understanding, wisdom, intelligence, and insight.

प्रेक्षोपलब्धिश्चित्सम्बित्प्रतिपज्ज्ञप्तिचेतनाः । धीर्धारणावती मेधा सङ्कल्पः कर्म्म मानसं ।। ३६०.

Perception, apprehension, consciousness, awareness, attainment, recognition, intelligence, retention, memory, resolve, and mental action.

सङ्‌ख्या विचारणा चर्च्चा विचिकित्सा तु संशयः । अध्याहारस्तर्क्क ऊहः समौ निर्णयनिश्चयौ ।। ३६०.

Enumeration, inquiry, discussion, doubt, and uncertainty; implication, reasoning, inference, and both decision and determination.

मिथ्यादृष्टिर्नाम्तिकता भ्रान्तिर्म्मिथ्यामतिर्भ्रमः । अङ्गीकाराभ्युपगमप्रतिश्रवसमाधयः ।। ३६०.

False view, nearness, confusion, erroneous understanding, delusion; acceptance, admission, promise, and resolutions.

मोक्षे धीर्ज्ञानमन्यत्र विज्ञानं शिल्पशास्त्रयोः । मुक्तिः कैवल्यनिर्व्वाणश्रेयोनिः श्रेयसामृतं ।। ३६०.

In liberation, firmness and knowledge; elsewhere, discernment in the arts and sciences; liberation, isolation, extinction, the source of the highest good, and the nectar of blessedness.