Agni Purana

हिरण्यरेताः सप्तार्च्चिः शुक्रश्चैवाशुशुक्षणिः । शुचिरप्‌पित्तमोर्व्वस्तु वाडबो वडवानलः ।। ३६०.

Hiranyareta, Saptarchi, Shukra, Ashushukshani; Shuchi, Apitta, Morvvasu, Vadaba, and Vadavanala.

वह्नेर्द्वयोर्ज्वालकीलावर्च्चितिः शिखा स्त्रियां । त्रिषु स्फुलिङ्गोऽग्रिकणो धर्म्मराजः परेतराट् ।। ३६०.

Of the two fires, the flame is the pillar, the blaze is the crest; among women, the three are the sparks, the fire-particle, Dharmaraja, and Paretrata.

कालोऽन्तको दण्डधरः श्राद्धेदेवोऽथ राक्षसः । कौणपास्रपक्रव्यादा यातुधानश्च नैर्ऋतिः ।। ३६०.

Kala, Antaka, the staff-bearer, the god of the funeral rite, and the Rakshasa; Kaunapa, Asrapa, Kravyada, Yatudhana, and Nairriti.

प्रचेता वरूणः पाशी स्वसनः स्पर्शनोऽनिलः । सदागतिर्मातरिश्वा प्राणो मरुत् समीरणः ।। ३६०.

Pracheta, Varuna, the noose-holder, Svasana, Sparshana, Anila; Sada-gati, Matarishva, Prana, Marut, and Samirana.

जवो रंहस्तरसी तु लघुक्षिप्रमरन्द्रुतम् । सत्वरं चपलं सूर्णमविलम्बितमाशु च ।। ३६०.

Speed, swiftness, rapidity, lightness, quickness, and running fast; promptness, restlessness, sureness, without delay, and haste.

सततेऽनारताश्रान्तसन्तताविरतानिशं । नित्यानवलरताजस्रमप्यथातिशयो भरः ।। ३६०.

Constant, unceasing, tireless, continuous, uninterrupted, day and night; always moving, ever active, ceaseless, and of great intensity.

अतिवेलभृशात्यर्थातिमात्रोद्गाढनिर्भरम् । तीव्रैकान्तनितान्तानि गाढवाढदृढानि च ।। ३६०.

Excessive, very strong, extremely intense, of utmost measure, deeply abundant; sharp, exclusive, ultimate, dense, compact, and firm.

गुह्यकेशो यक्षराजो राजराजो धनाधिपः । स्यात् किन्नरः किंपुरुषस्तुरङ्गवदनो मयुः ।। ३६०.

Guhyakasha, king of the Yakshas, king of kings, lord of wealth; Kinnara, Kimpurusha, horse-headed, and Mayu.

निधिर्न्ना शेवधिर्व्योम त्वभ्रं पुष्करमम्बरम् । द्योदिवौ चान्तरीक्षं खं काष्ठाशाककुभो दिशः ।। ३६०.

Treasure, hidden wealth, sky, cloud, lotus, ether; heaven, day, and the intermediate space, the firmament, regions, quarters, and directions.

अभ्यन्तरन्त्वन्तरालञ्चक्रवाड़न्तु मण्डलं । तडित्वान् वारिदो मेघस्तनयित्नुर्वलाहकः ।। ३६०.

The interior, the intermediate space, the circle of mountains, and the sphere; lightning, rain-bringer, cloud, thunder, and the rain-cloud.

कादम्बिनी मेधमाला स्तनितं गर्जितं तथा । शम्पाशतह्नदाह्नादिन्यैरावत्यः क्षणप्रभाः ।। ३६०.

Kadambini, the garland of clouds, thunder, and roaring; showers, the sound of rain, and the momentary brilliance of the Airavata clouds.

तडित्सौदामिनी विद्युच्चञ्चला चपलाऽपि च । स्फूर्जथुर्व्वज्रनिष्पेषो वृष्टिघातस्त्ववग्रहः ।। ३६०.

Lightning, the flash of lightning, the shining streak, and the flickering one; the crack of thunder, the blow of rain, and the downpour.

धारा सम्पात् आशारः शीकरोऽम्बुकणाः स्मृताः । वर्षोपलस्तु करका मेघच्छन्नेऽह्नि दुर्द्दिनं ।। ३६०.

A stream, a cascade, a shower, a spray, and drops of water are known; hail is called 'karaka', and a day covered by clouds is called 'durdina', a bad day.

अन्तर्धा व्यवधा पुंसि त्वन्तर्द्धिंरपवारणं । अपिधानतिरोधानपिधानच्छनानि च ।। ३६०.

Disappearance, concealment, and in a person, inner concealment or covering; also, covering, hiding, and sheltering.

अब्जो जैवातृकः सोमो ग्लौर्मृगाङ्कः कलानिधिः । विधुः कुमुदवन्धुश्च विम्बोऽस्त्री मण्डलं त्रिषु ।। ३६०.

Lotus-born, Jaivātṛka, Soma, Glaur, Mrigāṅka, Kalānidhi, Vidhu, friend of the water-lily, Vimba, Strī, and Maṇḍala—these are names for the moon.

कला तु षोडशो भागो भित्तं शकलखण्डके । चन्द्रिका कौमुदी ज्योत्स्त्रा प्रसादस्तु प्रसन्नता ।। ३६०.

A 'kalā' is a sixteenth part, a portion, a fragment, or a piece; 'candrikā', 'kaumudī', and 'jyotsnā' mean moonlight; 'prasāda' is clarity or brightness.

लक्ष्णं लक्ष्मकं चिह्नं शोभा कान्तिद्यु तिश्छविः । सुषमा परमा शोभा तुषारस्तुहिनं हिमं ।। ३६०.

Mark, sign, symbol, beauty, radiance, splendor, and luster; 'suṣamā' is supreme beauty, 'tuṣāra', 'tuhina', and 'hima' all mean frost or snow.

अवश्यायस्तु नीहारः प्रालेयः शिशिरो हिमः । नक्षत्रमृक्षं भन्तारा तारकाप्युडु वा स्त्रियां ।। ३६०.

'Avaśyāya' is mist, 'nīhāra' is fog, 'prāleya' is icy, 'śiśira' is cold, and 'hima' is frost; 'nakṣatra', 'ṛkṣa', 'bhāntāra', 'tārakā', and 'uḍu' are all words for stars, and in the feminine, for a star.

गुरुर्जीव आङ्गिरस उशना भार्गवः कविः । विधुन्तुदस्तमो राहुर्ल्लग्नं राश्युदयः स्मृतः ।। ३६०.

'Guru', 'Jīva', 'Āṅgirasa', 'Uśanā', 'Bhārgava', and 'Kavi' are names for planets; 'Vidhuntuda' is the eclipse-causing shadow, 'Tama' is darkness, 'Rāhu' is the ascending node, 'Lagna' is the ascendant, and 'Rāśi-udaya' is the rising of a zodiac sign.

सप्तर्षयो मरीच्यत्रिमुखाश्चित्रशिखण्डिनः । इरिदश्वव्रध्नपूषद्युमणिर्म्मिहिरो रविः ।। ३६०.

The Seven Sages, beginning with Marīci and Atri, are called 'Citraśikhaṇḍin'; 'Irida', 'Aśva', 'Vradhna', 'Pūṣa', 'Dyumaṇi', 'Mihira', and 'Ravi' are all names for the sun.

परिवेषस्तु परिधिरुपसूर्य्यकमण्डले । किरणोऽस्नमयूखांशुगभस्तिघृणिधूष्णयः ।। ३६०.

'Pariveṣa' is a halo, 'paridhi' is a boundary, 'upasūrya' is near the sun, 'kamaṇḍala' is a disk; 'kiraṇa', 'asna', 'mayūkha', 'aṃśu', 'gabhasti', 'ghṛṇi', and 'dhūṣṇayaḥ' are all words for rays.

भानुः करो मरीचिः स्त्रीपुंसयोर्दीधितिः स्त्रियां । स्युः प्रभा रुग्रुचिस्त्विड्‌भाभाश्छविद्युतिदीप्तयः ।। ३६०.

'Bhānu', 'kara', and 'marīci' are masculine words for ray; 'dīdhiti' is the feminine; 'prabhā', 'ruc', 'ruci', 'stviḍ', 'bhā', 'bhāś', 'chavi', 'dyuti', and 'dīpti' all mean brightness or radiance.

रोचिः शोचिरुभे क्लीवे प्रकाशो द्योत आतपः । कोष्णं कवोष्णं मन्दोष्णं कदुष्णं त्रिषु तद्वति ।। ३६०.

'Rociḥ' and 'śociḥ' are both neuter, meaning light; 'prakāśa' is brightness, 'dyota' is illumination, 'ātapa' is heat; 'koṣṇa', 'kavoṣṇa', 'mandoṣṇa', and 'kaduṣṇa' are words for warmth, in all three genders.

तिग्मं तीक्ष्णं खरं तद्वद्‌दिष्टोऽनेहा च कालकः । घस्रो दिनाहनी चैध सायंसन्ध्या पितृप्रसूः ।। ३६०.

'Tigma', 'tīkṣṇa', and 'khara' all mean sharp or intense; 'diṣṭa', 'anīha', and 'kālaka' are names for time; 'ghasra', 'dinā', and 'ahanī' mean day; 'idha', 'sāyam', 'sandhyā', and 'pitṛprasūḥ' are evening, twilight, and the time sacred to ancestors.

प्रत्यूषोऽहर्मुखं कल्यमुषःप्रत्यूषसी अपि । प्राह्वापराद्वमध्याह्णास्त्रिसन्ध्यमथ शर्व्वरी ।। ३६०.

'Pratyūṣa', 'harmukha', 'kalyam', and 'uṣaḥpratyūṣasī' are words for dawn; 'prāhva', 'aparāhva', 'madhyāhna' are morning, afternoon, and midday; 'trisandhya' is the three junctions of the day, and 'śarvarī' is night.

यामी तमी तमिस्रा च ज्यौत्स्नी चन्द्रिकयान्विता । आगामिवर्त्तमानाहर्युक्तायां निशि पक्षिणी ।। ३६०.

'Yāmī', 'tamī', and 'tamisrā' are names for night; 'jyautsnī' is moonlight, 'candrikā' is also moonlight; 'āgāmi', 'vartamāna', and 'aharyuktā' are the coming, present, and day-joined nights, and 'pakṣiṇī' is the fortnight.

अर्द्धरात्रानिशीथौ द्वौ प्रदोषो रजनीमुखं । स पर्व्वसन्धिः प्रतिपत्पञ्चदश्योर्यदन्तरम् ।। ३६०.

'Arddharātra' and 'niśītha' are both midnight; 'pradoṣa' is the early night, 'rajanīmukha' is the beginning of night; 'parvasandhi' is the junction of lunar phases, and the interval between the first and fifteenth lunar days.

पक्षान्तौ पञ्चदश्यौ द्वे पौर्णमासी तु पूर्णिमा । कलाहिने सानुमतिः पूर्णे राका निशाकरे ।। ३६०.

'Pakṣānta' and 'pañcadaśī' are the ends of the fortnight, both the fifteenth day; 'paurṇamāsī' is the full moon, 'kalāhinī' is the waning moon, 'anumati' is the waxing moon, and 'rākā' is the full moon when the moon is bright.

अमावास्या त्वमावस्या दर्शः सूर्य्येन्दुसङ्गमः । सा दृष्टेन्दुः सिनीवाली सा नष्टेन्दुकला हुहूः ।। ३६०.

'Amāvāsyā' is the new moon, 'darśa' is the conjunction of sun and moon; 'dṛṣṭendu' is the visible moon, 'sinīvālī' is the thin crescent, 'naṣṭendukalā' is the lost lunar digit, and 'huhū' is another name for the new moon.