Agni Purana

एवं विभावयिष्यन्ति बोभविष्यति रूपकं । घटयेत् पटयेत्तद्वत् पुत्रीयति च काम्यति ।। ३५८.

In this way, they will conceive, and the form will become; one should construct, one should recite, likewise, one should beget a son and desire.

कुमार उवाच कृतस्त्रिष्वपि विज्ञेया भावे कर्म्मणि कर्त्तरि । अज्ल्युट् क्तिन् घञो भावे युजकारत एव च ।। ३५९.

Kumāra said: The forms with kṛt affixes are to be understood in three ways: as indicating the state, the action, or the agent; aj, yuṭ, ktin, and ghañ denote the state, as do yuj and kāra.

अचि धर्म्मस्य विनय उत्करः प्रकरस्तथा । देवो भद्रः श्रीकरश्च त्लुटि रूपन्तु शोभनम् ।। ३५९.

With the vowel 'a', the meanings are: dharma, humility, excellence, and distinction; deva, auspicious, bestowing prosperity, and with tluṭ, the form is beautiful.

क्तिनि वृद्धिस्तुतिमतो घञि बावोऽथ युच्यपि । कारणा भावनेत्यादि अकारे च चिकित्सया ।। ३५९.

With ktin comes increase and praise; with ghañ, the sense of being, and sometimes with yuc; the cause is called 'bhāva', and so on, and with 'a' in medical usage.

तथा तव्यो ह्यनीयश्च कर्त्तव्यं करणीयकम् । देयं ध्येयञ्चैव यति ण्यति कार्य्यञ्च कृत्यकाः ।। ३५९.

Similarly, tavya and anīya indicate what is to be done and what is to be made; deya, dhyeya, yati, ṇyati, kārya, and kṛtya denote what is to be accomplished.

कर्त्तरि क्तादयो ज्ञेया भावे कर्म्मणि च क्कचित् । गतो ग्रामं गतो ग्रम आश्लिष्टश्च गुरुस्त्बया ।। ३५९.

With reference to the agent, ktā and similar affixes are to be known, and sometimes for the state or the action; 'he has gone to the village', 'he has gone to the village', and 'the teacher has been embraced by you'.

शतृङ्‌शानचौ भवन् एधमानो भवन्त्यपि । पुण् तृचौ सर्व्बधातुभ्यो भावको भविता तथा ।। ३५९.

With śatṛ and śānac, the meaning is 'being'; 'edhamāna' and 'bhavant' as well; with pu and tṛc, from all roots, the sense of being, and 'bhavitā' as well.

क्किबन्तश्च स्वयम्भूश्च भूते लिटः क्कन्सु कान च । बभूविवान् पेचिवांश्च पेचानः श्रद्दधानकः ।। ३५९.

With kki, 'svayambhū' and others; in the past tense, with liṭ, and with kkan and so on; 'babhūvivān', 'pecivān', 'pecāna', and 'śraddadhānaka'.

अणि स्युः कुम्भकाराद्या भूतेप्युणादयः स्मृताः । वायुः पायुश्च कारुः स्याद्वहुलं छन्दसीरितं ।। ३५९.

With aṇ, 'kumbhakāra' and similar forms arise; in the past, the uṇ and other affixes are remembered; 'vāyu', 'pāyu', and 'kāru' are found, and many such forms are used in the Vedas.

अग्निरुवाच स्वर्गादिनामलिङ्गो यो हरिस्तं प्रवदामि ते । स्वः स्वर्गनाकत्रिदिवा द्योदिवौ द्वेत्रिपिष्टपं ।। ३६०.

Agni said: I will tell you about the masculine forms of words like 'heaven', O Hari; 'svaḥ', 'svarga', 'naka', 'tridiva', 'dyu', 'diva', 'dvitra', 'piṣṭapa'.

देवा वृन्दारका लेखा रुद्राद्या गणदेवताः । विद्याधरोऽप्सरोयक्षरक्षोगन्धर्वकिन्नराः ।। ३६०.

The gods, vṛndārakas, lekhās, Rudras and other group-deities; vidyādharas, apsarases, yakṣas, rākṣasas, gandharvas, and kinnaras.

पिशाचो गुह्यकः सिद्धो भूतोऽमी देवयोनयः । देवद्विषोऽसुरा दैत्याः सुगतः स्यात्तथागतः ।। ३६०.

Piśāca, guhyaka, siddha, bhūta—these are divine beings; enemies of the gods, asuras, daityas, 'sugata' and 'tathāgata'.

ब्रह्मात्मभूः सुरज्येष्ठो विष्णुर्न्नारायणो हरिः । रेवतीशो हली रामः कामः परञ्चशरः स्मरः ।। ३६०.

Brahmā, Ātmabhū, Surajyeṣṭha, Viṣṇu, Nārāyaṇa, Hari; Revatīśa, Halī, Rāma, Kāma, Parañcaśara, and Smara.

लक्ष्मीः पद्मालया पद्मा सर्व्वः सर्व्वेश्वरः शिवः । कपर्दोऽस्य जटाजूटः पिनाकोऽजगबन्धनुः ।। ३६०.

Lakshmi, the one who dwells in the lotus, the lotus itself, the all-pervading, the Lord of all, Shiva; his matted hair is piled high, and his bow is Pinaka, strung with a serpent.

प्रमथाः स्युः पारिषदा मृड़ानी चण्डिकाऽम्बिका । द्वैमातुरो गजास्यश्च सेनानीरग्निभूर्गुहः ।। ३६०.

The Pramathas are his attendants, Mridani, Chandika, and Ambika; the two-mothered one, the elephant-faced one, and the commander of the army—Agni-born Guha.

आखण्डलः सुनासीरः सुत्रामाणो दिवस्पतिः । पुलोमजा शचीन्द्राणी देवी तस्य तु वल्लभा ।। ३६०.

Akhandala, Sunasira, Sutrama, Lord of the heavens; Puloma's daughter, Shachi, Indrani, is his beloved consort.

स्यात् प्रासादो वैजयन्तो जयन्तः पाकशासनिः । ऐशवतेऽभ्रमातह्गैरावणाभ्रमुवल्लभाः ।। ३६०.

His palace is Vaijayanta, Jayanta is his son, and he is the wielder of the thunderbolt; his elephant is Airavata, and his beloveds are the cloud-maidens.

ह्रादिनी वज्रमस्त्री स्यात् कुलिशम्भिदुरं पविः । व्योमयानं विमानोऽस्त्री पीयूषममृतं सुधा ।। ३६०.

Hradini is his thunderbolt weapon, the cleaver of mountains is the axe; his chariot is the sky-traveling vimana, and his drink is nectar, amrita, and sudha.

स्यात् सुधर्म्मा देवसभा स्वर्गङ्गा सुरदीर्घिका । स्त्रियां बहुष्वप्सरसः स्वर्व्वेश्या उर्व्वशीमुखाः ।। ३६०.

Sudharma is the divine assembly hall, the heavenly Ganga and the celestial lake; among women, the many Apsaras, foremost among them Urvashi.

हाहा ह्हूस्च गन्धर्व्वा अग्निर्वग्निर्धनञ्चयः । जातवेदाः कृष्णवर्त्मा आश्रयाशश्च पावकः ।। ३६०.

Haha and Huhu are Gandharvas; Agni, Vahni, and Dhananjaya; Jatavedas, Krishnavartman, Ashraya, and Pavaka.

हिरण्यरेताः सप्तार्च्चिः शुक्रश्चैवाशुशुक्षणिः । शुचिरप्‌पित्तमोर्व्वस्तु वाडबो वडवानलः ।। ३६०.

Hiranyareta, Saptarchi, Shukra, Ashushukshani; Shuchi, Apitta, Morvvasu, Vadaba, and Vadavanala.

वह्नेर्द्वयोर्ज्वालकीलावर्च्चितिः शिखा स्त्रियां । त्रिषु स्फुलिङ्गोऽग्रिकणो धर्म्मराजः परेतराट् ।। ३६०.

Of the two fires, the flame is the pillar, the blaze is the crest; among women, the three are the sparks, the fire-particle, Dharmaraja, and Paretrata.

कालोऽन्तको दण्डधरः श्राद्धेदेवोऽथ राक्षसः । कौणपास्रपक्रव्यादा यातुधानश्च नैर्ऋतिः ।। ३६०.

Kala, Antaka, the staff-bearer, the god of the funeral rite, and the Rakshasa; Kaunapa, Asrapa, Kravyada, Yatudhana, and Nairriti.

प्रचेता वरूणः पाशी स्वसनः स्पर्शनोऽनिलः । सदागतिर्मातरिश्वा प्राणो मरुत् समीरणः ।। ३६०.

Pracheta, Varuna, the noose-holder, Svasana, Sparshana, Anila; Sada-gati, Matarishva, Prana, Marut, and Samirana.

जवो रंहस्तरसी तु लघुक्षिप्रमरन्द्रुतम् । सत्वरं चपलं सूर्णमविलम्बितमाशु च ।। ३६०.

Speed, swiftness, rapidity, lightness, quickness, and running fast; promptness, restlessness, sureness, without delay, and haste.

सततेऽनारताश्रान्तसन्तताविरतानिशं । नित्यानवलरताजस्रमप्यथातिशयो भरः ।। ३६०.

Constant, unceasing, tireless, continuous, uninterrupted, day and night; always moving, ever active, ceaseless, and of great intensity.

अतिवेलभृशात्यर्थातिमात्रोद्गाढनिर्भरम् । तीव्रैकान्तनितान्तानि गाढवाढदृढानि च ।। ३६०.

Excessive, very strong, extremely intense, of utmost measure, deeply abundant; sharp, exclusive, ultimate, dense, compact, and firm.

गुह्यकेशो यक्षराजो राजराजो धनाधिपः । स्यात् किन्नरः किंपुरुषस्तुरङ्गवदनो मयुः ।। ३६०.

Guhyakasha, king of the Yakshas, king of kings, lord of wealth; Kinnara, Kimpurusha, horse-headed, and Mayu.

निधिर्न्ना शेवधिर्व्योम त्वभ्रं पुष्करमम्बरम् । द्योदिवौ चान्तरीक्षं खं काष्ठाशाककुभो दिशः ।। ३६०.

Treasure, hidden wealth, sky, cloud, lotus, ether; heaven, day, and the intermediate space, the firmament, regions, quarters, and directions.