Agni Purana

क्रीड़तिर्वृङो ग्रहिश्चोरिः पा नीरच्चिश्च नायकाः । भुवि स्यात् तिङ् भवति सः भवतस्तौ भवन्ति ते ।। ३५८.

Krirati, vrino, grahi, chori, pani, raci, and nayaka are leaders; in the bhuvi class, the forms are: 'tiṅ' is 'bhavati', 'sah', 'bhavatas', 'tau', 'bhavanti', and 'te'.

भवसि त्वं युवां भवथो यूयं भवथ चाप्यहं । भवाम्यावां भवावश्च भवामो ह्येधते कुलं ।। ३५८.

'You are', 'you two are', 'you all are', and 'I am'; 'we two are', 'we all are', and thus the family grows.

एधेते द्वे तथैधन्ते एधसे त्वं हि मेधया । एधेथे च समेधध्वे एधे ह्येधावहे धिया ।। ३५८.

Two are 'edhete', similarly 'edhante'; 'edhase', 'you are', indeed with intelligence; 'edhethe', 'samedhadhve', 'edhe', 'edhavahe', with understanding.

एधामहे हरेर्भक्त्या पचतीत्यादि पूर्व्ववत् । भूयतेऽनुभूयतेऽसौ भावे कर्म्मणि वै यकि ।। ३५८.

'Edhamahe' through devotion to Hari, and 'pachati' and so on as before; 'bhuyate', 'anubhuyate', these are in the sense of being or action, with the suffix 'yaki'.

वुभूषति सनीत्येवं णिचि बाचवयतीश्वरं । यङि वोभूयते वाद्यं वोभोति स्याच्च यङ्‌लुकि ।। ३५८.

'Vubhushati' is with the desiderative 'ṇic', as in 'bacavayati' for Ishvara; with 'yaṅ', 'vobhuyate', 'vadya', 'vobhoti', and with 'yaṅ-luki'.

पुत्रीयति पुत्रकाम्यत्येवं पटपटायते । घटयत्यऽथ सनि णिचि बुभूषयति रूपकं ।। ३५८.

'Putriyati' means 'desiring a son', similarly 'patapatayate'; 'ghatayati' is with the causative 'ṇic', and 'bubhushayati' is the desiderative form.

भवेद्भवेताञ्च लिङि भवेयुश्च भवेः परे । भवेतञ्च भवेतैवं भवेयञ्च भवेव च भवेम च ।। ३५८.

In the optative, there are 'bhaved', 'bhaveta', and in the passive, 'bhaveyuh', 'bhaveh', 'bhaveta', 'bhaveta', 'bhaveyan', 'bhaveva', and 'bhavema'.

एधेत एधेयातामेधेरन् मनसा श्रिया । एधेथाश्च एधेयाथामेधेध्वमेधेय एधेवाहि एधेमहि ।। ३५८.

'Edheta', 'edheyatam', 'edheran' with mind and prosperity; 'edhethash', 'edheyathash', 'edhedhvam', 'edheya', 'edheva', 'edhe mahi'.

अस्तु तावद्भवतां लोटि भवन्तु भवताद्भव । भवतं भवत् भवानि भवाव च भवाम् च ।। ३५८.

In the imperative, let it be so for you all: 'bhavantu', 'bhavata', 'bhava', 'bhavatam', 'bhavat', 'bhavani', 'bhavava', and 'bhavam'.

एधतामेधेता मेधन्तामेधै पटावहै पचामहै । अभ्यनन्ददपचतामपचन्नपचस्तथा ।। ३५८.

'Edhatam', 'edheta', 'medhantam', 'edhai', 'patavahai', 'pacamahai'; 'abhy-anandat', 'apacatam', 'apacan', 'apacastatha'.

अभवतमभवतापचमपचावापचाम च । ऐधतैधेतामैधध्वं ऐधे चैधामहीरितं ।। ३५८.

'Abhavatam', 'abhavata', 'pacam', 'pacava', 'pacama'; 'aidhata', 'aidhetam', 'aidhadhvam', 'aidhe', 'aidhama', these are the forms.

अभूदभूतामभूवनभूश्चभूवमेव लुङ् । ऐधिष्टैधिषातां नरावैधिष्ठा ऐधिषीदृशं ।। ३५८.

In the imperfect: 'abhut', 'abhutam', 'abhavan', 'abhush', 'abhuvam'; in the aorist: 'aidhiṣṭ', 'aidhiṣatam', 'naravaidhiṣṭha', 'aidhiṣidṛsham'.

लिटि बभूव बभूवतुः बभूवुश्च बभूविथ । बभूवथुर्बभूव च बभूविव वभूविम ।। ३५८.

In the perfect: 'babhūva', 'babhūvatuḥ', 'babhūvuḥ', 'babhūvitha', 'babhūvathur', 'babhūva', 'babhūviva', 'babhūvima'.

पेचे पेचाते पेचिरे त्वमेधाञ्चकृषे तथा । एधाञ्चक्राथे पेचिध्वे पेचे पेचिमहे तथा ।। ३५८.

'Pece', 'pecate', 'pecire', you did 'edhāñcakṛṣe' likewise; 'edhāñcakrāthe', 'pecidhve', 'pece', and 'pecimahe' as well.

लुटि भविता भचवितारौ भवितारो हरादयः । भवितासि भवितास्थो भवितास्मस्तथा वयं ।। ३५८.

In the future: 'bhavitā', 'bhavitārau', 'bhavitāraḥ', and others; 'bhavitāsi', 'bhavitāstha', 'bhavitāsmā', and likewise 'vayam'.

पक्ता पक्तारौ पक्तारः पक्तासे त्वं शुभौदनं । पक्ताध्वे पक्ताहे चाहं पक्तास्महे हरेश्चरुं ।। ३५८.

You are the cook, the two cooks, the cooks, and you are the one who prepares the auspicious food; on the day of cooking, at the time of cooking, I am also a cook; we are cooks for the offering to Hari.

लिङाशिषि सुखं भूयात् भूयास्तां हरिशङ्करौ । भूयासुस्ते च भूयास्त्वं युवां भूयास्तमीश्वरौ ।। ३५८.

May there be happiness in the sign of the sacrificial fire; may Hari and Śaṅkara be ever present; may you be ever present, and may both of you, the Lords, always be present.

भूयास्त यूयं भूयासमहं भूयास्म सर्व्वदा । यक्षीष्ट ह्येधिषीयास्तां यक्षीरन्नेधिषीय च ।। ३५८.

May you all be present, may I be present, may we always be present; may the offering be made, may it be established, may the food-offering be established as well.

यक्षीवह्येधिषीमहि लिङि चायक्ष्यतेति लृङ् । अयक्ष्येतामयक्ष्यन्तायक्ष्येऽयक्ष्येथां युवां ।। ३५८.

May the offering be made, may we establish it; in the optative mood, 'let it be offered'; 'may he offer', 'may they offer', 'may I offer', 'may you both offer'.

अयक्षअयध्वमैधिष्यावह्यैधिष्यामह्यरेर्वयम् । लृटि स्याद्भविष्यतीति एधिष्यामह ईदृशम् ।। ३५८.

'May he not offer', 'do not offer', 'may we establish', 'may we establish here', 'may we establish for the Lord'; in the future tense, 'it will be', thus 'may we establish' in this way.

एवं विभावयिष्यन्ति बोभविष्यति रूपकं । घटयेत् पटयेत्तद्वत् पुत्रीयति च काम्यति ।। ३५८.

In this way, they will conceive, and the form will become; one should construct, one should recite, likewise, one should beget a son and desire.

कुमार उवाच कृतस्त्रिष्वपि विज्ञेया भावे कर्म्मणि कर्त्तरि । अज्ल्युट् क्तिन् घञो भावे युजकारत एव च ।। ३५९.

Kumāra said: The forms with kṛt affixes are to be understood in three ways: as indicating the state, the action, or the agent; aj, yuṭ, ktin, and ghañ denote the state, as do yuj and kāra.

अचि धर्म्मस्य विनय उत्करः प्रकरस्तथा । देवो भद्रः श्रीकरश्च त्लुटि रूपन्तु शोभनम् ।। ३५९.

With the vowel 'a', the meanings are: dharma, humility, excellence, and distinction; deva, auspicious, bestowing prosperity, and with tluṭ, the form is beautiful.

क्तिनि वृद्धिस्तुतिमतो घञि बावोऽथ युच्यपि । कारणा भावनेत्यादि अकारे च चिकित्सया ।। ३५९.

With ktin comes increase and praise; with ghañ, the sense of being, and sometimes with yuc; the cause is called 'bhāva', and so on, and with 'a' in medical usage.

तथा तव्यो ह्यनीयश्च कर्त्तव्यं करणीयकम् । देयं ध्येयञ्चैव यति ण्यति कार्य्यञ्च कृत्यकाः ।। ३५९.

Similarly, tavya and anīya indicate what is to be done and what is to be made; deya, dhyeya, yati, ṇyati, kārya, and kṛtya denote what is to be accomplished.

कर्त्तरि क्तादयो ज्ञेया भावे कर्म्मणि च क्कचित् । गतो ग्रामं गतो ग्रम आश्लिष्टश्च गुरुस्त्बया ।। ३५९.

With reference to the agent, ktā and similar affixes are to be known, and sometimes for the state or the action; 'he has gone to the village', 'he has gone to the village', and 'the teacher has been embraced by you'.

शतृङ्‌शानचौ भवन् एधमानो भवन्त्यपि । पुण् तृचौ सर्व्बधातुभ्यो भावको भविता तथा ।। ३५९.

With śatṛ and śānac, the meaning is 'being'; 'edhamāna' and 'bhavant' as well; with pu and tṛc, from all roots, the sense of being, and 'bhavitā' as well.

क्किबन्तश्च स्वयम्भूश्च भूते लिटः क्कन्सु कान च । बभूविवान् पेचिवांश्च पेचानः श्रद्दधानकः ।। ३५९.

With kki, 'svayambhū' and others; in the past tense, with liṭ, and with kkan and so on; 'babhūvivān', 'pecivān', 'pecāna', and 'śraddadhānaka'.

अणि स्युः कुम्भकाराद्या भूतेप्युणादयः स्मृताः । वायुः पायुश्च कारुः स्याद्वहुलं छन्दसीरितं ।। ३५९.

With aṇ, 'kumbhakāra' and similar forms arise; in the past, the uṇ and other affixes are remembered; 'vāyu', 'pāyu', and 'kāru' are found, and many such forms are used in the Vedas.