Agni Purana

चीवरं भिक्षुप्रावृत्तिरादित्यो मित्र ईरितः । पुत्रः सूनुः पिता तातः पृदाकुर्य्याघ्रवृश्चिके ३५७.

'Cīvara' is monk's robe, 'bhikṣuprāvṛtti' is also monk's robe, 'āditya' is the sun, 'mitra' is friend. 'Putra' is son, 'sūnu' is also son, 'pitā' is father, 'tāta' is also father, 'pṛdā' is wolf, 'kuryya' is dog, 'aghra' is snake, 'vṛścika' is scorpion.

कुमार उवाच तिङ्‌विभक्तिं प्रवक्ष्यामि तथादेशं समासतः । तिङस्त्रिष्वपि वर्त्तन्ते भावे कर्म्मणि कर्त्तरि ।। ३५८.

Kumāra spoke: I will explain the verb inflections and their meanings in brief. The verb forms occur in three ways: in the sense of state, object, and agent.

सकर्म्मकाकर्म्मकाच्च कर्त्तरि द्विपदे स्मृताः । सकर्म्मकाकर्म्मणि च तदादेशस्तथेरितः ।। ३५८.

With and without objects, in the agent, they are remembered as dual forms. With and without objects, the meanings are declared accordingly.

वर्त्तमाने लडाख्यातो विध्याद्यर्थे लिङीरितः । विध्यादौ लोडाशिषि च भूतानद्यतने च लङ् ।। ३५८.

In the present, the 'laṭ' form is used; for imperative and optative meanings, 'liṅ' is declared. For imperative and benedictive, 'loṭ' and 'āśiṣ' are used; for past and recent past, 'laṅ' is used.

भूते लुङ् लिट् परोक्षेऽथ भाविन्यद्यतने च लुट् । लिङाशिषि च शेषेऽर्थे लृड् भविष्यति लृङ्‌भवेत् ।। ३५८.

For the past, 'luṅ' and 'liṭ' are used; for remote past, and for future and recent future, 'luṭ' is used. For optative and benedictive in the remaining senses, 'lṛṭ' is used; for future, 'lṛṅ' is employed.

लिङ्निमित्ते क्रियातिपत्तौ परे नवात्मनेपदम् । पूर्व्वं न परस्मैपदन्तिप्तसन्तीति प्रथमः पुमान् ।। ३५८.

When the optative is used for intention or action, the endings are of the 'ātmanepada'. Previously, not in the 'parasmaipada', the first person singular is primary.

सिप्थस्थ मध्यमनरो मिप्वस्मस्चोत्तमः पुमान् । त आतां अन्तात्मने मुख्यः थासाथां ध्वञ्च मध्यमः ।। ३५८.

'Sip', 'thas', 'tha' are the middle person endings; 'mip', 'vas', 'mas' are the first person endings. 'Ta', 'ātām', 'anta' are the main 'ātmanepada' endings; 'thā', 'sā', 'thām', 'dhva' are the middle person endings.

उत्तम इ वहि महि भूवाद्या धातवः स्मृताः । भुविरेधिः पचिर्नन्दिर्ध्वंसिः श्रंसिः पदिस्त्वदिः ।। ३५८.

The elements beginning with earth are considered the highest; in the bhuvi class are edhi, pacir, nandir, dhvamsi, shramsi, padis, and tvadi.

शीङः क्रीड़ो जुहोतिश्च जहातिश्च दधात्यपि । दीव्यतिः स्वपितिर्नहिः सुनोतिर्वसिरेच च ।। ३५८.

Shina, krira, juhoti, jahati, dadhati, divyati, svapiti, nahi, sunoti, and vasira are also included.

तुदिर्मृशतिर्मुञ्चतिः रुधिर्भुजिस्त्यजिस्तनिः । शवादिके विकरणे मनिश्चैव करोत्यपि ।। ३५८.

Tudir, mrishatir, muncan, rudhi, bhuj, tyajis, tani, and verbs beginning with shava are used for various actions, and mani is also used for doing.

क्रीड़तिर्वृङो ग्रहिश्चोरिः पा नीरच्चिश्च नायकाः । भुवि स्यात् तिङ् भवति सः भवतस्तौ भवन्ति ते ।। ३५८.

Krirati, vrino, grahi, chori, pani, raci, and nayaka are leaders; in the bhuvi class, the forms are: 'tiṅ' is 'bhavati', 'sah', 'bhavatas', 'tau', 'bhavanti', and 'te'.

भवसि त्वं युवां भवथो यूयं भवथ चाप्यहं । भवाम्यावां भवावश्च भवामो ह्येधते कुलं ।। ३५८.

'You are', 'you two are', 'you all are', and 'I am'; 'we two are', 'we all are', and thus the family grows.

एधेते द्वे तथैधन्ते एधसे त्वं हि मेधया । एधेथे च समेधध्वे एधे ह्येधावहे धिया ।। ३५८.

Two are 'edhete', similarly 'edhante'; 'edhase', 'you are', indeed with intelligence; 'edhethe', 'samedhadhve', 'edhe', 'edhavahe', with understanding.

एधामहे हरेर्भक्त्या पचतीत्यादि पूर्व्ववत् । भूयतेऽनुभूयतेऽसौ भावे कर्म्मणि वै यकि ।। ३५८.

'Edhamahe' through devotion to Hari, and 'pachati' and so on as before; 'bhuyate', 'anubhuyate', these are in the sense of being or action, with the suffix 'yaki'.

वुभूषति सनीत्येवं णिचि बाचवयतीश्वरं । यङि वोभूयते वाद्यं वोभोति स्याच्च यङ्‌लुकि ।। ३५८.

'Vubhushati' is with the desiderative 'ṇic', as in 'bacavayati' for Ishvara; with 'yaṅ', 'vobhuyate', 'vadya', 'vobhoti', and with 'yaṅ-luki'.

पुत्रीयति पुत्रकाम्यत्येवं पटपटायते । घटयत्यऽथ सनि णिचि बुभूषयति रूपकं ।। ३५८.

'Putriyati' means 'desiring a son', similarly 'patapatayate'; 'ghatayati' is with the causative 'ṇic', and 'bubhushayati' is the desiderative form.

भवेद्भवेताञ्च लिङि भवेयुश्च भवेः परे । भवेतञ्च भवेतैवं भवेयञ्च भवेव च भवेम च ।। ३५८.

In the optative, there are 'bhaved', 'bhaveta', and in the passive, 'bhaveyuh', 'bhaveh', 'bhaveta', 'bhaveta', 'bhaveyan', 'bhaveva', and 'bhavema'.

एधेत एधेयातामेधेरन् मनसा श्रिया । एधेथाश्च एधेयाथामेधेध्वमेधेय एधेवाहि एधेमहि ।। ३५८.

'Edheta', 'edheyatam', 'edheran' with mind and prosperity; 'edhethash', 'edheyathash', 'edhedhvam', 'edheya', 'edheva', 'edhe mahi'.

अस्तु तावद्भवतां लोटि भवन्तु भवताद्भव । भवतं भवत् भवानि भवाव च भवाम् च ।। ३५८.

In the imperative, let it be so for you all: 'bhavantu', 'bhavata', 'bhava', 'bhavatam', 'bhavat', 'bhavani', 'bhavava', and 'bhavam'.

एधतामेधेता मेधन्तामेधै पटावहै पचामहै । अभ्यनन्ददपचतामपचन्नपचस्तथा ।। ३५८.

'Edhatam', 'edheta', 'medhantam', 'edhai', 'patavahai', 'pacamahai'; 'abhy-anandat', 'apacatam', 'apacan', 'apacastatha'.

अभवतमभवतापचमपचावापचाम च । ऐधतैधेतामैधध्वं ऐधे चैधामहीरितं ।। ३५८.

'Abhavatam', 'abhavata', 'pacam', 'pacava', 'pacama'; 'aidhata', 'aidhetam', 'aidhadhvam', 'aidhe', 'aidhama', these are the forms.

अभूदभूतामभूवनभूश्चभूवमेव लुङ् । ऐधिष्टैधिषातां नरावैधिष्ठा ऐधिषीदृशं ।। ३५८.

In the imperfect: 'abhut', 'abhutam', 'abhavan', 'abhush', 'abhuvam'; in the aorist: 'aidhiṣṭ', 'aidhiṣatam', 'naravaidhiṣṭha', 'aidhiṣidṛsham'.

लिटि बभूव बभूवतुः बभूवुश्च बभूविथ । बभूवथुर्बभूव च बभूविव वभूविम ।। ३५८.

In the perfect: 'babhūva', 'babhūvatuḥ', 'babhūvuḥ', 'babhūvitha', 'babhūvathur', 'babhūva', 'babhūviva', 'babhūvima'.

पेचे पेचाते पेचिरे त्वमेधाञ्चकृषे तथा । एधाञ्चक्राथे पेचिध्वे पेचे पेचिमहे तथा ।। ३५८.

'Pece', 'pecate', 'pecire', you did 'edhāñcakṛṣe' likewise; 'edhāñcakrāthe', 'pecidhve', 'pece', and 'pecimahe' as well.

लुटि भविता भचवितारौ भवितारो हरादयः । भवितासि भवितास्थो भवितास्मस्तथा वयं ।। ३५८.

In the future: 'bhavitā', 'bhavitārau', 'bhavitāraḥ', and others; 'bhavitāsi', 'bhavitāstha', 'bhavitāsmā', and likewise 'vayam'.

पक्ता पक्तारौ पक्तारः पक्तासे त्वं शुभौदनं । पक्ताध्वे पक्ताहे चाहं पक्तास्महे हरेश्चरुं ।। ३५८.

You are the cook, the two cooks, the cooks, and you are the one who prepares the auspicious food; on the day of cooking, at the time of cooking, I am also a cook; we are cooks for the offering to Hari.

लिङाशिषि सुखं भूयात् भूयास्तां हरिशङ्करौ । भूयासुस्ते च भूयास्त्वं युवां भूयास्तमीश्वरौ ।। ३५८.

May there be happiness in the sign of the sacrificial fire; may Hari and Śaṅkara be ever present; may you be ever present, and may both of you, the Lords, always be present.

भूयास्त यूयं भूयासमहं भूयास्म सर्व्वदा । यक्षीष्ट ह्येधिषीयास्तां यक्षीरन्नेधिषीय च ।। ३५८.

May you all be present, may I be present, may we always be present; may the offering be made, may it be established, may the food-offering be established as well.

यक्षीवह्येधिषीमहि लिङि चायक्ष्यतेति लृङ् । अयक्ष्येतामयक्ष्यन्तायक्ष्येऽयक्ष्येथां युवां ।। ३५८.

May the offering be made, may we establish it; in the optative mood, 'let it be offered'; 'may he offer', 'may they offer', 'may I offer', 'may you both offer'.