Agni Purana

प्रचण्डा सुरनायिका उग्रा पार्व्वती दुर्गया । ओं चण्डिकायै विद्महे भगवत्यै धीमहि तन्नो दुर्गा प्रचोदयात् । क्रमादि तु षड़ङ्गं स्याद् गणो गुरुर्गुरुः क्रमात् ।। ३४८.

Pracaṇḍā, leader of the gods, Ugrā, Pārvatī, Durgā; 'Om, we contemplate Caṇḍikā, we meditate on the blessed one; may Durgā inspire us.' In order, the ṣar̤aṅga is prescribed, and the group, the guru, and the teacher, in sequence.

अजितापराजिता चाथ जया च विजया ततः । कात्यायनी भद्रकाली मङ्गला सिद्धिरेवती ।। ३४८.

Ajitā, Aparājitā, then Jayā and Vijayā; Kātyāyanī, Bhadrakālī, Maṅgalā, and Siddhirevatī.

सिद्दादिवटुकाः पूज्या हेतुकश्च कपालिकः । एकपादो भीमरूपो दिक्पालान्मध्यतो नव ।। ३४८.

Siddhā and the other attendants are to be worshipped, as well as Hetuka and Kapālika; Ekapāda, of terrible form, and the nine guardians of the directions in the center.

ह्रीं दुर्गे दुर्गे रक्षणि स्वाहा मन्त्रार्थसिद्धये । गौरी पूज्या च धर्म्मद्याः स्कन्दाद्याः शक्तयो यजेत् ।। ३४८.

'Hrīṃ, O Durgā, Durgā, protect! Svāhā'—for the accomplishment of the mantra's purpose; Gaurī is to be worshipped, and the foremost powers, beginning with Skanda.

प्रज्ञा ज्ञाना क्रिया वाचा वागीशी ज्वालिनी तथा । कामिनी काममाला च इन्द्राद्याः शक्तिपूजनं ।। ३४८.

Prajñā, Jñānā, Kriyā, Vācā, Vāgīśī, Jvālinī, Kāminī, Kāmamālā, and the powers beginning with Indra are to be worshipped.

ओं गं स्वाहा मूलमन्त्रोऽयं गं वा गणपतये नमः । षड़ङ्गो रक्तशुक्लश्च कदन्कताक्षपरशूत्कटः ।। ३४८.

'Om gaṃ svāhā' is the root mantra; or 'gaṃ, salutation to Gaṇapati.' Ṣar̤aṅga is red and white, with a crooked gaze, an axe, and a large belly.

समोदकोऽथ गन्धादिगन्धोल्कायेति च क्रमात् । गजो महागणपतिर्म्महो ल्कः पूज्य एव च ।। ३४८.

With modaka, and then with sandal and other fragrances, and with a flaming torch, in order; the elephant, the great Gaṇapati, and the great lkaḥ are also to be worshipped.

कुष्माण्डाय एकदन्तत्रिपुरान्तकाय श्यामदन्तविकटहरहासाय । लम्वनाशाननाय पद्मदंष्ट्राय मेघोल्काय धूमोल्काय । वक्रतुण्डाय विघ्नेश्वराय विकटोत्कटाय गजेन्द्रगमनाय ।। ३४८.

To Kuṣmāṇḍa, Ekadanta, Tripurāntaka, Śyāmadanta, Vikaṭa, Hara, Hāsāya; to Lamvanāśāna, Padmadaṃṣṭra, Megholkā, Dhūmolkā; to Vakratuṇḍa, Vighneśvara, Vikaṭotkaṭa, and Gajendragamana.

वक्रतुण्डाय विघ्नेश्वराय विकटोत्कटाय गजेन्द्रगमनाय । भुजगेन्द्रहाराय शशाङ्कधराय गणाधिपतये स्वाहा ।। ३४८.

To Vakratuṇḍa, Vighneśvara, Vikaṭotkaṭa, Gajendragamana; to Bhujagendrahāra, Śaśāṅkadhara, and Gaṇādhipati—svāhā.

एतैर्म्मनुभिः स्वाहान्तैः पूज्य तिलहोमादिनार्थभाक् । काद्यैर्वा वीजसंयुक्तैराद्यैश्च नमोऽन्तकैः ।। ३४८.

With these mantras ending in 'svāhā', one should honor the offerings of sesame and other oblations; or with those beginning with 'kā', joined with seed syllables, and those beginning with 'namas'.

मन्त्राः पृथक् पृथग्वा स्युर्द्विरेफद्विर्मुखाक्षिणः । कात्यायनं स्कन्द आह यत्तद्व्याकरणं वदे ।। ३४८.

The mantras are each distinct, some with double 'r' or double 'v', some with initial or final 'k'; what Kātyāyana and Skanda have spoken, that grammatical explanation I shall declare.

स्कन्द उवाच वक्ष्ये व्याकरणं सारं सिद्धशब्दस्वरूपकम् । कात्यायनविबोधाय बालानां बोधनाय च ।। ३४९.

Skanda said: I shall explain the essence of grammar, the nature of perfected words, for the understanding of Kātyāyana and for the instruction of the young.

स्कन्द उवाच वक्ष्ये सन्धिसिद्धरूपं स्वरसन्धिमथादितः । दण्डाग्रं सागता दधीदं नदीहते मधूदकं ।। ३५०.

Skanda said: I shall explain the nature of sandhi, beginning with the union of vowels; 'daṇḍāgra', 'sāgata', 'dadhīdaṃ', 'nadīhate', 'madhūdakaṃ'.

पितॄषभः लॄकारश्च तवेदं सकलोदकं । अर्द्धर्च्चोऽयं तवल्कारः सैषा सैन्द्री तवौदनम् ।। ३५०.

'Pitṛṣabha', the letter 'lṛ', and this, all water is yours; this is half a verse, 'tavalkāra', this is 'saindrī', your food.

शट्टौघोऽभवदित्येवं व्यसुधीर्वस्वलङ्कृतं । पित्रर्थोपवनं दात्री नायको लावको नयः ।। ३५०.

'Śaṭṭaugha' has arisen thus, 'vyasudhīr', 'vasvalaṅkṛtaṃ'; for the sake of the ancestors, 'upavanaṃ', 'dātrī', 'nāyaka', 'lāvaka', 'nayaḥ'.

तइह तयिहेत्यादि तेऽत्र योत्र जलेऽकजं । प्रकृतिर्नो अहो एहि अ अवेहि इ इन्द्रकं ।। ३५०.

'Taiha', 'tayihe', and so on; 'te' here, 'yotra', 'jale', 'akajaṃ'; 'prakṛtir', 'no', 'aho', 'ehi', 'a', 'avehi', 'i', 'indrakaṃ'.

उ उत्तिष्ठ कवी एतौ वायू एतौ वने इमे । अमी एते यज्ञभूते एहि देव इमन्नय ।। ३५०.

'U', arise, poets; 'etau', winds; 'etau', in the forest, these; these are sacrificial beings; come, god, bring this here.

वक्ष्ये सन्धि व्यञ्जानानां वाग्यतोऽजेकमातृकः । षडेते तदिमे वादिवाङ्‌नीतिः षण्मुखादिकम् ।। ३५०.

I shall explain the sandhi of consonants, the origin of speech from the single mother; these six, and those, the rules of speech, beginning from Ṣaṇmukha.

वाङ्‌मनसं वाग्‌भावादिर्वाक् श्लक्ष्णं तच्छरीरकं । तल्लुनाति तच्चरेच्च क्रुङ्‌ङास्ते सुगण्णिह ।। ३५०.

Speech and mind, the origin of speech, speech is gentle, its embodiment; it cuts, it moves, 'kruṅṅāste', 'sugaṇṇiha'.

भवांश्चरन् भवांश्छात्रो भवांष्टीका भवांष्ठकः । भवांस्तीर्थं भवांस्थेयात् भवांल्लेखा भवाञ्जयः ।। ३५०.

'Bhavāṃścaran', 'bhavāṃśchātro', 'bhavāṃṣṭīkā', 'bhavāṃṣṭhakaḥ'; 'bhavāṃstīrthaṃ', 'bhavāṃstheyāt', 'bhavāṃllekhā', 'bhavāñjayaḥ'.

भवाञ्छेते भवाञ्च्‌शेते भवाञ्‌शेते भवाण्डीनः । त्वम्भर्त्ता त्वङ्करोष्यादिः सन्धिर्ज्ञयो विसर्गजः ।। ३५०.

'Bhavāñchete', 'bhavāñcśete', 'bhavāñśete', 'bhavāṇḍīnaḥ'; you are the protector, you are the doer, and so on; sandhi is known, arising from visarga.

कश्छिन्द्यात् कश्चरेत् कष्टः कष्ठः कस्थश्च कश्चलेत् । क खनेत् क करोति स्म क " पठेत् " फलेत वा ।। ३५०.

One may cut, one may act, 'kaṣṭaḥ', 'kaṣṭhaḥ', 'kasthaśca', one may move; one may dig, one may do, one may recite, or bear fruit.

कश्श्वशुरः कः श्वशुरः कस्सावरः कः सावरः । कः फलेत कः शयिता कोऽत्र योधः क उत्तमः ।। ३५०.

'Kaśśvaśuraḥ', 'kaḥ śvaśuraḥ', 'kassāvaraḥ', 'kaḥ sāvaraḥ'; who bears fruit, who lies down, who is the warrior here, who is the best.

देवा एते भो इह सोदरा यान्ति भगो व्रज । सुपूः सुदूरात्रिरत्र वायुर्याति पुनर्न हि ।। ३५०.

These are the gods, O friend, here brothers go, fortune goes, proceed; 'supūḥ', 'sudūrātrir', here, the wind goes, but not again.

पुनरेति स यातीह एष याति क ईश्वरः । ज्योतीरूपं तवच्छत्रं म्लेच्छधीश्छिद्रमच्छिदत् ।। ३५०.

He returns again, he goes here, this one goes, who is the lord; your umbrella is of the form of light, the foreign ruler pierced the hole.

स्कन्द उवाच विभक्तिसिद्धरूपञ्च कात्यायन वदामि ते । द्वे विभक्ती सुप्तिङश्च सुपः सप्त विभक्तयः ।। ३५१.

Skanda said: I shall tell you, Kātyāyana, the nature of grammatical cases; there are two types of cases, 'suptiṅ', and 'sup', seven cases.

सु औजसिति प्रथमा अमौट्‌शसो द्वितीया । टाभ्यां बिसिति तृतीया ङभ्यांभ्यसश्चतुर्थ्यपि ।। ३५१.

'Su', 'aujas', 'iti' are the first case; 'amauṭśaso' is the second; 'ṭābhyāṃ', 'bisiti' is the third; 'ṅabhyāṃ', 'bhyasa' is also the fourth.

ङसिभ्यांभ्यसः पञ्चमी स्यात्ङसोसामिति षष्ठ्यपि । ङिओस्तुबिति सप्तमी स्यात् स्युः प्रातिपदिकात्पराः ।। ३५१.

The ablative is formed with the suffixes ṅasi and bhyas; the genitive also with ṅas and ām; the locative with ṅi and su. These occur after a nominal base.

द्विविधं प्रातिपदिकं ह्यजन्तञ्च हलन्तकं । प्रत्येकं त्रिविधं तत् स्यात् पुमांस्त्री च नपुंसकं ।। ३५१.

A nominal base is of two kinds: ending in a vowel or in a consonant. Each of these is threefold: masculine, feminine, and neuter.