वेगवती ससमगा भभभगोगथो स्मृता । रुद्रविस्तारस्तोसभगासमजागोगथा स्मृता ।। ३३३.
The meter named Vegavatī is composed of equal parts; Bhabhabhagogatha is so called. Rudravistāra is that which has the same parts as Tosabhagā, and Samajāgogathā is so named.
रजसागोगथोद्रोणौ गोगौ वै केतुमत्यपि । आख्यानिकी ततजगागथोततजगागथ ।। ३३३.
Rajasāgogatha and Udroṇa are meters; Gogā is also Ketumatī. Ākhyānikī comes next, then Jagāgatha and Tatajagāgatha.
विपरीताख्यानिकी त्तौ जयगातौ जगोगथ । सौमलौ गथलभभावौ भवेद्धरिणवल्लभा ।। ३३३.
Viparītākhyānikī is that which is contrary; Jayagātau and Jagogatha follow. Saumala and Gathalabhabhāva are meters, and Dhariṇavallabhā is to be known.
लौवनौगाथनजजा यः स्यादपरक्रमं । पुष्पिता ननवयानजजावोगथो रजौ ।। ३३३.
Lauvanaugātha and Najajā are those which lack further progression. Puṣpitā and Nanavayānajajā, and Vogatha in the Rajas meter.
वोजथो जवजवागौ मूले पनमती शिखा । अष्टाविंशतिनागाभा त्रिशन्नागन्ततो युजि । खञ्जा तद्विपरीता स्यात् समवृत्तं प्रदर्श्यते ।। ३३३.
Vojatha and Javajavāga are at the root, Panamatī is at the crest. There are twenty-eight Nāga meters, and thirty-six are joined together. Khañjā is the contrary form of that, and Samavṛtta is shown.
अग्निरुवाच यतिविच्छेद इत्युक्तस्तत्तन्मध्यान्तयौ गणौ । यौसः कुमारलालिता तौ गौ चित्रपदा स्मृता ।। ३३४.
Agni said: The so-called Yativiccheda consists of two groups, one in the middle and one at the end. The meter called Kumāralālitā is thus, and Gau is known as Citrapadā.
विद्युन्माला मममागणैर्भूतगणैर्भवेत् । माणवकाक्रीड़ितकं वनौ हलमुखी वसः ।। ३३४.
Vidyunmālā is formed with Mamamāgaṇa groups, and with Bhūtagaṇa groups. Māṇavaka is playful, Vanau is Halamukhī, and Vasa is so called.
स्याद्भुजङ्गशिशुसूतानौ मेहनं मरुतं ननौ। भवेच्छुद्धविराड्वृत्तं प्रतिपादं समौ जगौ ।। ३३४.
Bhujaṅgaśiśu and Sūtānau are meters; Mehana is Maruta, and Nanau is so called. The pure Virāḍvṛtta is present, and Pratipāda and Samau are Jagau.
पणवोमलयोमः स्याज्जौ गौ मयूरसारिणी । सत्तामभसगा वृत्तं भजताद्युपरिस्थिता ।। ३३४.
Paṇava and Malayomaḥ are meters; Jauga is Mayūrasāriṇī. Sattāmabhasagā is a meter, and Vṛtta is placed above the beginning.
रुक्मवती भससगाविन्द्रावज्रा तजौ जगौ । जतौ जगौ गूपपूर्व्वावाद्यन्ताद्युपजातयः ।। ३३४.
Rukmavatī and Bhasasagā are meters, Indravajrā and Tajau are Jagau. Jatau and Jagau are preceded by Gūpa, and Upajātis begin and end with these.
दोधकं भगभागौ स्यात् शालिनी मतभागगौ । यतिः समुद्रा ऋषयः वातोर्म्मी मभतागगौ ।। ३३४.
Dodhaka and Bhagabhāgau are meters; Śālinī and Matabhāgagau as well. Yati is Samudrā, Ṛṣayaḥ is Vātormī, and Mabhatāgagau is so called.
चतुःस्वरा स्याद्भ्रमरी विलासिता मभौनलौ । समुद्रा अथ ऋषयो वनौ लौगौ रथोद्धता ।। ३३४.
Bhramarī is four-syllabled, Vilāsitā is Mabhaunalau. Samudrā and Ṛṣayaḥ are Vanau, and Laugau is Rathoddhatā.
सामताधनभागौगोवृत्ताननसमाश्च सः । श्येनी वजवनागः स्याद्रम्या नपरगागगः ।। ३३४.
Sāmatā, Dhanabhāgauga, and Vṛttānanasamā are such. Śyenī is Vajavanāga, and Ramyā is Naparagāgaga.
जगती वंशस्था वृत्तं जतौ जावथ तौ जवौ । इन्द्रवंशा तोटकं सैरचतुर्भिः प्रतिपादतः ।। ३३४.
Jagatī is established in the Vaṃśa meter; Vṛtta, Jatau, and Jāvatha are Javau. Indravaṃśā is Toṭaka, and Saira is with four at the beginning.
भवेद्द्रुतविलम्बिता नभौ भवावथौ नलौ । स्यौ श्रीपुठो वसुवेदा जलोगतिजलौ जमौ ।। ३३४.
Drutavilambitā is a meter, Nabhau, Bhavāvathau, and Nalau as well. Śrīpuṭha, Vasuveda, Jalogati, Jalau, and Jamau are also known.
जसौ वसर्व्ववश्चाथ ततं ननमराः स्मृतं । कुशुमविचित्रान्यौ द्यौ नौ नौ रौ स्याच्चलाम्बिका ।। ३३४.
Jasau and Vasarvvavaś are so called, and Tataṃ is known as Nanamarā. Kuśumavicitrā is twofold, Dyau, Nau, and Rau are Calāmbikā.
भुजङ्गप्र्यातं थैः स्याच्चतुभिः स्राग्विनीभवैः । प्रमिताक्षरा गजौ सौ कान्तोत्पीड़ा मतौ समौ ।। ३३४.
Bhujaṅgapryāta is composed of four Thai syllables, and Srāgvinī is formed similarly. Pramitākṣarā is Gajau, Sau is Kantu, and Utphīrā is Matau Samau.
वैश्वदेवी ममयायाः पञ्चाङ्गा नवमालिनी । नजौ भयौ प्रतिपादं गणा यदि जगत्यपि ।। ३३४.
Vaiśvadevī is of Mamayāyā, Pañcāṅgā is Navamālinī. Najau and Bhayau are at the beginning, and Gaṇā is present even in Jagatī.
प्रहर्षणी मवजवा गोपतिर्बह्निदिक्षु च । रुचिरा जभसजगा च्छिन्ना वेदैर्ग्रहैः स्मृता ।। ३३४.
The Praharṣaṇī, Mavajavā, Gopati, and Bahnidikṣu are known; the Rucirā, Jabhasajagā, and Chinnā are said to be defined by Vedic meters and planetary influences.
मत्तमयूरं मतया सगौ वेदग्रहे यतिः । गौरीनलनसागः स्यादसम्बाधा नतौ नगौ ।। ३३४.
The Mattamayūra, together with the Matayā and Sagau, is established by Vedic meters; the Gaurī, Nalanasāga, and Asambādhā are not associated with mountains.
गोग इन्द्रियनवकौ ननौ वसनगाः स्वराः । स्वराश्चापराजिता स्यान्ननभाननगाः स्वराः ।। ३३४.
Goga, Indriyanavaka, Nanau, and Vasanagā are svaras; the Aparājitā is also a svara, as are the Nanabhānanagā.
द्विःप्रहरणकलिता वसन्ततिलका नभौ । जौ गौ सिंहोन्नता सा स्यान्मुनेरुद्धर्षणी च सा ।। ३३४.
The Dviḥpraharaṇakalitā, Vasantatilakā, and Nabhau, along with Jau, Gau, and Siṃhonnatā, are forms; the Muni’s Uddharṣaṇī is also such.
चन्द्रावर्त्ता ननौ सोमावर्त्तर्तुनवकः स्मृतः । मणिगुणनिकरा सौ मालिनौ नौ मयौ ययः ।। ३३४.
Candrāvarttā, Nanau, and Somāvartta are known as the nine seasons; Maṇiguṇanikarā, Sau, Mālinau, Nau, Mayau, and Yayaḥ are also included.
यतिर्वसुस्वरा भौ वौ नतलमित्रसग्रहाः । ऋषभगजविलासितं ज्ञेया शिखरिणी जगौ ।। ३३४.
Yatirvasusvarā, Bhau, Vau, and Natalamitrasagrahā are mentioned; the Śikhariṇī, marked by the playfulness of bulls and elephants, is to be known.
रसभालभृगुरुद्राः पृथ्वीजसजसा जनौ । गोवसुग्रहविच्छिन्ना पिह्गलेनेरिता पुरा ।। ३३४.
Rasabhā, Labhṛgurudrā, Pṛthvījasajasā, and Janau are described; Govasugrahavicchinnā is said to have been proclaimed by Piṅgala in ancient times.
वंशपत्रपतितं स्याद् भवना भौ नगौ सदिक् । हरिणी नसमारः सो नगौ रसचतुःस्वराः ।। ३३४.
Vaṃśapatrapatita is found; Bhavanā, Bhau, Nagau, and Sadik are mentioned; Hariṇī, Nasamāra, and Nagau are associated with the four rasas.
मन्दाक्रान्ता नभनतं तगौगछिरसस्वराः । कुसुमितलता वेल्लिता मतना यययाः शराः ।। ३३४.
Mandākrāntā, Nabhanata, Tagauga, and Chirasasvarā are included; Kusumitalatā, Vellitā, Matanā, and Yayayāḥ are the arrows.
रथाः स्व्राः प्रतिरथससजाः सततश्च गः । शार्दूलविक्रीड़ितं स्यादादित्यमुनयो यतिः ।। ३३४.
Rathāḥ are svaras; Pratirathasasajāḥ are always present; Śārdūlavikrīr̤ita is established, as are Āditya, Munaya, and Yati.
कृतिः सुवदना मोरो भनया भनगाः सुराः । यतिर्मुनिरसाश्चाथ इति वृत्तं क्रमात् स्मृतम् ।। ३३४.
Kṛtiḥ, Suvadanā, Moro, Bhanayā, Bhanagāḥ, and Surāḥ are mentioned; Yati, Muni, and Rasāḥ are then remembered as the sequence of meters.
स्रग्ध्रा मरतानोमोयपौ त्रिःसप्तका यतिः । समुद्रकं भरजानोवनगा दशभास्कराः ।। ३३४.
Sragdhrā, Maratā, Nomoya, and Pau are thrice seven in measure; Samudraka, Bharajāna, and Vanagā are the ten Bhāskarāḥ.