Agni Purana

भक्त्या वित्तानुसारेण कुर्य्यात् प्रासादसञ्चयम् । अल्पे महति वा तुल्यफलमाढ्यदरिद्रयोः ।। ३२७.

With devotion and according to one’s means, one should construct a temple; whether small or great, the result is the same for the rich and the poor.

भागद्वयञ्च धर्मार्थं कल्पयेज्जीवनाय च । धनस्य भागमेकन्तु अनित्यं जीवितं यतः ।। ३२७.

One should allocate two parts for dharma and artha, and one part for livelihood, for wealth is impermanent, as is life.

त्रिसप्तकुलमुद्‌धृत्य देवागारकृदर्थंभाक् । मृत्कष्ठेष्टकशैलाद्यैः क्रमात् कोटिगुणं फलम् ।। ३२७.

By constructing a temple for the gods, one uplifts twenty-one generations; with clay, wood, bricks, or stone, the result increases a crore-fold in order.

अष्टेष्टकसुरागारकारी स्वर्गमवाप्नुयात् । पांशुना क्रीडमानोपि देवागारकृदर्थभाक् ।। ३२७.

He who builds a temple with eight bricks attains heaven; even one playing with sand, if he builds a temple for the gods, receives the fruit.

अग्निरुवाच छन्दो वक्ष्ये मूलजैस्तैः पिङ्गलोक्तं यथाक्रमम् । सर्व्वादिमध्यान्तगणौ म्लौ द्वौ जौ स्तौ त्रिकौ गणाः ।। ३२८.

Agni said: I will explain the metres, beginning with the roots, as stated by Piṅgala in order: sarva, ādi, madhya, anta, mlau, dvau, jau, stau, trikau—these are the groups of syllables.

ह्रस्वो गुरुर्व्वा पादान्ते पूर्व्वो योगाद्‌ विसर्गतः । अनुस्वाराद्व्यञ्जनात् स्थात् जिह्वामूलीयतस्तथा ।। ३२८.

A short or long syllable at the end of a foot, arising from prior combination or from release, from anusvāra or consonant, is established as being from the root of the tongue.

उपाध्मानीयतो दीर्वो गुरुर्ग्लौ नौ गणाविह । वसवोष्टौ च चत्वारो वेदादित्यादिलोपतः ।। ३२८.

A long syllable produced by blowing, or a heavy syllable, is found in the 'glau' and 'nau' groups; eight Vasus and four are omitted from the Veda, beginning with Aditya.

अग्निरुवाच पाद आपादपूरणे गायत्र्यो वसवः स्मृताः । जगत्या आदित्याः पादो विराजो दिश ईरिताः ।। ३३०.

Agni spoke: The foot is for filling up to the end of the foot; in the Gāyatrī, the Vasus are remembered; in the Jagatī, the Ādityas; the foot of the Virāj is said to be the directions.

विष्णुतो रुद्राः पादः स्याच्छन्द एकादिपादकं । आद्यं चतुष्पाच्चतुर्मिस्त्रिपात् सप्ताक्षरैः क्कचित् ।। ३३०.

For Viṣṇu, the Rudras are the foot; the meter begins with the first foot; the first is four-footed, then four, three-footed, and sometimes seven-syllabled.

सा गायत्री पदे नीवृत् तत्‌प्रतिष्ठादि षट् त्रिपात् । बधँमाना षड़ष्टाष्टा त्रिपात् षड् वसूभूवरैः ।। ३३०.

That Gāyatrī, in the foot, is withdrawn; its establishment and six three-footed forms; being bound, six, eight, three-footed, six Vasus and Bhūvaras.

गायत्री त्रिपदा नीवृत् नागी नवनवर्त्तुभिः । वाराही रसद्विरसा छम्दश्चाथ तृतीयकप् ।। ३३०.

The Gāyatrī is three-footed, withdrawn, serpent-like, with nine and nine turns; Vārāhī, with taste and without taste, and the meter, then the third foot.

द्विषाद् द्वादशवस्वन्तैः त्रिपात्तु त्रैष्टभैः स्मृतम् । उष्णिक् छन्दोऽष्टवसुकैः पादैर्वेदे प्रकीर्त्तितः ।। ३३०.

With twelve Vasus at the end, from the three-footed, it is remembered as Triṣṭubh; the Uṣṇik meter is described in the Veda with eight Vasus in its feet.

ककुबुष्णिगष्टसूर्य्यवस्वर्णा त्रिभिरेव सः । पुनरुष्णिक् सूर्य्यवसुवस्वर्णैश्च त्रिपाद्भवेत् ।। ३३०.

With Kakubh, Uṣṇik, eight Sūrya, Vasu, and Varṇa, it is with three; again, Uṣṇik is three-footed with Sūrya, Vasu, and Varṇa.

परोष्णिक् परतस्तस्माच्चतुष्णदात् त्रिभिर्भवेत् । साष्टाक्षरैरनुष्टुप् स्यात् चतुष्पाच्च त्रिपात् क्कचित् ।। ३३०.

The superior Uṣṇik, from the superior, then from four-footed, is with three; Anuṣṭup is with eight syllables, sometimes four-footed and sometimes three-footed.

अष्टार्कसूर्य्यवर्णैः स्यात् मध्येऽन्ते च क्कचिद्भवेत् । वृहतीजगत्यस्त्रवोगायत्र्याः पूर्व्वको यदि ।। ३३०.

With eight Arka, Sūrya, and Varṇa, it is found in the middle and at the end, sometimes; if the prior one is from Gāyatrī, Jagatī, or Vṛhatī.

तृतीयः पथ्या भवति द्वितीयान्यं कुसारिणी । स्कन्धौ ग्रीवा क्रोष्टुके स्याद् यक्षे स्याद्वो वृहत्यपि ।। ३३०.

The third is Pathyā, the second is Kusāriṇī; the shoulders, neck, and knees are for Yakṣa, and also for Vṛhatī.

उपरिष्टाद्‌ वृहत्यन्ते पुरस्ताद् वृहती पुनः । क्कचिन्नवकाश्चत्वारो दिग्विदिक्ष्वष्टवर्णिकाः ।। ३३०.

Above, at the end of Vṛhatī, and before, again Vṛhatī; sometimes nine spaces, four, in the directions, and eight-syllabled.

महावृहती जागतैः स्यात् त्रिभिः सतो वृहत्यप्रि । भण्डिलः पङ्‌क्तिच्छन्दः स्यात् सूर्य्यार्काष्टाष्टवर्णकैः ।। ३३०.

Mahāvṛhatī is with Jagatī, with three, and Vṛhatī is dear; Bhaṇḍila is the Paṅkti meter, with eight Sūrya and Arka syllables.

पूर्व्वौ वेदयुजौ सतः पङ्‌क्तिश्च विपरीतकौ । प्रस्तारपङक्तिः पुरतः पवादास्तारपङ्‌क्तिका ।। ३३०.

The first two are joined to the Veda, and Paṅkti is reversed; Prastāra Paṅkti is in front, Pavāda is Tāra Paṅkti.

अक्षरपङ्‌क्तिः पञ्चकाश्चत्वारश्चाल्पशो द्वयं । पदपङ्‌क्तिः पञ्च भवेच्चतुषकं षट्‌ककत्रयेम् ।। ३३०.

Akṣara Paṅkti is five, four, and two in small measure; Pada Paṅkti is five, four, six, and three.

षट्‌कपञ्चभिर्गायत्रैः षड्‌भिश्च जगती भवेत् । एकेन त्रिष्टुव्ज्योतिष्मती तथैव जगतोरिता ।। ३३०.

With six and five Gāyatrīs, and six Jagatīs; with one, Triṣṭubh Jyotiṣmatī, likewise Jagatī is said.

पुरस्ताज्जयोतिः प्रथमे मध्ये ज्योतिश्च मध्यतः । उपरिष्टाज्जोतिरन्त्यादेकस्मिन् पञ्चके तथा ।। ३३०.

Jyotiṣ is first in the beginning, Jyotiṣ in the middle, and above, Jyotiṣ at the end, likewise in one of the five.

भवेच्छन्दः शङ्कुमती षट्‌के छन्दः ककुद्मती । त्रिपादशिशुमध्या स्यात् सा पिपीलिकमध्यमा ।। ३३०.

The meter Śaṅkumatī is in the six, and the meter Kakudmatī; three-footed, with a child in the middle, it is the middle of the ant.

विपरीता यवमध्या त्रिवृदेकेन वर्जिता । भूमिजैकेनाधिकेन द्विहीना च चिराद्भवेत् ।। ३३०.

The reversed form with barley in the middle, lacking one threefold, having one more earth-born, and reduced by two, becomes long-lasting.

स्वराट्‌स्याद्‌द्वाभ्यामधिकं सन्दिग्धो दैवतादितः । आदिपादान्निश्चयः स्याच्छन्दसां देवता क्रमात् ।। ३३०.

The sovereign arises with two added; if uncertain from the deity onward, certainty is determined from the initial foot, and so the meters and deities proceed in order.

अग्निः सूर्य्यः शशी जीवो वरुणश्चन्द्र एव च । विश्वेदेवाश्च षड़ जाद्याः स्वराः षड़ जो वृषः क्रमात् ।। ३३०.

Agni, the Sun, the Moon, Life, Varuṇa, and also the Moon; the Viśvedevas, six in succession, the vowels, six in order, and the bull likewise.

गान्धारो मध्यमश्चैव पञ्चमो धैवतस्तथा । निषादवर्णाः श्वेतश्च साहड्गश्च पिसड्गकः ।। ३३०.

Gāndhāra, the middle, the fifth, and likewise Dhaivata; Niṣāda, white, Sāhaḍga, and Pisaḍgaka.

कृष्णो नीलो लोहितश्च गौरी गायत्रिमुख्यके । गोरोचनाभाः कृतयो ज्योतिश्छन्दो हि श्यामलं ।। ३३०.

Black, blue, red, and fair; in the chief Gāyatrī; resembling gorocanā are the forms; the light, the meter, indeed dark.

अग्निर्वैश्यः काश्यपश्च गौतमाह्गिरसौ क्रमात् । भार्गवः कौशिकश्चैव वाशिष्ठो गोत्रमीरितं ।। ३३०.

Agni, Vaiśya, Kāśyapa, Gautama, Āṅgiras in order; Bhārgava, Kauśika, and Vāśiṣṭha—these are the declared lineages.