Agni Purana

गायत्री परमो मन्त्रस्तं जप्त्वा भुक्तिमुक्तिभाक् । ओं नमो नारायणाय मन्त्रः सर्वार्थसाधकः ।। २८४.

Gāyatrī is the supreme mantra—by reciting it, one attains enjoyment and liberation; the mantra 'Oṃ namo Nārāyaṇāya' accomplishes all aims.

ओं नमो भगवते वासुदेवाय सर्वदः । ओं ह्रूँ नमो विष्णवे मन्त्रोयञ्चौषधं परं ।। २८४.

'Oṃ namo bhagavate Vāsudevāya' grants everything; 'Oṃ hrūṃ namo Viṣṇave' is a mantra and also the supreme medicine.

अनेन देवा ह्यसुराः सश्रियो निरुजोऽभवन् । भूतानामुपकारश्च तथा धर्मो महौषधम् ।। २८४.

By this, the gods and asuras, along with their wealth, became free from disease; likewise, it benefits beings and is the great medicine of dharma.

धर्म्मः सद्धर्म्मकृद्धर्मी एतैर्धर्म्मैश्च निर्म्मलः । श्रीदः श्रीशः श्रीनिवासः श्रीधरः श्रीनिकेतनः ।। २८४.

Dharma is the doer of true dharma, and by these dharmas one becomes pure; the giver of prosperity, lord of prosperity, abode of prosperity, bearer of prosperity, and dwelling of prosperity.

श्रियः पतिः श्रीपरम् एतैः श्रियमवाप्नुयात् । कामी कामप्रदः कामः कामपालस्तथा हरिः ।। २८४.

He is the lord of prosperity, the supreme prosperity; by these, one attains prosperity. The desirer is the giver of desires, the desire itself, the protector of desires, and also Hari.

आनन्दो माधवश्चैव नाम कामाय वै हरेः । रामः परशुरामश्च नृसिंहो विष्णुरेव च ।। २८४.

Ānanda and Mādhava are names of Hari for the fulfillment of desire; Rāma, Paraśurāma, Nṛsiṃha, and Viṣṇu as well.

त्रिविक्रमश्च नामानि जप्तव्यानि जिगीषुभिः । विद्यामभ्यस्यतां नित्यं जप्तव्यः पुरुषोत्तमः ।। २८४.

Trivikrama and other names are to be recited by those who seek victory; one who studies knowledge should always recite Puruṣottama.

दामोदरो बन्धहरः पुष्कराक्षोऽक्षिरोगनुत् । हृषीकेशो भयहरो जपेदौषधकर्म्मणि ।। २८४.

Dāmodara, the remover of bondage, Puṣkarākṣa, the healer of eye diseases, Hṛṣīkeśa, the remover of fear—these should be recited during medicinal rites.

अच्युतञ्चामृतं मन्त्रं सङ्ग्रामे चापराजितः । जलतारे नारसिंहं पूर्व्वादौ क्षेमकामवान् ।। २८४.

Acyuta, the immortal mantra, and Aparājita in battle; Nārasiṃha when crossing water, and for safety at the beginning of any undertaking.

चक्रिणङ्गदिनञ्चैव शार्ङ्गिणं खड्गिनं स्मरेत् । नारायणं सर्वकाले नृसिंहोऽखिलभीतिनुत् ।। २८४.

One should remember Cakrin, Gadī, Śārṅgin, and Khaḍgin; Nārāyaṇa at all times, and Nṛsiṃha, the remover of all fears.

गरुडध्वजश्च विषहृत् वासुदेवं सदा जपेत् । धान्यादिस्थापने स्वप्ने अनन्ताच्युतमीरयेत् ।। २८४.

Garuḍadhvaja, the remover of poison, and Vāsudeva should always be recited; for establishing grains and such, or in dreams, one should invoke Ananta and Acyuta.

नारायणञ्च दुःस्वप्ने दाहादौ जलशायिनं । हयग्रीवञ्च विद्यार्थी जगत्सृतिं सुताप्तये ।। २८४.

Nārāyaṇa in bad dreams, Jalaśāyin during burning or fire, Hayagrīva for one seeking knowledge, and Jagatsṛti for the birth of a son.

बलभद्रं शौर्यकार्य्ये एकं नामार्थसाधकम् ।। २८४.

Balabhadra, for acts of valor, and a single name that accomplishes the desired aim.

धन्वन्तरिरुवाच सिद्धयोगान् पुनर्वक्ष्ये मृतसञ्जीवनीकरान् । आत्रेयभाषितान् दिव्यान् सर्वव्याधिविमर्दनान् ।। २८५.

Dhanvantari said: I will again declare the accomplished yogic practices that restore life to the dead, the divine ones spoken by Ātreya, which destroy all diseases.

आत्रेय उवाच विल्वादिपञ्चमूलस्य क्काथः स्याद्वातिके ज्वरे । पावनं पिप्पलीमूलं गुडूची विष्वजोऽथ वा ।। २८५.

Ātreya said: The decoction of Bilva and the other five roots is suitable in vāta-type fever; the root of Pippalī is purifying, as is Guḍūcī or Viṣvaja.

आमलक्यभ्या कृष्णा वह्निः सर्वज्वरान्तकः । विल्वाग्निमन्थश्योनाककाश्मर्य्यः पारला स्थिरा ।। २८५.

Āmalakī and Kṛṣṇā, with fire, are the end of all fevers; Bilva, Agnimantha, Śyonāka, Kāśmarya, Pāralā, and Sthirā.

त्रिकण्टकं पृश्निपर्णी वृहती कण्टकारिकाः । ज्वराविपाकपार्श्वार्त्तिकाशनुत् कुशमृलकम् ।। २८५.

Trikaṇṭaka, Pṛśniparṇī, Vṛhatī, and Kaṇṭakārikā remove fever, indigestion, and side pains, along with Kuśamṛlaka.

गुडूची पर्पटी मुस्तं किरातं विश्वभेषजम् । वातपित्तज्वरे देयं पञ्चभद्रमिदं स्मृतम् ।। २८५.

Guḍūcī, Parpaṭī, Musta, Kirāta, and Viśvabheṣaja—these are to be given in vāta-pitta fever, and are known as the five auspicious ones.

त्रिवृद्विशालकटुकात्रिफलारग्बधैः कृतः । संस्कारो भेदनक्काथः पेथः सर्वज्वरापहः ।। २८५.

A preparation made with Trivṛt, Viśāla, Kaṭukā, Triphalā, and Aragvadha is a purgative decoction, and is said to remove all fevers.

देवदारुबलावासात्रिफलाव्योषपद्मकैः । सविडङ्गैः सितातुल्यं तच्चूर्णं पञ्चकाशजित् ।। २८५.

With Devadāru, Balā, Vāsā, Triphalā, Vyosha, Padmaka, and Viḍaṅga, a powder equal to sugar is called the conqueror of the five Kāśa diseases.

दशमूलीशटीरास्नापिप्पलीविल्वपौष्करैः । श्रृङ्गीतामलकीभार्गीगुडूचीनागवल्लिभिः ।। २८५.

With Daśamūlī, Śaṭī, Rāsna, Pippalī, Bilva, Pauṣkara, Śṛṅgī, Āmalakī, Bhārgī, Guḍūcī, and Nāgavallī.

यवाग्रं विधिना सिद्धं कषायं वा पिवेन्नरः । काशहृद्‌ग्रहणीपार्श्वहिक्काश्वासप्रशान्तये ।। २८५.

A decoction prepared properly with barley should be drunk by a person to relieve cough, heart disease, intestinal disorders, side pain, hiccup, and asthma.

मधुकं मधुना युक्तं पिप्पलीं शर्करान्वितां । नागरं गुड़संयुक्तं हिक्काघ्नं लावणत्रयम् ।। २८५.

Madhuka mixed with honey, Pippalī with sugar, Nāgara with jaggery, and the three salts—these destroy hiccup.

कारव्यजाजीमरिचं द्राक्षा वृक्षाम्लदाड़िमम् । सौवर्च्चलं गुड़ं क्षौद्रं सर्वारोचननाशनम् ।। २८५.

Caraway, cumin, black pepper, grapes, wood sorrel, pomegranate, orpiment, jaggery, and honey — all these remove loss of appetite.

श्रृह्गवेररसञ्चैव मधुना सह पाययेत् । अरुचिश्वासकाशघ्नं प्रतिश्यायकफान्तकम् ।। २८५.

One should give the juice of fresh ginger mixed with honey to drink; it cures loss of taste, breathlessness, cough, nasal congestion, and phlegm.

वटं श्रृङ्गी शिलालोध्रदाड़िमं मधुकं मधु । पिवेत् तण्डुलतोयेन च्छर्दितृष्णानिवारणम् ।। २८५.

Banyan, śṛṅgī, śilā, lodhra, pomegranate, licorice, and honey — one should drink these with rice water to prevent vomiting and thirst.

गुडुची वासकं लोध्रं पिप्पलीक्षौद्रसंयुतम् । कफान्वितञ्जयेद्रक्तं तृष्णआकासज्वरापहम् ।। २८५.

Guduchi, vāsaka, lodhra, and long pepper mixed with honey — this should be given to those with phlegm mixed with blood; it relieves thirst, cough, and fever.

वासकस्य रसस्तद्वत् समधुस्ताम्रजो रसः . शिरीषपुष्पसुरसभावितं मरिचं हितं ।। २८५.

Similarly, the juice of vāsaka with honey and copper powder, and black pepper infused with the juice of śirīṣa flowers, is beneficial.

सर्व्वार्त्तिनुन्मसूरोऽथ पित्तमुक् तण्डुलीयकं । निर्ग्गुण्डी शारिवा शेलुरह्कोलश्च विषापहः ।। २८५.

All types of arṭi, masūra, and taṇḍulīyaka that remove bile, as well as nirgundī, śārivā, śelu, and kola, are antidotes to poison.