Agni Purana

यत् किञ्चिद्वार्षिकं कर्म्म कृतं न्यूनाधिकं मया। तदस्तु परिपूर्णं मे चण्ड नाथ तवाज्ञया

Whatever annual rite I have performed, whether lacking or excessive, O Lord Caṇḍa, by your command, may it become complete for me.

इति विज्ञाप्य देवेशं नत्वा स्तुत्वा विसर्जयेत् । त्यक्तनिर्म्माल्यकः शुद्धः स्नापयित्वा शिवं यजेत्

Having thus informed the Lord of the gods, bowing and praising him, one should take leave; after discarding the remnants, being purified, one should bathe and worship Shiva.

ईश्वर उवाच वक्ष्ये दमनकारोहविधिं पूर्ववदाचरेत्। हरकोपात् पुरा जातो भैरवो दमिताः सुराः

Īśvara said: I will explain the procedure for placing the damanaka branch, which should be performed as before; formerly, out of Hara's wrath, Bhairava was born and the gods were subdued.

तेनाथ शप्तो विटपो भवेति त्रिपुरारिणा। प्रसन्नेनेरितं चेदं पूजयिष्यन्त्रि ये नराः

Then, by Tripurāri's curse, the branch was told to become a tree; and by his favor, it was declared that those men who worship it will be blessed.

परिपूर्णफलं तेषां नान्यथा ते भविष्यति। सप्तम्यां वा त्रयो दश्यां दमनं संहितात्मभिः

For them, the full fruit will arise, and not otherwise; on the seventh or thirteenth day, the damana should be taken by those who know the scriptures.

सम्पूज्य बोधयेद्‌ वृक्षं भववाक्येन मन्त्रवित्। हरप्रसादसम्भूत त्वमत्र सन्निधीभव

After duly worshipping, the knower of mantras should awaken the tree with the words: 'Born of Hara's grace, be present here.'

शिवकार्यं समुद्दिश्य नेतव्योऽसि शिवाज्ञया। गृहेऽप्यामन्त्रणं कुर्य्यात् सायाह्ने चाधिवासनं

With Shiva's purpose in mind, you are to be brought by Shiva's command; even at home, one should invite it, and in the evening, perform the installation.

यथाविधि समभ्यर्च्य सूर्य्यशङ्करपावकान्। देवस्य पश्चिमे मूलं दद्यात्तस्य मृदा युतं

Having worshipped according to the rules, the sun, Śaṅkara, and fire, one should place its root, mixed with earth, to the west of the deity.

वामेन शिरसा वाऽथ नालं धात्रीं तथोत्तरे। दक्षिणे भग्नपत्रञ्च प्राच्यां पुष्पञ्च धारणं

To the left, the stem or the fruit; to the north, the stalk; to the south, the broken leaf; and to the east, the flower should be placed.

पुटिकास्थं फलं मूलमथैशान्यां यजेच्छिवं। पञ्चाङ्गमञ्जलौ कृत्वा आमन्त्र्य शिरसि न्यसेत्

The fruit placed in a vessel, and the root, should then be offered to Shiva in the northeast; having taken the five parts in the hands, after invocation, one should place them on the head.

आमन्त्रितोऽकसि देवेश प्रातः काले मथा प्रभो। कर्त्तव्यस्तपसो लाभः पूर्ण सर्वं तवाज्ञया

Having invoked you, O Lord of the gods, at dawn, O Master, the gain of austerity must be accomplished fully by your command.

मूलेन शेषं पात्रस्थं पिधायाथ पवित्रकं। प्रातः स्नात्वा जगन्नाथं गन्धपुष्पादिभिर्यजेत्

With the root, cover the remainder placed in a vessel, and then the sanctified thread; after bathing in the morning, worship the Lord of the universe with fragrance, flowers, and the like.

नित्यं नैमित्तिकं कृत्वा दमनैः पूजयेत्ततः। शेषमञ्जलिमादाय आत्मविद्याशिवात्मभिः

Having performed the daily and occasional rites, one should then worship with damana branches; taking the remainder in the hands, with knowledge of the self and Shiva.

मूलाद्यैरीश्वरान्तैश्च चतुर्थाञ्जलिना ततः। ओं हौं मखेश्वराय मखं पूरय पूरय शूलपाणये नमः

Then, with the fourth handful, from the root syllables to the lordly ones, recite: 'Om haum, to the Lord of Sacrifice, fill the sacrifice, fill it, to the wielder of the trident, obeisance.'

भगवन्नतिरिक्तं वा हीनं वा यन्मया कृतं। सर्व तदस्तु सम्पूर्णं यच्च दामनकं मम

O Lord, whatever I have done that is excessive or deficient, let all of that be made complete, and whatever is my offering, let it be fulfilled.

ईश्वर उवाच वक्ष्ये संस्कारदीक्षायां विधानं शृणु षण्मुख ।८२.००१ आवाहयेन्महेशस्य वह्निस्थस्य शिरो हृदि ॥८२.००१ संश्लिष्टौ तौ समभ्यर्च्य सन्तर्प्य हृदयात्मना ।८२.००२ तयोः सन्निधये दद्यात्तेनैवाहुतिपञ्चकं ॥८२.००२ कुसुमेनास्त्रलिप्तेन(३) ताडयेत्तं हृदा शिशुं ।८२.००३ प्रस्फुरत्तारकाकारं चैतन्यं तत्र भावयेत् ॥८२.००३ प्रविश्य तत्र हुङ्कारमुक्तं रेचकयोगतः ।८२.००४ संहारिण्या तदाकृष्य पूरकेण हृदि न्यसेत् ॥८२.००४ ततो वागीश्वरीयौनौ मुद्रयोद्भवसञ्ज्ञया ।८२.००५ हृत्सम्पुटितमन्त्रेण(१) रेचकेन विनिक्षिपेत् ॥८२.००५ ओं हां हां हां आत्मने नमः(२) जाज्वल्यमाने निर्धूमे जुहुयादिष्टसिद्धये ।८२.००६ अप्रवृद्धे सधूमे तु होमो वह्नौ न सिद्ध्यति ॥८२.००६ स्निग्धः प्रदक्षिणावर्तः सुगन्धिः शस्यतेऽनलः ।८२.००७ विपरीतस्फुलिङ्गी च भूमिस्पर्शः प्रशस्यते ॥८२.००७ इत्येवमादिभिश्चिह्नैर्हुत्वा शिष्यस्य कल्मषं ।८२.००८ पापभक्षणहोमेन(३) दहेद्वा तं भवात्मना ॥८२.००८ द्विजत्वापादनार्थाय तथा रुद्रांशभावने ।८२.००९ आहारबीजसंशुद्धौ(४) गर्भाधानाय संस्थितौ ॥८२.००९ सीमन्ते जन्मतो नामकरणाय च होमयेत् ।८२.०१० शतानि पञ्च मूलेन वौषडादिदशांशतः ॥८२.०१० शिथिलीभूतबन्धस्य शक्तावुत्कर्षणं च यत् ।८२.०११ आत्मनो रुद्रपुत्त्रत्वे गर्भाधानं तदुच्यते ॥८२.०११ स्वान्तत्र्यात्मगुणव्यक्तिरिह पुंसवनं मतं ।८२.०१२ मायात्मनोर्विवेकेन ज्ञानं सीमन्तवर्धनं ॥८२.०१२ शिवादितत्त्वशुद्धेस्तु स्वीकारो जननं मतं ।८२.०१३ बोधनं यच्छिवत्वेन शिवत्वार्हस्य नो मतं(१) ॥८२.०१३ संहारमुद्रयात्मानं स्फुरद्वह्निकणोपमं ।८२.०१४ विदधीत समादाय निजे हृदयपङ्कजे ॥८२.०१४ ततः कुम्भयोगेन मूलमन्त्रमुदीरयेत् ।८२.०१५ कुर्यात्समवशीभावं तदा च शिवयोर्हृदि ॥८२.०१५ ब्रह्मादिकारणात्यागक्रमाद्रेचकयोगतः ।८२.०१६ नीत्वा शिवान्तमात्मानमादायोद्भवमुद्रया ॥८२.०१६ हृत्सम्पुटितमन्त्रेण रेचकेन विधानवित् ।८२.०१७ शिष्यस्य हृदयाम्भोजकर्णिकायां विनिक्षिपेत् ॥८२.०१७ पूजां शिवस्य वह्नेश्च गुरुः कुर्यात्तदोचितां ।८२.०१८ प्रणतिञ्चात्मने शिष्यं समयान् श्रावयेत्तथा ॥८२.०१८ देवं न निन्देच्छास्त्राणि निर्माल्यादि न लङ्घयेत् ।८२.०१९ शिवाग्निगुरुपूजा च कर्तव्या जीवितावधि ॥८२.०१९ बालबालिशवृद्धस्त्रीभोगभुग्व्याधितात्मनां ।८२.०२० यथाशक्ति ददीतार्थं(२) समर्थस्य समग्रकान् ॥८२.०२० भूताङ्गानि जटाभस्मदण्डकौपीनसंयमान् ।८२.०२१ ईशानाद्यैर्हृदाद्यैर्वा परिजप्य यथाक्रमात् ॥८२.०२१ स्वाहान्तसंहितमन्त्रैः पात्रेष्वारोप्य पूर्ववत् ।८२.०२२ सम्पादितद्रुतं हुत्वा स्थण्डिलेशाय दर्शयेत् ॥८२.०२२ रक्षणाय घटाधस्तादारोप्य क्षणमात्रकं ।८२.०२३ शिवादाज्ञां समादाय ददीत यतिने गुरुः ॥८२.०२३ एवं समयदीक्षायां विशिष्टायां विशेषतः ।८२.०२४ वह्निहोमागमज्ञानयोग्यः सञ्जायते शिश्रुः ॥८२.०२४ इत्यादिमहापुराणे आग्नेये समयदीक्षाकथनं नाम द्व्यशीतितमोऽध्यायः ॥ ईश्वर उवाच वक्ष्ये संस्कारदीक्षाया विधानं शृणु षण्मुक। आवाहयेन्महेशस्य वह्निस्थस्य शिरो हृदि

संश्लिष्टौ तौ समभ्यर्च्य सन्तर्प्प हृदयान्मना। ततोः सन्निधये दद्यात्तेनैवाहुतिपञ्चकं

Having united the two, worship them together and satisfy them with the heart's intent; then, for their presence, offer five oblations with the same.

कुसुमेनास्त्रलिप्तेन ताडयेत्तं हृदा शिशुं। प्रस्फुरत्तारकाकारं चैतन्यं तत्र बावयेत्

Strike the child at the heart with a flower anointed with a weapon-mantra, and there, contemplate the consciousness as flashing in the form of a star.

प्रविश्य तत्र हुङ्कारमुक्तं रेचकयोगतः। संहारिण्या तदाकृष्य पूरकेण हृदि न्यसेत्

Entering there, utter the syllable 'huṃ' with the practice of exhalation; draw it in with the dissolving breath, and place it in the heart with inhalation.

ततो वागीश्वरीयौनौ मुद्रयोद्भवसञ्ज्ञया। हृत्‌सम्पुटितमन्त्रेण रेचकेन विनिक्षिपेत्

Then, with the mudra of Vāgīśvarī and the sign of origin, deposit it with the heart-enclosed mantra and with exhalation.

ओं हां हां हां आत्मने नमः । जाज्वल्यमाने निर्द्धूमे जुहुयादिष्टसिद्धये। अप्रवृद्धे सधूमे तु होमो वह्नौ न सिध्यति

Om hāṃ hāṃ hāṃ, obeisance to the Self. When the fire blazes without smoke, one should offer for the attainment of the desired accomplishment. If the fire is not fully developed and is smoky, the oblation does not succeed.

स्निग्धः प्रदक्षिणावर्त्तः सुगन्धिः शस्यतेऽनलः। विपरीतस्फुलिङ्गी च भूमिस्पर्शः प्रशस्यते

A fire that is smooth, turns clockwise, and is fragrant is praised; a fire with reversed sparks and touching the earth is also commended.

इत्येवमादिभिश्चिह्नैर्हुत्वा शिष्यष्य कल्मषं। पापभक्षणहोमेन दहेद्वा तं भवात्मना

Thus, having offered with these and other signs, the teacher burns away the disciple's impurity, or consumes it with the fire of sin-eating.

द्विजत्वापादनार्थाय तथा रुद्रांशभावने। आहारवीज संशुद्धौ गर्भाधानाय संस्थितो

For the purpose of conferring twice-born status and the contemplation of Rudra's portion, when food and seed are purified, the rite of conception is performed.

सीमन्ते जन्मतो नामकरणाच च होमयेत्। शतानि पञ्च मूलेन वौषडादिदशांशतः

At the boundary, after birth, and for the naming, one should perform the oblation; five hundred with the root, and a hundred each with the vaushad and others.

शिथिलीभूतबन्धस्य शक्तावुत्‌कर्षणं च यत्। आत्मनो रुद्रपुत्रत्वे गर्भाधानं तदुच्यते

When the bonds are loosened and the power is elevated, the rite of conception is called the establishment of oneself as Rudra's son.

स्वान्तत्र्यात्मगुणव्यक्तिरिह पुंसवनं मतं। मायात्मनोविवेकेन ज्ञानं सीमन्तवर्द्धनं

Here, the manifestation of one's own qualities of independence is considered the rite for a son; through discernment of the illusory self, knowledge is the rite of boundary enhancement.

शिवादितत्त्वश्रुद्धेस्तु स्वीकारोजननं मतं। बोधनं यच्छिवत्वेन शिवत्वार्हस्य नो मतं

The acceptance of purity in the principles beginning with Śiva is considered the rite of birth; awakening as Śiva is not regarded as the rite for one worthy of Śivatva.

संहारमुद्रयात्मानं स्फुरद्वह्निकणोपमं। विदधीत समादाय निजे हृदयपङ्कजे

With the dissolution mudra, one should make the self, like a flashing spark of fire, settle in one's own lotus of the heart.