నాదేన రిపుసైన్యానాం యేషాం సంజ్ఞా ప్రణశ్యతి। స తం నానాపతాకాభిః శోభితం రథసత్తమమ్
అతని గర్జనతో శత్రు సైన్యాల మనస్సు గందరగోళమవుతుంది. ఆ రథం అనేక జెండాలతో అలంకరించబడి ప్రకాశిస్తూ నిలిచింది.
ప్రదక్షిణముపావృత్య దైవతేభ్యః ప్రణమ్య చ। సన్నద్ధః కవచీ ఖడ్గీ బద్ధగోధాఙ్గులిత్రకః
దేవతలకు ప్రదక్షిణగా తిరిగి, నమస్కరించి, కవచం ధరించి, ఖడ్గాన్ని పట్టుకుని, గోదా అంగుళికలు కట్టుకుని అర్జునుడు సిద్ధమయ్యాడు.
ఆరురోహ తదా పార్థో విమానం సుకృతీ యథా। తచ్చ దివ్యం ధనుః శ్రేష్ఠం బ్రహ్మణా నిర్మితం పురా
తర్వాత పార్థుడు ఆ రథాన్ని ఎక్కాడు, ధర్మాత్ముడు స్వర్గవాహనాన్ని ఎక్కినట్టు. బ్రహ్మదేవుడు పూర్వం తయారు చేసిన ఆ దివ్యమైన, ఉత్తమమైన విల్లు తీసుకున్నాడు.
గాణ్డీవముపసంగృహ్య బభూవ ముదితోఽర్జునః। హుతాశనం పురస్కృత్య తతస్తదపి వీర్యవాన్
గాండీవాన్ని తీసుకుని అర్జునుడు ఆనందంతో ఉప్పొంగిపోయాడు. అప్పుడు అగ్నిని ప్రార్థించి, ఆ వీరుడు తాను సిద్ధమయ్యాడు.
జగ్రాహ బలమాస్థాయ జ్యయా చ యుయుజే ధనుః। మౌర్వ్యాం తు యోజ్యమానాయాం బలినా పాణ్డవేన హ
తన బలాన్ని కూడగట్టి, విల్లు తాడును కట్టాడు. పాండవుడు ఆ తాడును బలంగా బిగించగా, దాని ధ్వని వినినవారి హృదయాలు కలవరపడ్డాయి.
యేఽశృష్వన్కూజితం యత్ర తేషాం వై వ్యథితం మనః। లబ్ధ్వా రథం ధనుశ్చైవ తథాఽక్షయ్యే మహేషుధీ
ఆ ధ్వని వినినవారి మనస్సు భయంతో నిండిపోయింది. అర్జునుడు ఆ రథాన్ని, విల్లును, రెండు ఎప్పటికీ తరిగిపోని బాణపు సంచులను పొందాడు.
బభూవ కల్యః కౌన్తేయః ప్రహృష్టః సాహ్యకర్మణి। వజ్రనాభం తతశ్చక్రం దదౌ కృష్ణాయ పావకః
కుంతీ కుమారుడు రాబోయే యుద్ధానికి ఉత్సాహంతో, ఆనందంతో మెరిసిపోయాడు. అప్పుడు అగ్ని, కృష్ణునికి వజ్రపు అంచుతో కూడిన చక్రాన్ని ఇచ్చాడు.
ఆగ్నేయమస్త్రం దయితం స చ కల్యోఽభవత్తదా। అబ్రవీత్పావకశ్చైవమేతేన మధుసూదన
అగ్నేయాస్త్రం అనే ప్రియమైన ఆయుధాన్ని కూడా ఇచ్చాడు. ఆ సమయంలో కృష్ణుడు కూడా ప్రకాశంతో నిండిపోయాడు.
అమానుషానపి రణే జేష్యసి త్వమసంశయమ్। అనేన తు మనుష్యాణాం దేవానామపి చాహవే
అగ్ని ఇలా అన్నాడు: 'మధుసూదనా! దీని ద్వారా నువ్వు యుద్ధంలో మానవేతర శత్రువులను కూడా నిస్సందేహంగా జయిస్తావు. మానవులు, దేవతలు ఎవరైనా యుద్ధంలో నువ్వే విజేతవవుతావు.'
రక్షఃపిశాచదైత్యానాం నాగానాం చాధికస్తథా। భవిష్యసి న సన్దేహః ప్రవరోఽపి నిబర్హణే
రాక్షసులు, పిశాచులు, దైత్యులు, నాగులను కూడా జయించడంలో నువ్వు అందరికన్నా శ్రేష్ఠుడవుతావు. వీరి సంహారంలో నీకు ఎవరూ సమానం ఉండరు.
క్షిప్తం క్షిప్తం రణే చైతత్త్వయా మాధవ శత్రుషు। హత్వాఽప్రతిహతం సఙ్ఖ్యే పాణిమేష్యతి తే పునః
మాధవా, యుద్ధంలో నీవు శత్రువుల మీద ఎన్ని సార్లు వేసినా, వారిని సంహరించిన తర్వాత ఆ అపరాజిత ఆయుధం మళ్లీ నీ చేతికి తిరిగి వస్తుంది.
వరుణశ్చ దదౌ తస్మై గదామశనినిఃస్వనామ్। దైత్యాన్తకరణీం ఘోరాం నామ్నా కౌమోదకీం ప్రభుః
వరుణుడు కూడా అతనికి మేఘగర్జనలా మ్రోగే, దైత్యులను నాశనం చేసే భయంకరమైన, 'కౌమోదకీ' అనే గదను ఇచ్చాడు.
తతః పావకమబ్రూతాం ప్రహృష్టావర్జునాచ్యుతౌ। కృతాస్త్రౌ శస్త్రసంపన్నౌ రథినౌ ధ్వజినావపి
ఆ సమయంలో, ఆయుధాల్లో నిపుణులైన అర్జునుడు, అచ్యుతుడు ఆనందంతో అగ్నిదేవునితో ఇలా అన్నారు.
కల్యౌ స్వో భగవన్యోద్ధుమపి సర్వైః సురాసురైః। కిం పునర్వజ్రిణైకేన పన్నగార్థే యుయుత్సతా
ప్రభూ, ఈ రోజు మేము దేవతలు, అసురులు అందరితో కూడి యుద్ధం చేయగలము. అలాంటప్పుడు ఒక్క ఇంద్రుడు, పాముల కోసం యుద్ధానికి వచ్చినా, మాకు ఏమాత్రం భయం లేదు.
చక్రపాణిర్హృషీకేశో విచరన్యుధి వీర్యవాన్। చక్రేణ భస్మసాత్సర్వం విసృష్టేన తు వీర్యవాన్। త్రిషు లోకేషు తన్నాస్తి యన్న కుర్యాజ్జనార్దనః
చక్రాన్ని ధరించిన హృషీకేశుడు యుద్ధంలో పరాక్రమవంతుడు. ఆయన వదిలిన చక్రంతో అన్నీ బూడిద చేస్తాడు. ఈ మూడు లోకాలలో జనార్దనుడు చేయలేని పని ఏదీ లేదు.
గాణ్డీవం ధనురాదాయ తథాఽక్షయ్యే మహేషుధీ। అహమప్యుత్సహే లోకాన్విజేతుం యుధి పావక
గాండీవ ధనుస్సు, అక్షయ బాణాలను చేతిలో పట్టుకుని, నేనూ యుద్ధంలో లోకాలన్నింటినీ జయించగలను, అగ్నిదేవా!
సర్వతః పరివార్యైవం దావమేతం మహాప్రభో। కామం సంప్రజ్వలాద్యైవ కల్యౌ స్వః సాహ్యకర్మణి
ఈ అగ్నిని అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టి, మహాప్రభూ, ఇది ఎంతగా మండినా మాకు అభ్యంతరం లేదు. మేము సహాయానికి సిద్ధంగా ఉన్నాము.
యది ఖాణ్డవమేష్యతి ప్రమాదా- త్సగణో వా పరిరక్షితుం మహేన్ద్రః। శరతాడితగాత్రకుణ్డలానాం కదనం ద్రక్ష్యతి దేవవాహినీనామ్
ఇక్కడ ఖాండవాన్ని రక్షించేందుకు మహేంద్రుడు తన సేనతో వచ్చినా, మా పదునైన బాణాలతో గాయపడి, కుండలాలు ధరించిన ఆ దేవతల సైన్యాల సంహారం ఆయన చూడాల్సి వస్తుంది.
ఏవముక్తః స భగవాన్దాశార్హేణార్జునేన చ। తైజసం రపమాస్థాయ దావం దగ్ధుం ప్రచక్రమే
దాశార్హుడు, అర్జునుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, ఆ భగవంతుడు అగ్నిరూపంలో ప్రవేశించి, అటవిని కాల్చడం ప్రారంభించాడు.
సర్వతః పరివార్యాథ సప్తార్చిర్జ్వలనస్తథా। దదాహ ఖాణ్డవం దావం యుగాన్తమివ దర్శయన్
తర్వాత, ఏడు జ్వాలలతో మండుతున్న అగ్ని, అన్ని వైపులా చుట్టుముట్టి, ఖాండవాన్ని యుగాంత అగ్నిలా కాల్చేశాడు.
ప్రతిగృహ్య సమావిశ్య తద్వనం భరతర్షభ। మేఘస్తనితనిర్ఘోషః సర్వభూతాన్యకమ్పయత్
అనుమతి తీసుకుని, ఆ మేఘం ఆ అటవిలోకి ప్రవేశించి, గర్జనతో అన్ని ప్రాణులను కదిలించేసింది, ఓ భరతవంశశిఖామణీ!
దహ్యతస్తస్య చ బభౌ రూపం దావస్య భారత। మేరోరివ నగేన్ద్రస్య కీర్ణస్యాంశుమతోంశుభిః
ఖాండవం మండుతుండగా, ఆ అగ్నికి రూపం సూర్యకిరణాలతో కప్పబడిన మేరు పర్వతంలా ప్రకాశించింది, ఓ భారతా!
తౌ రథాభ్యాం రథశ్రేష్ఠౌ దావస్యోభయతః స్థితౌ। దిక్షు సర్వాసు భూతానాం చక్రాతే కదనం మహత్
ఆ ఇద్దరు రథశ్రేష్ఠులు, తమ రథాలలో అగ్నికి రెండు వైపులా నిలబడి, అన్ని దిక్కులలో ప్రాణులపై ఘోర సంహారం చేశారు.
యత్ర యత్ర చ దృశ్యన్తే ప్రాణినః ఖాణ్డవాలయాః। పలాయన్తః ప్రవీరౌ తౌ తత్రతత్రాభ్యధావతామ్
ఖాండవంలో ప్రాణులు ఎక్కడెక్కడ పారిపోతున్నారో, అక్కడక్కడ ఆ ఇద్దరు వీరులు వెంటాడారు.
ఛిద్రం న స్మ ప్రపశ్యన్తి రథయోరాశుచారిణోః। ఆవిద్ధావేవ దృశ్యేతే రథినౌ తౌ రథోత్తమౌ
ఆ ఇద్దరు వేగంగా పోయే రథాల దారిలో ఎక్కడా ఖాళీ కనిపించలేదు. ఆ ఇద్దరు రథశ్రేష్ఠులు కలిసిపోయినట్లే అనిపించారు.
ఖాణ్డవే దహ్యమానే తు భూతాన్యథ సహస్రశః। ఉత్పేతుర్భైరవాన్నాదాన్వినదన్తః సమన్తతః
ఖాండవం మండుతుండగా, వేలాది ప్రాణులు భయంకరమైన అరుపులతో అన్ని వైపులా పైకి ఎగిరాయి.
దగ్ధైకదేశా బహవో నిష్టప్తాశ్చ తథాఽపరే। స్ఫుటితాక్షా విశీర్ణాశ్చ విప్లుతాశ్చ తథాఽపరే
చాలామంది ఒక చోటే కాలిపోయారు, మరికొందరు బాగా దగ్ధమయ్యారు, కొందరికి కళ్ళు పగిలిపోయాయి, ఇంకొంతమంది విభిన్నమయ్యారు, మరికొందరు చెల్లాచెదురయ్యారు.
సమాలిఙ్గ్య సుతానన్యే పితౄన్భ్రాతౄనథాఽపరే। త్యక్తుం న శేకుః స్నేహేన తత్రైవ నిధనం గతాః
కొందరు తమ కుమారులను, మరికొందరు తండ్రులను లేదా సోదరులను ఆలింగనం చేసుకున్నారు. ప్రేమతో వదిలిపెట్టలేక, అక్కడే ప్రాణాలు విడిచారు.
సన్దష్టదశనాశ్చాన్యే సముత్పేతురనేకశః। తతస్తేఽతీవ ఘూర్ణన్తః పునరగ్నౌ ప్రపేదిరే
కొంతమంది పళ్లను బిగించి, అనేకంగా పైకి ఎగిరారు. వారు బాగా తికమకపడుతూ మళ్లీ అగ్నిలోకి దూకారు.
దగ్ధపక్షాక్షిచరణా విచేష్టన్తో మహీతలే। తత్రతత్ర స్మ దృశ్యన్తే వినశ్యన్తః శరీరిణః
కొంతమంది రెక్కలు, కళ్ళు, కాళ్లు కాలిపోయి, భూమిపై నొప్పితో తిప్పుకుంటూ, అక్కడక్కడ శరీరాలు నశిస్తూ కనిపించాయి.