ఇచ్ఛేయం త్వత్ప్రసాదేన స్వాత్మనః ప్రకృతిం స్థిరామ్। ఏతచ్ఛ్రుత్వా హుతవహాద్భగవాన్సర్వలోకకృత్
'మీ అనుగ్రహంతో నేను మళ్లీ నా సహజ స్థితిని పొందాలని కోరుకుంటున్నాను.' అగ్నిదేవుడు ఇలా చెప్పినప్పుడు, సర్వలోక సృష్టికర్త అయిన భగవంతుడు—
హవ్యవాహమిదం వాక్యమువాచ ప్రహసన్నివ। త్వయా ద్వాదశ వర్షాణి వసోర్ధారాహుతం హవిః
హవిస్సును మోసుకెళ్లే అగ్నిని చిరునవ్వుతో ఇలా ఉద్దేశించాడు: 'పన్నెండు సంవత్సరాలు నీవు నెయ్యిని హవిస్సుగా తీసుకున్నావు.'
ఉపయుక్తం మహాభాగ తేన త్వాం గ్లానిరావిశత్। తేజసా విప్రహీణత్వాత్సహసా హవ్యవాహన
'అది చాలింది మహాభాగా, అందుకే నీకు అలసట వచ్చింది; తేజస్సు తగ్గిపోవడం వల్లే ఇది జరిగింది.'
మాగమస్త్వం వ్యథాం వహ్నే ప్రకృతిస్థో భవిష్యసి। అరుచిం నాశయిష్యేఽహం సమయం ప్రతిపద్య తే
'వహ్నీ, నీవు బాధపడవద్దు; మళ్లీ నీ సహజ స్థితికి వస్తావు. నీ విరక్తిని తొలగిస్తాను, నీకు మాట ఇస్తున్నాను.'
పురా దేవనియోగేన యత్త్వయా భస్మసాత్కృతమ్। ఆలయం దేవశత్రూణాం సుఘోరం ఖాణ్డవం వనమ్
'పూర్వం దేవతల ఆజ్ఞతో నీవు దేవతాశత్రువుల నివాసమైన భయంకరమైన ఖాండవ వనాన్ని బూడిద చేసావు.'
తత్ర సర్వాణి సత్వాని నివసన్తి విభావసో। తేషాం త్వం మేదసా తృప్తః ప్రకృతిస్థో భవిష్యసి
'అక్కడ అన్ని ప్రాణులు నివసిస్తున్నాయి; వాటి మేదస్సును భక్షించి నీవు తృప్తి చెంది, మళ్లీ సహజ స్థితికి చేరుకుంటావు.'
గచ్ఛ శీఘ్రం ప్రదగ్ధుం త్వం తతో మోక్ష్యసి కిల్విషాత్। ఏతచ్ఛుత్వా తు వచనం పరమేష్ఠిముఖాచ్చ్యుతమ్
నీ పాపం నుండి విముక్తి పొందాలంటే, వెంటనే వెళ్లి దాన్ని కాల్చి వేయి అని సృష్టికర్త పరమేశ్వరుడు చెప్పిన మాటలు విని,
ఉత్తమం జవమాస్థాయ ప్రదుద్రావ హుతాశనః। ఆగమ్య ఖాణ్డవం దావముత్తమం వీర్యమాస్థితః। సహసా ప్రాజ్వలచ్చాగ్నిః క్రుద్ధో వాయుసమీరితః
అగ్ని దేవుడు తన శక్తిని కూడగట్టి, అత్యంత వేగంగా ఖాండవ అరణ్యానికి పరుగెత్తాడు. అక్కడికి చేరి, గాలితో మరింత మండిపడి, కోపంతో ఒక్కసారిగా అగ్నిపర్వతంలా ఎగసిపడ్డాడు.
ప్రదీప్తం ఖాణ్డవం దృష్ట్వా యే స్యుస్తత్ర నివాసినః। పరమం యత్నేమాతిష్ఠన్పావకస్య ప్రశాన్తయే
ఖాండవ అరణ్యం అగ్నిలో మండిపోతున్నదాన్ని అక్కడ నివసించే వారు చూసి, అగ్నిని ఆర్పేందుకు ఎంతగానో శ్రమించారు.
కరైస్తు కరిణః శీఘ్రం జలమాదాయ సత్వరాః। సిషిచుః పావకం క్రుద్ధాః శతశోఽథ సహస్రశః
అశ్వముఖాలు తమ సొంకులతో వేగంగా నీళ్లు తీసుకుని, కోపంతో వందలాది, వేలాది ఏనుగులు అగ్నిపై పోశాయి.
బహుశీర్షాస్తతో నాగాః శిరోభిర్జలసన్తతిమ్। ముముచుః పావకాభ్యాశే సత్వరాః క్రోధమూర్చ్ఛితాః
తర్వాత, అనేక తలలున్న పాములు కూడా కోపంతో తలల నుండి నీటి ప్రవాహాలను వేగంగా అగ్నికి దగ్గరగా పోశాయి.
తథైవాన్యాని సత్వాని నానాప్రహరణోద్యమైః। విలయం పావకం శీఘ్రమనయన్భరతర్షభ
అలాగే, ఇతర జంతువులు కూడా వివిధ ఆయుధాలు, ఉపాయాలతో అగ్నిని త్వరగా అదుపులోకి తెచ్చాయి, ఓ భరతశ్రేష్ఠ.
అనేన తు ప్రకారేణ భూయోభూయశ్చ ప్రజ్వలన్। సప్తకృత్వః ప్రశమితః ఖాణ్డవే హవ్యవాహనః
ఈ విధంగా, అగ్ని దేవుడు ఎంతసార్లు మండిపడినా, ఖాండవ అరణ్యంలో ఏడు సార్లు ఆ అగ్ని ఆర్పివేయబడింది.
స తు నైరాశ్యమాపన్నః సదా గ్లానిసమన్వితః। పితామహముపాగచ్ఛత్సంక్రుద్ధో హవ్యవాహనః
అప్పుడు, నిరాశతో, అలసటతో బాధపడుతూ, కోపంతో ఉన్న అగ్ని దేవుడు పితామహుడిని ఆశ్రయించాడు.
తచ్చ సర్వం యథాన్యాయం బ్రహ్మణే సంన్యవేదయత్। ఉవాచ చైవనం భగవాన్ముహూర్తం స విచిన్త్య తు
తనకు జరిగినదంతా బ్రహ్మదేవునికి సరిగ్గా వివరించాడు. ఆ పరమేశ్వరుడు కొంతసేపు ఆలోచించి, అగ్ని దేవునితో ఇలా అన్నాడు.
ఉపాయః పరిదృష్టో మే యథా త్వం ధక్ష్యసేఽనఘ। కాలం చ కంచిత్క్షమతాం తతస్తద్ధక్ష్యతే భవాన్
నీకు ఆ అరణ్యాన్ని కాల్చే మార్గం నాకు కనిపించింది, పాపరహితుడా. కొంతకాలం ఓర్పుతో ఉండు, ఆ తర్వాత నువ్వే దాన్ని కాల్చగలవు.
భవిష్యతః సహాయౌ తే నరనారాయణౌ తదా। తాభ్యాం త్వం సహితో దావం ధక్ష్యసే హవ్యవాహన
ఆ సమయంలో నీకు ఇద్దరు సహాయకులు ఉంటారు — నరుడు, నారాయణుడు. వాళ్ల సహాయంతో, అగ్ని దేవా, నువ్వు ఆ అరణ్యాన్ని కాల్చగలవు.
ఏవమస్త్వితి తం వహ్నిర్బ్రహ్మాణం ప్రత్యభాషత। సంభూతౌ తౌ విదిత్వా తు నరనారాయణావృషీ
అగ్ని దేవుడు బ్రహ్మదేవునికి 'అలా జరుగుగాక' అని సమాధానం ఇచ్చాడు. నరుడు, నారాయణుడు భూమిపై అవతరించినట్టు తెలుసుకున్నాడు.
కాలస్య మహతో రాజంస్తస్య వాక్యం స్వయంభువః। అనుస్మృత్య జగామాథ పునరేవ పితామహమ్
స్వయంభువుని మాటలు, ఆ మహా కాలాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ, అగ్ని దేవుడు మళ్లీ పితామహుడి వద్దకు వెళ్లాడు.
అబ్రవీచ్చ తదా బ్రహ్మా యథా త్వం ధక్ష్యసేఽనల। ఖాణ్డవం దావమద్యైవ మిషతోఽస్య శచీపతేః
అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు ఇలా అన్నాడు — 'ఈ రోజు, శచీపతి చూస్తుండగానే, నువ్వే ఖాండవ అరణ్యాన్ని కాల్చుతావు.'
నరనారాయణౌ యౌ తౌ పూర్వదేవౌ విభావసో। సంప్రాప్తౌ మానుషే లోకే కార్యార్థం హి దివౌకసామ్
నరుడు, నారాయణుడు అనే ఆ పురాతన దేవతలు, అగ్ని మహారాజా, దేవతల పనికోసం ఇప్పుడు మానవ లోకానికి వచ్చారు.
అర్జునం వాసుదేవం చ యౌ తౌ లోకోఽభిమన్యతే। తావేతౌ సహితావేహి ఖాణ్డవస్య సమీపతః
ప్రపంచం లోకంలో అర్జునుడు, వాసుదేవుడు అని పిలిచే వారు, వాళ్లిద్దరూ కలిసి ఖాండవ అరణ్యానికి దగ్గరగా ఉన్నారు అని తెలుసుకో.
తౌ త్వం యాచస్వ సాహాయ్యే దాహార్థం ఖాణ్డవస్య చ। తతో ధక్ష్యసి తం దావం రక్షితం త్రిదశైరపి
నువ్వు ఆ ఇద్దరిని సహాయానికి అడుగు. వాళ్ల సహాయంతో, దేవతలు కాపాడినా, నువ్వు ఖాండవ అరణ్యాన్ని కాల్చగలవు.
తౌ తు సత్వాని సర్వాణి యత్నతో వారయిష్యతః। దేవరాజం చ సహితౌ తత్ర మే నాస్తి సంశయః
వాళ్లు ఇద్దరూ అన్ని ప్రాణులను, ఇంద్రుడితో సహా ఎంతగానో అడ్డుకుంటారు. దీనిలో నాకు ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తు వచనం త్వరితో హవ్యవాహనః। కృష్ణపార్థావుపాగమ్య యమర్థం త్వభ్యభాషత
ఈ మాటలు విని, వేగంగా వచ్చేవాడు అయిన హవ్యవాహనుడు, కృష్ణుడు, అర్జునుడు దగ్గరకు వచ్చి, ఆ విషయాన్ని వారితో చెప్పాడు.
తం తే కథితవానస్మి పూర్వమేవ నృపోత్తమ। తచ్ఛ్రుత్వా వచనం త్వగ్నేర్బీభత్సుర్జాతవేదసమ్
ఓ రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, ఈ విషయాన్ని నేను మునుపే నీకు చెప్పాను. అగ్ని మాటలు విని, బీభత్సుడు ఆ జాతవేదసుని సంబోధించాడు.
అబ్రవీన్నృపశార్దూల తత్కాలసదృశం వచః। దిధక్షుం ఖాణ్డవం దావమకామస్య శతక్రతోః
రాజులలో సింహుడైన అర్జునుడు, ఆ సందర్భానికి తగిన మాటలు చెప్పాడు. శతక్రతువు ఇష్టపడకపోయినా, ఖాండవ వనం దహించాలనే కోరికతో మాట్లాడాడు.
ఉత్తమాస్త్రాణి మే సన్తి దివ్యాని చ బహూని చ। యైరహం శక్నుయాం యోద్ధుమపి వజ్రధరాన్బహూన్
నా వద్ద అద్భుతమైన, అనేక దివ్య ఆయుధాలు ఉన్నాయి. వాటితో నేను ఎన్నో వజ్రాయుధధారులను కూడా యుద్ధంలో ఎదుర్కొనగలను.
ధనుర్మే నాస్తి భగవన్బాహువీర్యేణ సంమితమ్। కుర్వతః సమరే యత్నం వేగం యద్విషహేన్మమ
భగవంతుడా, నా బాహువీర్యానికి సరిపడే ధనుస్సు నాకు లేదు. యుద్ధంలో నా శక్తిని తట్టుకునే ధనుస్సు కావాలి.
శరైశ్చ మేఽర్థో బహుభిరక్షయైః క్షిప్రమస్యతః। న హి వోఢుం రథః శక్తః శరాన్మమ యథేప్సితాన్
అదే విధంగా, నాకు ఎన్నో అక్షయ బాణాలు కావాలి. ఎందుకంటే నేను వేగంగా బాణాలు వదులుతుంటే, నా ఇష్టానికి అనుగుణంగా ఏ రథమూ వాటిని మోయలేను.