న హ్యేతత్కారణం బ్రహ్మన్నల్పం సంప్రతిభాతి మే। యద్దదాహ సుసంక్రుద్ధః ఖాణ్డవం హవ్యవాహనః
బ్రాహ్మణా! అగ్ని దేవుడు కోపంతో ఖాండవాన్ని కాల్చిన కారణం చిన్నది కాదని నాకు అనిపించదు.
ఏతద్విస్తరశో బ్రహ్మన్శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః। ఖాణ్డవస్య పురా దాహో యథా సమభవన్మునే
బ్రాహ్మణా! ఖాండవం పూర్వకాలంలో ఎలా కాలిపోయిందో, ఆ సంగతిని నాకు పూర్తిగా, నిజంగా వినాలని ఉంది.
శృణు మే బ్రువతో రాజన్సర్వమేతద్యథాతథమ్। యన్నిమిత్తం దదాహాగ్నిః ఖాణ్డవం పృథివీపతే
రాజా! అగ్ని దేవుడు ఖాండవాన్ని ఎందుకు కాల్చాడో నేను యథాతథంగా చెప్పబోతున్నాను. దయచేసి విను.
హన్త తే కథయిష్యామి పౌరాణీమృషిసంస్తుతామ్। కథామిమాం నరశ్రేష్ఠ ఖాణ్డవస్య వినాశినీమ్
నరశ్రేష్ఠ! మునులచే ప్రశంసించబడిన, ఖాండవ వినాశనానికి సంబంధించిన ఈ పురాతన కథను ఇప్పుడు నేను నీకు చెప్పబోతున్నాను.
పౌరాణః శ్రూయతే రాజన్రాజా హరిహయోపమః। శ్వేతకిర్నామ విఖ్యాతో బలవిక్రమసంయుతః
రాజా! పురాతన కాలంలో శ్వేతకి అనే రాజు ఉండేవాడు. అతడు శౌర్యంలో హరి, హయులతో సమానంగా పేరుగాంచాడు.
యజ్వా దానపతిర్ధీమాన్యథా నాన్యోఽస్తి కశ్చన। `జగ్రాహ దీక్షాం స నృపః తదా ద్వాదశవార్షికీమ్
అతడు యజ్ఞాలు చేసే వాడు, దానం చేసే వాడు, బుద్ధిమంతుడు—ఇలాంటి వారు మరొకరు లేరు. ఆ రాజు అప్పట్లో పన్నెండు సంవత్సరాల దీక్షను స్వీకరించాడు.
తస్య సత్రే సదా తస్మిన్సమాగచ్ఛన్మహర్షయః। వేదవేదాఙ్గవిద్వాంసో బ్రాహ్మణాశ్చ సహస్రశః
ఆయన యజ్ఞంలో ఎప్పుడూ మహర్షులు, వేదాలు, వేదాంగాలు తెలిసిన బ్రాహ్మణులు వేలాది మంది చేరేవారు.
ఈజే చ స మహాయజ్ఞైః క్రతుభిశ్చాప్తదక్షిణైః
అతడు గొప్ప యజ్ఞాలతో, సమృద్ధిగా దానాలు ఇచ్చే క్రతువులతో దేవతలను పూజించాడు.
తస్య నాన్యాఽభవద్బుద్ధిర్దివసే దివసే నృప। సత్రే క్రియాసమారమ్భే దానేషు వివిధేషు చ
ఆ రాజుకు ప్రతీ రోజు యజ్ఞకార్యాలు ప్రారంభించడం, వివిధ రకాల దానాలు చేయడం తప్ప ఇంకేమీ మనసులో ఉండేది కాదు.
ఋత్విగ్భిః సహితో ధీమానేవమీజే స భూమిపః। తతస్తు ఋత్విజశ్చాస్య ధూమవ్యాకులలోచనాః
ఆ భూమిపతి ఆచార్యులతో కలిసి యజ్ఞాన్ని నిర్వహించేవాడు. అయితే, కాలక్రమంలో ఆ యాజ్ఞికుల కళ్ళు పొగతో బాధపడిపోయాయి.
కాలేన మహతా ఖిన్నాస్తత్యజుస్తే నరాధిపమ్। తతః ప్రసాదయామాస ఋత్విజస్తాన్మహీపతిః
చాలా కాలానికి అలసిపోయిన వారు ఆ రాజును వదిలేశారు. అప్పుడు ఆ మహారాజు వారిని ప్రసన్నం చేయడానికి ప్రయత్నించాడు.
చక్షుర్వికలతాం ప్రాప్తా న ప్రపేదుశ్చ తే క్రతుమ్। తతస్తేషామనుమతే తద్విప్రైస్తు నరాధిపః
వారి చూపు మసకబారిపోయింది, వారు ఇక యజ్ఞాన్ని కొనసాగించలేకపోయారు. అప్పుడు వారి అనుమతితో, ఆ బ్రాహ్మణులతో కలిసి ఆ రాజు...
సత్రం సమాపయామాస ఋత్విగ్భిరపరైః సహ। తస్యైవంవర్తమానస్య కదాచిత్కాలపర్యయే
ఆ రాజు ఇతర యాజ్ఞికులతో కలిసి యాగాన్ని పూర్తిచేశాడు. అలా కాలం గడుస్తూ ఉండగా, ఒక సందర్భంలో—
సత్రమహార్తుకామస్య సంవత్సరశతం కిల। ఋత్విజో నాభ్యపద్యన్త సమాహర్తుం మహాత్మనః
ప్రతి ఋతువులో గొప్ప యాగం చేయాలని ఆశించి, వంద సంవత్సరాలు గడిచినా, ఆ మహాత్ముడి కోసం యాజ్ఞికులు మళ్లీ కూడేందుకు ఒప్పుకోలేదు.
స చ రాజాఽకరోద్యత్నం మహాన్తం ససుహృజ్జనః। ప్రణిపాతేన సాన్త్వేన దానేన చ మహాయశాః
ఆ మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన రాజు తన స్నేహితులతో కలిసి, వినయంతో, మృదువుగా, దానం చేయడం ద్వారా ఎంతో శ్రమపడ్డాడు.
ఋత్విజోఽనునయామాస భూయో భూయస్త్వతన్ద్రితః। తే చాస్య తమభిప్రాయం న చక్రురమితౌజసః
ఆయన అలసట లేకుండా, యాజ్ఞికులను మళ్లీ మళ్లీ మనవి చేసాడు. అయినా, అపార శక్తి కలిగిన వారు ఆయన కోరికను నెరవేర్చలేదు.
స చాశ్రమస్థాన్రాజర్షిస్తానువాచ రుషాన్వితః। యద్యహం పతితో విప్రాః శుశ్రూషాయాం న చ స్థితః
అప్పుడు ఆ రాజర్షి కోపంతో ఆశ్రమంలో ఉన్న వారికి ఇలా అన్నాడు: 'బ్రాహ్మణులారా, నేను సేవలో స్థిరంగా లేను, పతితుడనైతే—'
ఆశు త్యాజ్యోఽస్మి యుష్మాభిర్బ్రాహ్మణైశ్చ జుగుప్సితః। తన్నార్హథ క్రతుశ్రద్ధాం వ్యాఘాతయితుమద్య తామ్
'అప్పుడు మీరు వెంటనే నన్ను విడిచిపెట్టాలి, బ్రాహ్మణులు నన్ను తక్కువగా చూడాలి. అయినా, మీరు ఈ రోజు యాగంపై నా నమ్మకాన్ని నాశనం చేయకూడదు.'
అస్థానే వా పరిత్యాగం కర్తుం మే ద్విజసత్తమాః। ప్రపన్న ఏవ వో విప్రాః ప్రసాదం కర్తుమర్హథ
'కారణం లేకుండా నన్ను త్యజించడం సరికాదు, మహానుభావులారా. నేను మీ ఆశ్రయానికి వచ్చాను కాబట్టి, బ్రాహ్మణులారా, మీరు దయ చూపాలి.'
సాన్త్వదానాదిభిర్వాక్యైస్తత్త్వతః కార్యవత్తయా। ప్రసాదయిత్వా వక్ష్యామి యన్నః కార్యం ద్విజోత్తమాః
'సాంత్వన, దానం మొదలైన మాటలతో, యథార్థంగా, సముచితంగా మిమ్మల్ని ప్రసన్నం చేసి, మనం చేయవలసినది ఏమిటో చెబుతాను, బ్రాహ్మణులారా.'
అథవాఽహం పరిత్యక్తో భవద్భిర్ద్వేషకారణాత్। ఋత్విజోఽన్యాన్గమిష్యామి యాజనార్థం ద్విజోత్తమాః
'లేకపోతే, మీరు ద్వేషంతో నన్ను విడిచిపెడితే, బ్రాహ్మణులారా, యాగం కోసం నేను ఇతర యాజ్ఞికుల దగ్గరకు వెళ్తాను.'
ఏతావదుక్త్వా వచనం విరరామ స పార్థివః। యదా న శేకూ రాజానం యాజనార్థం పరన్తప
ఇలా చెప్పి, ఆ రాజు మౌనంగా ఉన్నాడు. ఎందుకంటే, వారు రాజు కోసం యాగం చేయలేకపోయారు.
తతస్తే యాజకాః క్రుద్ధాస్తమూచుర్నృపసత్తమమ్। తవ కర్మామ్యజస్రం వై వర్తన్తే పార్థివోత్తమ
అప్పుడు ఆ యాజ్ఞికులు కోపంతో, రాజులకు మేలు చేసే రాజుని ఇలా అన్నారు: 'పార్ధివుడా, నీ యాగకర్మ ఎప్పుడూ ఆగదు.'
తతో వయం పరిశ్రాన్తాః సతతం కర్మవాహినః। శ్రమాదస్మాత్పరిశ్రాన్తాన్స త్వం నస్త్యక్తుమర్హసి
'అందువల్ల మేము నిరంతరం యాగకార్యాల్లో నిమగ్నమై అలసిపోయాం. ఈ శ్రమ వల్ల మేము బలహీనులమయ్యాం, కాబట్టి నీవు మమ్మల్ని వదిలిపెట్టకూడదు.'
బుద్ధిమోహం సమాస్థాయ త్వరాసంభావితోఽనఘ। గచ్ఛ రుద్రసకాశం త్వం సహి త్వాం యాజయిష్యతి
'తప్పు భావనతో, అప్రయత్నంగా త్వరపడుతూ, నిష్కళంకుడా, నీవు రుద్రుని దగ్గరకు వెళ్లు; అతడు నీ యాగాన్ని చేయగలిగితే చేసుకోనివ్వు.'
సాధిక్షేపం వచః శ్రుత్వా సంక్రుద్ధః శ్వేతకిర్నృపః। కైలాసం పర్వతం గత్వా తప ఉగ్రం సమాస్థితః
ఈ విధంగా అపహాస్యంగా మాట్లాడిన మాటలు విని, ఆ తెల్లజుట్టు రాజు కోపంతో కైలాస పర్వతానికి వెళ్లి తీవ్రమైన తపస్సు ఆచరించాడు.
ఆరాధయన్మహాదేవం నియతః సంశితవ్రతః। ఉపవాసపరో రాజన్దీర్ఘకాలమతిష్ఠత
నియమంగా, దృఢమైన వ్రతంతో, ఉపవాసంలో నిమగ్నమై, ఆ రాజు మహాదేవుడిని దీర్ఘకాలం భక్తితో ఆరాధించాడు.
కదాచిద్ద్వాదశే కాలే కదాచిదపి షోడశే। ఆహారమకరోద్రాజా మూలాని చ ఫలాని చ
కొన్ని సార్లు పన్నెండు రోజులకు, మరికొన్ని సార్లు పదహారు రోజులకు ఒకసారి, ఆ రాజు మూలాలు, పండ్లు మాత్రమే ఆహారంగా తీసుకున్నాడు.
ఊర్ధ్వబాహుస్త్వనిమిషస్తిష్ఠన్స్థాణురివాచలః। షణ్మాసానభవద్రాజా శ్వేతకిః సుసమాహితః
చేతులు పైకి ఎత్తి, కన్ను మూయకుండా, స్థిరంగా, అచలంగా నిలబడి, ఆ శ్వేతకిరాజు ఆరు నెలలు పూర్తిగా ఏకాగ్రతతో తపస్సు చేశాడు.
తం తథా నృపశార్దూలం తప్యమానం మహత్తపః। శఙ్కరః పరమప్రీత్యా దర్శయామాస భారత
అలా ఆ రాజులలో సింహుడు అయినవాడు గొప్ప తపస్సు చేస్తుండగా, భారతా, శంకరుడు పరమానందంతో అతనికి ప్రత్యక్షమయ్యాడు.