ఏవముక్తో తమబ్రూతాం తతస్తౌ కృష్ణపాణ్డవౌ। కేనాన్నేన భవాంస్తృప్యేత్తస్యాన్నస్య యతావహే
అలా అన్న తరువాత, కృష్ణుడు, పాండవుడు ఇద్దరూ, 'మీరు ఏ ఆహారం తింటే తృప్తి చెందుతారు? మీకు కావలసిన ఆహారం ఏమిటో చెప్పండి' అని అడిగారు.
ఏవముక్తః స భగవానబ్రవీత్తావుభౌ తతః। భాషమాణౌ తదా వీరౌ కిమన్నం క్రియతామితి
అప్పుడు ఆ మహాత్ముడు, 'మీరు అడిగినట్లుగా, ఏ ఆహారం సిద్ధం చేయాలి?' అని ఇద్దరినీ ఉద్దేశించి అన్నాడు.
నాహమన్నం బుభుక్షే వై పావకం మాం నిబోధతమ్। యదన్నమనురూపం మే తద్యువాం సంప్రయచ్ఛతమ్
నాకు అన్నం కావాలి కాదు; నన్ను అగ్నిగా తెలుసుకోండి. నాకు తగిన ఆహారం మీరు ఇద్దరూ ఇవ్వండి.
ఇదమిన్ద్రః సదా దావం ఖాణ్డవం పరిరక్షతి। న చ శక్నోమ్యహం దగ్ధుం రక్ష్యమాణం మహాత్మనా
ఈ ఖాండవ అరణ్యాన్ని ఇంద్రుడు ఎప్పుడూ కాపాడుతున్నాడు. ఆ మహాత్ముడు కాపాడుతుండగా, నేను దీన్ని కాల్చలేను.
వసత్యత్ర సఖా తస్య తక్షకః పన్నగః సదా। సగణస్తత్కృతే దావం పరిరక్షతి వజ్రభృత్
ఇక్కడ తక్షకుడు అనే పాము తన స్నేహితులతో కలిసి నివసిస్తున్నాడు. అతని కోసం వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన ఇంద్రుడు ఈ అడవిని కాపాడుతున్నాడు.
తత్ర భూతాన్యనేకాని రక్ష్యన్తేఽస్య ప్రసఙ్గతః। తం దిధక్షుర్న శక్నోమి దగ్ధుం శక్రస్య తేజసా
అక్కడ అనేక జీవులు తక్షకుని సంబంధంతో రక్షించబడుతున్నాయి. నేను ఈ అడవిని కాల్చాలని కోరుకున్నా, ఇంద్రుని బలంతో అది నాకు సాధ్యపడటం లేదు.
స మాం ప్రజ్వలితం దృష్ట్వా మేఘామ్భోభిః ప్రవర్షతి। తతో దగ్ధుం న శక్నోమి దిధక్షుర్దావమీప్సితమ్
నేను అగ్నిలా మండుతుంటే, అతను మేఘాలతో వర్షాన్ని కురిపిస్తాడు. అందువల్ల, నేను ఎంతగా కాల్చాలని కోరుకున్నా, నా ఇష్టానుసారం ఈ అడవిని కాల్చలేకపోతున్నాను.
స యువాభ్యాం సహాయాభ్యామస్త్రవిద్భ్యాం సమాగతః। దహేయం ఖాణ్డవం దావమేతదన్నం వృతం మయా
మీ ఇద్దరూ నా సహాయకులుగా, ఆయుధాలలో నిపుణులుగా నాతో కలిసి ఉంటే, నేను నా ఆహారంగా ఎంచుకున్న ఈ ఖాండవ అడవిని కాల్చగలను.
యువాం హ్యుదకధారాస్తా భూతాని చ సమన్తతః। ఉత్తమాస్త్రవిదౌ సమ్యక్సర్వతో వారయిష్యథః
మీరిద్దరూ శ్రేష్ఠమైన ఆయుధాలలో ప్రావీణ్యం కలవారు కనుక, మీరు అన్ని వైపులా నీటి ప్రవాహాలను, అన్ని జీవులను పూర్తిగా అడ్డుకుంటారు.
కిమర్థం భగవానగ్నిః ఖాణ్డవం దగ్ధుమిచ్ఛతి। రక్ష్యమాణం మహేన్ద్రేణ నానాసత్వసమాయుతమ్
భగవంతుడైన అగ్ని, ఇంద్రుడు కాపాడుతున్న, ఎన్నో జీవులతో నిండిన ఖాండవాన్ని ఎందుకు కాల్చాలనుకుంటున్నాడు?
న హ్యేతత్కారణం బ్రహ్మన్నల్పం సంప్రతిభాతి మే। యద్దదాహ సుసంక్రుద్ధః ఖాణ్డవం హవ్యవాహనః
బ్రాహ్మణా! అగ్ని దేవుడు కోపంతో ఖాండవాన్ని కాల్చిన కారణం చిన్నది కాదని నాకు అనిపించదు.
ఏతద్విస్తరశో బ్రహ్మన్శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః। ఖాణ్డవస్య పురా దాహో యథా సమభవన్మునే
బ్రాహ్మణా! ఖాండవం పూర్వకాలంలో ఎలా కాలిపోయిందో, ఆ సంగతిని నాకు పూర్తిగా, నిజంగా వినాలని ఉంది.
శృణు మే బ్రువతో రాజన్సర్వమేతద్యథాతథమ్। యన్నిమిత్తం దదాహాగ్నిః ఖాణ్డవం పృథివీపతే
రాజా! అగ్ని దేవుడు ఖాండవాన్ని ఎందుకు కాల్చాడో నేను యథాతథంగా చెప్పబోతున్నాను. దయచేసి విను.
హన్త తే కథయిష్యామి పౌరాణీమృషిసంస్తుతామ్। కథామిమాం నరశ్రేష్ఠ ఖాణ్డవస్య వినాశినీమ్
నరశ్రేష్ఠ! మునులచే ప్రశంసించబడిన, ఖాండవ వినాశనానికి సంబంధించిన ఈ పురాతన కథను ఇప్పుడు నేను నీకు చెప్పబోతున్నాను.
పౌరాణః శ్రూయతే రాజన్రాజా హరిహయోపమః। శ్వేతకిర్నామ విఖ్యాతో బలవిక్రమసంయుతః
రాజా! పురాతన కాలంలో శ్వేతకి అనే రాజు ఉండేవాడు. అతడు శౌర్యంలో హరి, హయులతో సమానంగా పేరుగాంచాడు.
యజ్వా దానపతిర్ధీమాన్యథా నాన్యోఽస్తి కశ్చన। `జగ్రాహ దీక్షాం స నృపః తదా ద్వాదశవార్షికీమ్
అతడు యజ్ఞాలు చేసే వాడు, దానం చేసే వాడు, బుద్ధిమంతుడు—ఇలాంటి వారు మరొకరు లేరు. ఆ రాజు అప్పట్లో పన్నెండు సంవత్సరాల దీక్షను స్వీకరించాడు.
తస్య సత్రే సదా తస్మిన్సమాగచ్ఛన్మహర్షయః। వేదవేదాఙ్గవిద్వాంసో బ్రాహ్మణాశ్చ సహస్రశః
ఆయన యజ్ఞంలో ఎప్పుడూ మహర్షులు, వేదాలు, వేదాంగాలు తెలిసిన బ్రాహ్మణులు వేలాది మంది చేరేవారు.
ఈజే చ స మహాయజ్ఞైః క్రతుభిశ్చాప్తదక్షిణైః
అతడు గొప్ప యజ్ఞాలతో, సమృద్ధిగా దానాలు ఇచ్చే క్రతువులతో దేవతలను పూజించాడు.
తస్య నాన్యాఽభవద్బుద్ధిర్దివసే దివసే నృప। సత్రే క్రియాసమారమ్భే దానేషు వివిధేషు చ
ఆ రాజుకు ప్రతీ రోజు యజ్ఞకార్యాలు ప్రారంభించడం, వివిధ రకాల దానాలు చేయడం తప్ప ఇంకేమీ మనసులో ఉండేది కాదు.
ఋత్విగ్భిః సహితో ధీమానేవమీజే స భూమిపః। తతస్తు ఋత్విజశ్చాస్య ధూమవ్యాకులలోచనాః
ఆ భూమిపతి ఆచార్యులతో కలిసి యజ్ఞాన్ని నిర్వహించేవాడు. అయితే, కాలక్రమంలో ఆ యాజ్ఞికుల కళ్ళు పొగతో బాధపడిపోయాయి.
కాలేన మహతా ఖిన్నాస్తత్యజుస్తే నరాధిపమ్। తతః ప్రసాదయామాస ఋత్విజస్తాన్మహీపతిః
చాలా కాలానికి అలసిపోయిన వారు ఆ రాజును వదిలేశారు. అప్పుడు ఆ మహారాజు వారిని ప్రసన్నం చేయడానికి ప్రయత్నించాడు.
చక్షుర్వికలతాం ప్రాప్తా న ప్రపేదుశ్చ తే క్రతుమ్। తతస్తేషామనుమతే తద్విప్రైస్తు నరాధిపః
వారి చూపు మసకబారిపోయింది, వారు ఇక యజ్ఞాన్ని కొనసాగించలేకపోయారు. అప్పుడు వారి అనుమతితో, ఆ బ్రాహ్మణులతో కలిసి ఆ రాజు...
సత్రం సమాపయామాస ఋత్విగ్భిరపరైః సహ। తస్యైవంవర్తమానస్య కదాచిత్కాలపర్యయే
ఆ రాజు ఇతర యాజ్ఞికులతో కలిసి యాగాన్ని పూర్తిచేశాడు. అలా కాలం గడుస్తూ ఉండగా, ఒక సందర్భంలో—
సత్రమహార్తుకామస్య సంవత్సరశతం కిల। ఋత్విజో నాభ్యపద్యన్త సమాహర్తుం మహాత్మనః
ప్రతి ఋతువులో గొప్ప యాగం చేయాలని ఆశించి, వంద సంవత్సరాలు గడిచినా, ఆ మహాత్ముడి కోసం యాజ్ఞికులు మళ్లీ కూడేందుకు ఒప్పుకోలేదు.
స చ రాజాఽకరోద్యత్నం మహాన్తం ససుహృజ్జనః। ప్రణిపాతేన సాన్త్వేన దానేన చ మహాయశాః
ఆ మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన రాజు తన స్నేహితులతో కలిసి, వినయంతో, మృదువుగా, దానం చేయడం ద్వారా ఎంతో శ్రమపడ్డాడు.
ఋత్విజోఽనునయామాస భూయో భూయస్త్వతన్ద్రితః। తే చాస్య తమభిప్రాయం న చక్రురమితౌజసః
ఆయన అలసట లేకుండా, యాజ్ఞికులను మళ్లీ మళ్లీ మనవి చేసాడు. అయినా, అపార శక్తి కలిగిన వారు ఆయన కోరికను నెరవేర్చలేదు.
స చాశ్రమస్థాన్రాజర్షిస్తానువాచ రుషాన్వితః। యద్యహం పతితో విప్రాః శుశ్రూషాయాం న చ స్థితః
అప్పుడు ఆ రాజర్షి కోపంతో ఆశ్రమంలో ఉన్న వారికి ఇలా అన్నాడు: 'బ్రాహ్మణులారా, నేను సేవలో స్థిరంగా లేను, పతితుడనైతే—'
ఆశు త్యాజ్యోఽస్మి యుష్మాభిర్బ్రాహ్మణైశ్చ జుగుప్సితః। తన్నార్హథ క్రతుశ్రద్ధాం వ్యాఘాతయితుమద్య తామ్
'అప్పుడు మీరు వెంటనే నన్ను విడిచిపెట్టాలి, బ్రాహ్మణులు నన్ను తక్కువగా చూడాలి. అయినా, మీరు ఈ రోజు యాగంపై నా నమ్మకాన్ని నాశనం చేయకూడదు.'
అస్థానే వా పరిత్యాగం కర్తుం మే ద్విజసత్తమాః। ప్రపన్న ఏవ వో విప్రాః ప్రసాదం కర్తుమర్హథ
'కారణం లేకుండా నన్ను త్యజించడం సరికాదు, మహానుభావులారా. నేను మీ ఆశ్రయానికి వచ్చాను కాబట్టి, బ్రాహ్మణులారా, మీరు దయ చూపాలి.'
సాన్త్వదానాదిభిర్వాక్యైస్తత్త్వతః కార్యవత్తయా। ప్రసాదయిత్వా వక్ష్యామి యన్నః కార్యం ద్విజోత్తమాః
'సాంత్వన, దానం మొదలైన మాటలతో, యథార్థంగా, సముచితంగా మిమ్మల్ని ప్రసన్నం చేసి, మనం చేయవలసినది ఏమిటో చెబుతాను, బ్రాహ్మణులారా.'