అభీశ్చ మన్యుమాంశ్చైవ తతస్తమరిమర్దనమ్। అభిమన్యురితి ప్రాహురార్జునిం పురుషర్షభమ్
అతని ధైర్యం, కోపం వల్ల, ఆ శత్రు సంహారకుడు అర్జునుని కుమారుడిని 'అభిమన్యు' అని పిలిచారు.
స సాత్వత్యామతిరథః సంబభూవ ధనఞ్జయాత్। మఖే నిర్మథనేనేవ శమీగర్భాద్ధుతాశనః
ధనంజయునికి సాత్వతీ నుండి ఆ మహారథుడు జన్మించాడు; యజ్ఞంలో సమీ వృక్షం నుండి అగ్ని పుట్టినట్లు అతడు జన్మించాడు.
యస్మిఞ్జాతే మహాతేజాః కున్తీపుత్రో యుధిష్ఠిరః। అయుతం గా ద్విజాతిభ్యః ప్రాదాన్నిష్కాంశ్చ భారత
కుంతీ కుమారుడు యుధిష్ఠిరుడు జన్మించినప్పుడు, అతను మహాశక్తిశాలి. అప్పుడే పది వేల గోవులను బ్రాహ్మణులకు బహుమానంగా ఇచ్చాడు, బంగారం కూడా ఇచ్చాడు, ఓ భారతా!
దయితో వాసుదేవస్య బాల్యాత్ప్రభృతి చాభవత్। పితౄణాం చైవ సర్వేషాం ప్రజానామివ చన్ద్రమాః
బాల్యంనుంచి వాసుదేవుడికి యుధిష్ఠిరుడు ఎంతో ప్రియంగా మారాడు. అతని తండ్రులకు కూడా, అందరికీ, చంద్రుడు ప్రాణులకు ఎలా ప్రియమో, అలాగే ప్రియంగా ఉండేవాడు.
జన్మప్రభృతి కృష్ణశ్చ చక్రే తస్య క్రియాః శుభాః। స చాపి వవృధే బాలః శుక్లపక్షే యథా శశీ
యుధిష్ఠిరుడు పుట్టినప్పటి నుంచే కృష్ణుడు అతనికి శుభమైన కార్యాలు చేశాడు. ఆ బాలుడు పెరిగిపోతూ, శుక్లపక్షంలో పెరుగుతున్న చంద్రునిలా వెలిగాడు.
చతుష్పాదం దశవిధం ధనుర్వేదమరిన్దమః। అర్జునాద్వేద వేదజ్ఞః సకలం దివ్యమానుషమ్
శత్రువులను జయించే అర్జునుడు, ధనుర్వేదంలో నాలుగు విధాలూ, పది విధాలూ నేర్చుకున్నాడు. వేదాలను తెలిసిన గురువునుంచి, మానవ మరియు దైవాస్త్రాలన్నీ సంపూర్ణంగా అభ్యసించాడు.
విజ్ఞానేష్వపి చాస్త్రాణాం సౌష్ఠవే చ మహాబలః। క్రియాస్వపి చ సర్వాసు విశేషానభ్యశిక్షయత్
అస్త్రవిద్యలో, నైపుణ్యంలో, అన్ని కార్యాల్లో కూడా ఆ మహాబలుడు ప్రత్యేకంగా శిక్షణ పొందాడు.
ఆగమే చ ప్రయోగే చ చక్రే తుల్యమివాత్మనా। తుతోష పుత్రం సౌభద్రం ప్రేక్షమాణో ధనఞ్జయః
సూత్రంగా, ఆచరణలో కూడా తనను తాను సమంగా తయారు చేసుకున్నాడు. తన కుమారుడు సౌభద్రుడిని చూస్తూ, ధనంజయుడు ఎంతో సంతోషించాడు.
సర్వసంహననోపేతం సర్వలక్షణలక్షితమ్। దుర్ధర్షమృషభస్కన్ధం వ్యాత్తాననమివోరగమ్
అతనికి అన్ని శరీర లక్షణాలు ఉండేవి, శుభలక్షణాలతో కూడి ఉండేవాడు. ఓడించలేనివాడు, ఎద్దు భుజాలవాడు, తెరిచిన పామువంటి ముఖం కలవాడు.
సింహదర్పం మహేష్వాసం మత్తమాతఙ్గవిక్రమమ్। మేఘదున్దుభినిర్ఘోషం పూర్ణచన్ద్రనిభాననమ్
సింహపు గర్వం, గొప్ప విలువాడు, మత్తులో ఉన్న ఏనుగు నడక, మేఘాల మ్రోగు శబ్దం, పూర్ణ చంద్రునిలా ప్రకాశించే ముఖం అతనికి ఉండేవి.
కృష్ణస్య సదృశం శౌర్యే వీర్యే రూపే తథాఽఽకృతౌ। దదర్శ పుత్రం బీభత్సుర్మఘవానివ తం యథా
శౌర్యంలో, పరాక్రమంలో, రూపంలో, కార్యాల్లో కృష్ణునితో సమానంగా ఉండేవాడు. బీభత్సుడు తన కుమారుణ్ని చూసి, మఘవంతుడు తనను తాను చూసినట్టు అనిపించింది.
పాఞ్చాల్యపి తు పఞ్చభ్యః పతిభ్యః శుభలక్షణా। లేభే పఞ్చ సుతాన్వీరాఞ్శ్రేష్ఠాన్పఞ్చాచలానివ
పంచాలి, శుభలక్షణాలతో, తన ఐదుగురు భర్తల నుండి ఐదు వీర కుమారులను కనింది. అవి ఐదు గొప్ప పర్వతాల్లా ఉన్నారు.
యుధిష్ఠిరాత్ప్రతివిన్ధ్యం సుతసోమం వృకోదరాత్। అర్జునాచ్ఛ్రుతకర్మాణం శతానీకం చ నాకులిమ్
యుధిష్ఠిరుని నుండి ప్రతివింధ్యుడు, వృకోదరుని నుండి సుతసోముడు, అర్జునుని నుండి శ్రుతకర్మ, నకులుని నుండి శతానీకుడు జన్మించారు.
సహదేవాచ్ఛ్రుతసేనమేతాన్పఞ్చ మహారథాన్। పాఞ్చాలీ సుషువే వీరానాదిత్యానదితిర్యథా
సహదేవుని నుండి శ్రుతసేనుడు జన్మించాడు. ఈ ఐదుగురు మహారథులు పాంచాలి కనిన వీరులు, ఆదితి ఆదిత్యులను కనినట్టు.
శాస్త్రతః ప్రతివిన్ధ్యన్తమూచుర్విప్రాయుధిష్ఠిరమ్। పరప్రహరణజ్ఞానే ప్రతివిన్ధ్యో భత్వయమ్
శాస్త్రప్రకారం, బ్రాహ్మణులు యుధిష్ఠిరునితో ఇలా అన్నారు: 'ప్రతివింధ్యుడు ఇతరుల ఆయుధాల జ్ఞానంలో నిపుణుడు కావాలి.'
సుతేసోమసహస్రే తు సోమార్కసమతేజసమ్। సుతసోమం మహేష్వాసం సుషువే భీమసేనతః
సహస్రవంతమైన సుతసోముడిలో, చంద్రుని, సూర్యుని తేజస్సుతో సమానమైన గొప్ప విలువాడు సుతసోముడు, భీమసేనుని నుండి పుట్టాడు.
శ్రుతం కర్మ మహత్కృత్వా నివృత్తేన కిరీటినా। జాతః పుత్రస్తథేత్యేవం శ్రుతకర్మా తతోఽభవత్
కిరీటధారి అర్జునుడు గొప్ప కార్యాలు చేసి, తరువాత ఉపసంహరించుకున్నాడు. అప్పుడు అతని కుమారుడు జన్మించి, శ్రుతకర్మ అని పేరు పెట్టారు.
శతానీకస్య రాజర్షేః కౌరవ్యస్య మహాత్మనః। చక్రే పుత్రం సనామానం నకులః కీర్తివర్ధనమ్
రాజర్షి శతానీకుని కుమారుడిగా, మహాత్ముడు కౌరవుడు నకులు, శతానీకుడిని కీర్తిని పెంచేవాడిగా చేశాడు.
తతస్త్వజీజనత్కృష్ణా నక్షత్రే వహ్నిదైవతే। సహదేవాత్సుతం తస్మాచ్ఛ్రుతసేనేతి తం విదుః
ఆ తరువాత కృష్ణా, అగ్ని నక్షత్రంలో, సహదేవుని నుండి కుమారుణ్ని కనింది. అతనికి శ్రుతసేనుడు అని పేరు పెట్టారు.
ఏకవర్షాన్తరాస్త్వేతే ద్రౌపదేయా యశస్వినః। అన్వజాయన్త రాజేన్ద్ర పరస్పరహితైషిణః
ఈ ద్రౌపదీ కుమారులు, ప్రతీ ఏడాది ఒకరొకరు జన్మించారు, రాజేంద్రా! వీరందరూ పరస్పరం మేలుకోసం ప్రయత్నించేవారు.
జాతకర్మాణ్యానుపూర్వ్యాచ్చూడోపనయనాని చ। చకార విధివద్ధౌమ్యస్తేషాం భరతసత్తమ
ధౌమ్యుడు, భరత వంశశ్రేష్ఠుడా, వారికి జనన సంస్కారాలు, తల ముండన, ఉపనయనాది క్రమంగా, విధిగా నిర్వహించాడు.
కృత్వా చ వేదాధ్యయనం తతః సుచరితవ్రతాః। జగృహుః సర్వమిష్వస్త్రమర్జునాద్దివ్యమానుషమ్
వారు వేదాధ్యయనం పూర్తిచేసిన తర్వాత, మంచి ఆచారాలు పాటిస్తూ, అర్జునుని నుండి అన్ని దివ్యమైన, మానుషమైన ఆయుధాలను స్వీకరించారు.
దివ్యగర్భోపమైః పుత్రైర్వ్యూఢోరస్కైర్మహారథైః। అన్వితా రాజశార్దూల పాణ్డవా ముదమాప్నువన్
దివ్య గర్భంలో పుట్టినవారిలా విస్తృతమైన ఛాతీ కలిగిన మహారథులు అయిన కుమారులతో కూడిన పాండవులు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, ఎంతో ఆనందాన్ని పొందారు.
ఇన్ద్రప్రస్థే వసన్తస్తే జఘ్రురన్యాన్నరాధిపాన్। శాసనాద్ధృతరాష్ట్రస్య రాజ్ఞః శాన్తనవస్య చ
ఇంద్రప్రస్థంలో నివసిస్తూ, ధృతరాష్ట్రుడు, శాంతనువు కుమారుడు ఆజ్ఞతో, ఇతర రాజుల నుండి పన్నులు, కానుకలు స్వీకరించారు.
ఆశ్రిత్య ధర్మరాజానం సర్వలోకోఽవసత్సుఖమ్। పుణ్యలక్షణకర్మాణం స్వదేహమివ దేహినః
ధర్మరాజును ఆశ్రయంగా తీసుకుని, సద్గుణాలుగల కార్యాలు చేసే వాడిగా ప్రజలు, తమ శరీరంలో ఉన్నట్టే సుఖంగా జీవించారు.
స సమం ధర్మకామార్థాన్సిషేవే భరతర్షభ। త్రీనివాత్మసమాన్బన్ధూన్నీతిమానివ మానయన్
భరత వంశశ్రేష్ఠుడా, అతను తన ముగ్గురు అన్నదమ్ములను తన ప్రాణంతో సమానంగా గౌరవిస్తూ, ధర్మం, కామం, అర్థం అన్నింటినీ సమంగా పాటించాడు.
తేషాం సమవిభక్తానాం క్షితౌ దేహవతామివ। బభౌ ధర్మార్థకామానాం చతుర్థ ఇవ పార్థివః
వారు అందరూ భూమిపై సమానంగా భాగస్వాములై ఉన్నప్పుడు, రాజు ధర్మం, అర్థం, కామం లలో నాల్గవ వాడిలా ప్రకాశించాడు.
అధ్యేతారం పరం వేదాన్ప్రయోక్తారం మహాధ్వరే। రక్షితారం శుభాఁల్లోకాఁల్లోభిరే తం జనాధిపమ్
వేదాలలో ప్రావీణ్యం కలవాడు, మహాయజ్ఞాలలో ప్రధాన పూజారి, శుభమైన లోకాల రక్షకుడైన ఆ రాజును ప్రజలు ఎంతో కోరుకున్నారు.
అధిష్ఠానవతీ లక్ష్మీః పరాయణవతీ మతిః। వర్ధమానోఽఖిలో ధర్మస్తేనాసీత్పృథివీక్షితామ్
స్థిరమైన ఐశ్వర్యం, లక్ష్యసిద్ధమైన జ్ఞానం అతని ద్వారా పెరిగాయి; అలా అతను భూమిని సంరక్షించాడు.
భ్రాతృభిః సహితౌ రాజా చతుర్భిరధికం బభౌ। ప్రయుజ్యమానైర్వితతో వేదైరివ మహాధ్వరః
రాజు తన నలుగురు అన్నదమ్ములతో కలిసి మరింత ప్రకాశించాడు; వేదాలు సమకూర్చిన మహాయజ్ఞంలా విస్తరించాడు.