అమోఘబలమశ్వానాముత్తమం జవినాం వరమ్। శ్రీమన్తమజరం దివ్యం సర్వలక్షణపూజితమ్
అశ్వాల్లో అపారమైన బలం కలిగి, వేగవంతుల్లో అగ్రస్థానంలో ఉండి, ఐశ్వర్యవంతుడిగా, వృద్ధాప్యం రాని దివ్య స్వరూపంతో, అన్ని శుభలక్షణాలతో అలంకరించబడి ఉన్నాడు.
కథం తదమృతం దేవైర్మథితం క్వ చ శంస మే। `కారణం చాత్ర మథనే సంజాతమమృతాత్పరమ్।।' యత్ర జజ్ఞే మహావీర్యః సోఽశ్వరాజో మహాద్యుతిః
'దేవతలు ఆ అమృతాన్ని ఎలా మథించారు? ఎక్కడ, ఎందుకు ఆ మథనం జరిగింది? ఆ మహావీర్యశాలి, మహాతేజస్సుతో ఉన్న అశ్వరాజు అక్కడ ఎలా జన్మించాడు?'
జ్వలన్తమచలం మేరుం తేజోరాశిమనుత్తమమ్। ఆక్షిపన్తం ప్రభాం భానోః స్వశృఙ్గైః కాఞ్చనోజ్జ్వలైః
అచలమైన మెరువు పర్వతం, అపూర్వమైన తేజస్సుతో, బంగారు పర్వతశిఖరాలతో, సూర్యుని కిరణాల్లా ప్రకాశిస్తూ నిలిచింది.
కనకాభరణం చిత్రం దేవగన్ధర్వసేవితమ్। అప్రమేయమనాధృష్యమధర్మబహులైర్జనైః
బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, అద్భుతంగా కనిపిస్తూ, దేవతలు, గంధర్వులు సేవించేది. దుర్మార్గులు తాకలేని, అపరిమితమైన మహిమ కలిగి ఉంది.
వ్యాలైరావారితం ఘోరైర్దివ్యౌషధివిదీపితమ్। నాకమావృత్య తిష్ఠన్తముచ్ఛ్రయేణ మహాగిరిమ్
భయంకరమైన పాములతో చుట్టుముట్టబడి, దివ్యమైన ఔషధాల వెలుగుతో ప్రకాశిస్తూ, ఆ మహా పర్వతం ఆకాశాన్ని కప్పేసినట్లు, ఎంతో ఎత్తుగా నిలిచిఉంది.
అగమ్యం మనసాప్యన్యైర్నదీవృక్షసమన్వితమ్। నానాపతగసఙ్ఘైశ్చ నాదితం సుమనోహరైః
ఇతరులు ఊహించలేనింత దూరంగా, నదులు, చెట్లు అలంకరించి, అనేక రకాల పక్షుల మధురమైన కిలకిలలతో మారుమోగుతూ ఉంది.
తస్య శృఙ్గముపారుహ్య బహురత్నాచితం శుభమ్। అనన్తకల్పమద్వన్ద్వం సురాః సర్వే మహౌజసః
ఆ పర్వతపు అందమైన శిఖరాన్ని, ఎన్నో రత్నాలతో మెరిసిపోతున్నదాన్ని, శత్రుత్వం లేని, అనంతమైన శక్తితో కూడిన దేవతలు అందరూ ఎక్కారు.
తే మన్త్రయితుమారబ్ధాస్తత్రాసీనా దివౌకసః। అమృతాయ సమాగమ్య తపోనియమసంయుతాః
అక్కడ ఆ దేవతలు అందరూ కూర్చుని, తపస్సు, నియమంతో కూడి, అమృతాన్ని పొందాలని ఆలోచించసాగారు.
తత్ర నారాయణో దేవో బ్రహ్మాణమిదమబ్రవీత్। చిన్తయత్సు సురేష్వేవం మన్త్రయత్సు చ సర్వశః
అలా దేవతలు ఆలోచిస్తూ, పరస్పరం చర్చించుకుంటున్నప్పుడు, నారాయణుడు బ్రహ్మను ఇలా ఉద్దేశించి పలికాడు.
దేవైరసురసఙ్ఘైశ్చ మథ్యతాం కలశోదధిః। భవిష్యత్యమృతం తత్ర మథ్యమానే మహోదధౌ
దేవతలు, అసురులు కలిసి పర్వతంతో సముద్రాన్ని మథించాలి. ఆ మహాసముద్రాన్ని మథించినప్పుడు అక్కడ అమృతం లభిస్తుంది.
సర్వౌషధీః సమావాప్య సర్వరత్నాని చైవ హ। మన్థధ్వయుదధిం దేవా వేత్స్యధ్వమమృతం తతః
అన్ని ఔషధాలు, అన్ని రత్నాలు కూడగట్టి, మీరు దేవతలు ఆ పర్వతంతో సముద్రాన్ని మథిస్తే, అక్కడ నుంచి అమృతాన్ని పొందుతారు.
తతోఽభ్రశిఖరాకారైర్గిరిశృఙ్గైరలంకృతమ్। మన్దరం పర్వతవరం లతాజాలసమాకులమ్
ఆ తరువాత, మేఘాల శిఖరాల్లా ఉన్న శిఖరాలతో అలంకరించబడి, లతలతో కమ్ముకొనిపోయిన ఉత్తమమైన పర్వతమైన మందరుడు కనిపించాడు.
నానావిహంగసంఘుష్టం నానాదంష్ట్రిసమాకులమ్। కింనరైరప్సరోభిశ్చ దేవైరపి చ సేవితమ్
వివిధ పక్షుల కిలకిలలతో నిండిపోయి, అనేక దంతాలున్న జంతువులతో కిక్కిరిసిపోయి, కిన్నరులు, అప్సరసలు, దేవతలు కూడా సందర్శించే స్థలంగా ఉంది.
ఏకాదశ సహస్రాణి యోజనానాం సముచ్ఛ్రితమ్। అధోభూమేః సహస్రేషు తావత్స్వేవ ప్రతిష్ఠితమ్
అది పదకొండు వేల యోజనాల ఎత్తుకు పైకి ఎదిగి, వెయ్యి యోజనాల లోతుకు భూమిలోకి పాతుకుపోయి ఉంది.
తముద్ధర్తుమశక్తా వై సర్వే దేవగణాస్తదా। విష్ణుమాసీనమభ్యేత్య బ్రహ్మాణం చేదమబ్రువన్
అప్పుడు ఆ పర్వతాన్ని ఎత్తడానికి దేవతలందరూ శక్తిమంతులైనా, ఎత్తలేకపోయారు. వారు విష్ణువు వద్దకు వెళ్లి కూర్చున్న బ్రహ్మను ఇలా అడిగారు.
భవన్తావత్ర కురుతాం బుద్ధిం నైఃశ్రేయసీం పరామ్। మన్దరోద్ధరణే యత్నః క్రియతాం చ హితాయ నః
మీరు ఇక్కడ మాకు శ్రేయస్సును కలిగించే ఉత్తమమైన మార్గాన్ని ఆలోచించండి. మాకు మేలు కలిగేలా మందరుడిని ఎత్తేందుకు ప్రయత్నం చేయండి.
తథేతి చాబ్రవీద్విష్ణుర్బ్రహ్మణా సహ భార్గవ। అచోదయదమేయాత్మా ఫణీన్ద్రం పద్మలోచనః
విష్ణువు, బ్రహ్మ, భృగువు కలిసి 'అలా జరగాలి' అని అన్నారు. అనంతుడైన పద్మనేత్రుడు, అపారమైన ఆత్మవంతుడు, పాముల రాజును ప్రేరేపించాడు.
తతోఽనన్తః సముత్థాయ బ్రహ్మణా పరిచోదితః। నారాయణేన చాప్యుక్తస్తస్మిన్కర్మణి వీర్యవాన్
అంతట అనంతుడు బ్రహ్మ ఆజ్ఞతో, నారాయణుడు చెప్పిన మాటతో, ఆ కార్యాన్ని చేయడానికి తన మహా బలంతో లేచాడు.
అథ పర్వతరాజానం తమనన్తో మహాబలః। ఉజ్జహార బలాద్బ్రహ్మన్సవనం సవనౌకసమ్
ఓ బ్రహ్మన్, అనంతుడు తన అపారమైన బలంతో ఆ పర్వతరాజును, దానిపై ఉన్న మైదానంతో, నివాసులతో కలిసి ఎత్తేశాడు.
తతస్తేన సురాః సార్ధం సముద్రముపతస్థిరే। తమూచురమృతస్యార్థే నిర్మథిష్యామహే జలమ్
తర్వాత, దేవతలతో కలిసి అతడు సముద్రానికి సమీపించాడు. వారు, 'అమృతం కోసం మేము ఈ జలాన్ని మథిస్తాం' అని చెప్పారు.
అపాంపతిరథోవాచ మమాప్యంశో భవేత్తతః। సోఢాఽస్మి విపులం మర్దం మన్దరభ్రమణాదితి
అప్పుడు జలాధిపతి ఇలా అన్నాడు: 'నాకు కూడా ఒక భాగం ఇవ్వాలి. మందరుడు తిప్పబడినప్పుడు కలిగే పెద్ద కలకలిని నేను భరిస్తాను.'
ఊచుశ్చ కూర్మరాజానమకూపారే సురాసురాః। అధిష్ఠానం గిరేరస్య భవాన్భవితుమర్హతి
దేవతలు, అసురులు కలిసి ఆ లోతైన జలాల్లో ఉన్న కూర్మరాజును ఉద్దేశించి, 'ఈ పర్వతానికి నీవే ఆధారం కావాలి' అని అన్నారు.
కూర్మేణ తు తథేత్యుక్త్వా పృష్ఠమస్య సమర్పితమ్। తం శైలం తస్య పృష్ఠస్థం వజ్రేణేన్ద్రోఽభ్యపీడయత్
ఆ కూర్ముడు అంగీకరించి తన వెన్నుపై ఆ పర్వతాన్ని ఉంచగా, ఇంద్రుడు తన వజ్రాయుధంతో ఆ పర్వతాన్ని బలంగా నొక్కాడు.
మన్థానం మన్దరం కృత్వా తథా యోక్త్రం చ వాసుకిమ్। దేవా మథితుమారబ్ధాః సముద్రం నిధిమమ్భసామ్। అమృతార్థే పురా బ్రహ్మస్తథైవాసురదానవాః
మందరపర్వతాన్ని మధానంగా, వాసుకిని తాడుగా చేసుకుని, దేవతలు, అసురులు, దానవులు కలిసి, బ్రహ్మ ఆజ్ఞ ప్రకారం అమృతాన్ని పొందేందుకు ఆ సముద్రాన్ని మథించడం ప్రారంభించారు.
ఏకమన్తముపాశ్లిష్టా నాగరాజ్ఞో మహాసురాః
అందులో మహాసురులు నాగరాజు వాసుకి ఒక చివరను గట్టిగా పట్టుకున్నారు.
విబుధాః సహితాః సర్వే యతః పుచ్ఛం తతః స్థితాః। అనన్తో భగవాన్దేవో యతో నారాయణః స్థితః
అన్ని దేవతలు కలిసి వాసుకి తోకవైపు, అక్కడ భగవంతుడు అనంతుడు, నారాయణుడు ఉన్న చోట నిలబడ్డారు.
వాసుకేరగ్రమాశ్లిష్టా నాగరాజ్ఞో మహాసురాః।' శిర ఉత్క్షిప్య నాగస్య పునః పునరవాక్షిపన్
మహాసురులు వాసుకి తల భాగాన్ని గట్టిగా పట్టుకుని, మళ్లీ మళ్లీ పైకి లాగి, కిందకి వదిలారు.
వాసుకేరథ నాగస్య సహసా క్షిప్యతోఽసురైః। సధూమాః సార్చిషో వాతా నిష్పేతురసకృన్ముఖాత్
అసురులు వాసుకిని వేగంగా లాగుతుండగా, అతని నోటి నుంచి పొగలు, అగ్ని జ్వాలలు పదే పదే బయటకు వచ్చాయి.
వాసుకేర్మథ్యమానస్య నిఃసృతేన విషేణ చ। అభవన్మిశ్రితం తోయం తదా భార్గవనన్దన
భార్గవుని వంశజా, వాసుకిని మథించగా, అతనిలోంచి వచ్చిన విషంతో ఆ నీరు కలిసిపోయింది.
మథనాన్మన్దరేణాథ దేవదానవబాహుభిః। విషం తీక్ష్ణం సముద్భూతం హాలాహలమితి శ్రుతమ్
దేవతలు, దానవులు మందరాన్ని చేతులతో మథించగా, హాలాహలమనే ఘోరమైన విషం అక్కడ పుట్టింది.