వర్తమానేషు ధర్మేణ పాణ్డవేషు మహాత్మసు। వ్యవర్ధన్కురవః సర్వే హీనదోషాః సుఖాన్వితాః
పాండవులు ధర్మబద్ధంగా జీవిస్తూ ఉండగా, కౌరవులందరూ తప్పుల్లేకుండా, సుఖంగా అభివృద్ధి చెందారు.
అథ దీర్ఘేణ కాలేన బ్రాహ్మణస్య విశాంపతే। కస్యచిత్తస్కరా జహ్రుః కేచిద్గా నృపసత్తమ
కొంత కాలం గడిచిన తరువాత, ఓ రాజేంద్రా! ఒక బ్రాహ్మణుని ఆవులను కొందరు దొంగలు దొంగిలించారు.
హ్రియమాణే ధనే తస్మిన్బ్రాహ్మణః క్రోధమూర్చ్ఛితః। ఆగమ్య ఖాణ్డవప్రస్థముదక్రోశత్స పాణ్డవాన్
ఆ బ్రాహ్మణుడు తన ధనం దొంగలు తీసుకుపోతున్నప్పుడు కోపంతో ఊగిపోయి, ఖాండవప్రస్థానికి వచ్చి పాండవులను ఆవేదనతో పిలిచాడు.
హ్రియతే గోధనం క్షుద్రైర్నృశంసైరకృతాత్మభిః। ప్రసహ్య చాస్మద్విషయాదభ్యధావత పాణ్డవాః
మన గోధనాన్ని దుష్టులు, క్రూరులు, ధర్మహీనులు బలవంతంగా తీసుకుపోతున్నారు; పాండవులు కూడా మన ప్రాంతం నుంచి బలవంతంగా వెళ్లిపోయారు.
బ్రాహ్మణస్య ప్రశాన్తస్య హవిర్ధ్వాఙ్క్షైః ప్రలుప్యతే। శార్దూలస్య గుహాం శూన్యాం నీచః క్రోష్టాభిమర్దతి
శాంతంగా ఉన్న బ్రాహ్మణుని హవిస్సులను దొంగలు నాశనం చేస్తున్నారు; ఇది పులి లేని గుహను నీచమైన నక్క ధ్వంసం చేసినట్లే.
అరక్షితారం రాజానం బలిషద్భాగహారిణమ్। తమాహుః సర్వలోకస్య సమగ్రం పాపచారిణమ్
రాజు తన ప్రజలను రక్షించకుండా, కేవలం పన్ను మాత్రమే వసూలు చేస్తే, అటువంటి వాడిని అందరూ పాపాత్ముడిగా నిందిస్తారు.
బ్రాహ్మణస్వే హృతే చోరైర్ధర్మార్థే చ విలోపితే। రోరూయమాణే చ మయి క్రియతాం హస్తధారణా
బ్రాహ్మణుని సొత్తు దొంగలు దోచుకుపోయి, ధర్మం నశించిపోయినప్పుడు, నేను ఏడుస్తున్నాను; ఎవరో ఆయుధం ఎత్తి రక్షించాలి.
రోరూయమాణస్యాభ్యాశే భృశం విప్రస్య పాణ్డవః। తాని వాక్యాని శుశ్రావ కున్తీపుత్రో ధనఞ్జయః
ఏడుస్తున్న ఆ బ్రాహ్మణుని దగ్గర పాండవుడు ఆ మాటలు వినిపించుకున్నాడు; కుంతీ కుమారుడు ధనంజయుడు ఆ మాటలను శ్రద్ధగా ఆలకించాడు.
శ్రుత్వైవ చ మహాబాహుర్మా భైరిత్యాహ తం ద్విజమ్। ఆయుధాని చ యత్రాసన్పాణ్డవానాం మహాత్మనాం
వీటిని విన్న వెంటనే బలవంతుడైన వాడు ఆ బ్రాహ్మణునికి "భయపడవద్దు" అని చెప్పి, పాండవుల ఆయుధాలు ఉన్న చోటికి వెళ్లాడు.
కృష్ణయా సహ తత్రాస్తే ధర్మరాజో యుధిష్ఠిరః। సంప్రవేశాయ చాశక్తో గమనాయ చ పాణ్డవః
ఆయుధాల దగ్గర కృష్ణతో కలిసి ధర్మరాజు యుదిష్ఠిరుడు ఉన్నాడు; కానీ పాండవుడు లోపలికి వెళ్లలేక, బయటికి కూడా రాలేకపోయాడు.
తస్య చార్తస్య తైర్వాక్యైశ్చోద్యమానః పునఃపునః। ఆక్రన్దే తత్ర కౌన్తేయశ్చిన్తయామాస దుఃఖితః
ఆ బాధపడుతున్న బ్రాహ్మణుని మాటలు మళ్లీ మళ్లీ వినిపించగా, కుంతీ కుమారుడు ఆర్తంగా ఆ అరుపుల మధ్యలో విచారంతో ఆలోచించాడు.
హ్రియమాణే ధనే తస్మిన్బ్రాహ్మణస్య తపస్వినః। అశ్రుప్రమార్జనం తస్య కర్తవ్యమితి నిశ్చయః
ఆ తపస్వి బ్రాహ్మణుని ధనం దొంగలు తీసుకుపోతున్నప్పుడు, అతని కన్నీళ్లు తుడవడం తన బాధ్యత అని ధనంజయుడు నిర్ణయించుకున్నాడు.
ఉపర్రేక్షణజోఽధర్మః సుమహాన్స్యాన్మహీపతేః। యద్యస్య రుదతో ద్వారి న కరోమ్యద్య రక్షణమ్
ఈ రోజు ఏడుస్తున్న వాడి తలుపు వద్ద నేను రక్షణ ఇవ్వకపోతే, రాజుకు గొప్ప అధర్మం జరుగుతుంది.
అనాస్తిక్యం చ సర్వేషామస్మాకమపి రక్షణే। ప్రతితిష్ఠేత లోకేఽస్మిన్నధర్మశ్చైవ నో భవేత్
మనం రక్షించకపోతే, అందరిలో కూడా నమ్మకం పోయి, ఈ లోకంలో అధర్మమే పెరిగిపోతుంది.
అనాపృచ్ఛయ తు రాజానం గతే మయి న సంశయః। అజాతశత్రోర్నృపతేర్మయి చైవానృతం భవేత్
రాజును అడగకుండా నేను వెళ్ళిపోతే, అజాతశత్రువు రాజుకీ, నాకు కూడా అబద్ధపు మచ్చ అంటుతుంది.
అనుప్రవేశే రాజ్ఞస్తు వనవాసో భవేన్మమ। సర్వమన్యత్పరిహృతం ధర్షణాత్తు మహీపతేః
రాజు అనుమతి లేకుండా లోపలికి వెళితే నాకు అరణ్యవాసం తప్పదు; ఇంకేదైనా తప్పించుకోవచ్చు కానీ రాజు ఆజ్ఞను అతిక్రమించకూడదు.
అధర్మో వై మహానస్తు వనే వా మరణం మమ। శరీరస్య వినాశేన ధర్మ ఏవ విశిష్యతే
అలా చేస్తే నాకు పెద్ద అధర్మం జరుగుతుంది లేదా అరణ్యంలో మరణం వస్తుంది; అయినా శరీరం నశించినా ధర్మమే మిగిలిపోతుంది.
ఏవం వినిశ్చిత్య తతః కున్తీపుత్రో ధనఞ్జయః। అనుప్రవిశ్య రాజానమాపృచ్ఛయ చ విశాంపతే
ఇలా నిర్ణయించుకుని, కుంతీ కుమారుడు ధనంజయుడు లోపలికి వెళ్లి, ప్రజల పాలకుడైన రాజును అభ్యర్థించాడు.
ముఖమాచ్ఛాద్య నిబిడముత్తరీయేణ వాససా। అగ్రజం చార్జునో గేహాదభివాద్యాశు నిఃసృతః
తన ముఖాన్ని దుపట్టాతో బాగా కప్పుకుని, అర్జునుడు తన అన్నయ్యకు నమస్కరించి ఇంటి నుంచి త్వరగా బయటికి వెళ్లాడు.
ధనురాదాయ సంహృష్టో బ్రాహ్మణం ప్రత్యభాషత। బ్రాహ్మణా గమ్యతాం శీఘ్రం యావత్పరధనైర్షిణః
తన విల్లు తీసుకుని ఆనందంతో బ్రాహ్మణునితో ఇలా అన్నాడు: "బ్రాహ్మణుడా, మనం త్వరగా పోదాం, నీ ధనం ఇంకా దొంగల దగ్గరే ఉంది."
న దూరే తే గతాః క్షుద్రాస్తావద్గచ్ఛావహే సహ। యావన్నివర్తయామ్యద్య చోరహస్తాద్ధనం తవ
ఆ చిన్నపాటి దొంగలు ఇంకా దూరంగా పోలేదు; మనిద్దరం కలిసి వెళ్ళుదాం. నీవు పోయిన ధనం ఈరోజే వారి చేతుల్లోంచి తిరిగి తెచ్చి ఇస్తాను.
సోఽనుసృత్య మహాబాహుర్ధన్వీ వర్మీ రథీ ధ్వజీ। శరైర్విధ్వస్య తాంశ్చోరానవజిత్య చ తద్ధనమ్
అప్పుడా బలవంతుడు, విల్లు, కవచం ధరించి, రథంపై జెండాతో, ఆ దొంగలను వెంబడించి, బాణాలతో వారిని చిదిమి, ఆ ధనాన్ని తిరిగి సంపాదించాడు.
బ్రాహ్మణం సముపాకృత్య యశః ప్రాప్య చ పాణ్డవః। తతస్తద్గేధనం పార్థో దత్త్వా తస్మై ద్విజాతయే
బ్రాహ్మణుడిని తీసుకొచ్చి, కీర్తిని సంపాదించిన పాండవుడు, ఆ ధనాన్ని ఆ ద్విజునికి తిరిగి ఇచ్చాడు.
ఆజగామ పురం వీరః సవ్యసాచీ ధనఞ్జయః। సోఽభివాద్య గురూన్సర్వాన్సర్వైశ్చాప్యభినన్దితః
సవ్యసాచీ ధనంజయుడు ఆ వీరుడు పట్టణానికి వచ్చి, పెద్దలను వందించి, అందరి చేత ఆహ్వానించబడ్డాడు.
ధర్మరాజమువాచేదం వ్రతమాదిశ మే ప్రభో। సమయః సమతిక్రాన్తో భవత్సందర్శనే మయా
ఆయన ధర్మరాజును ఉద్దేశించి, 'ప్రభూ! నాకు ఆజ్ఞాపించండి. మీను దర్శించేందుకు నిర్ణయించిన సమయం నాకు ముగిసింది' అని అన్నాడు.
వనవాసం గమిష్యామి సమయో హ్యేష నః కృతః। ఇత్యుక్తో ధర్మరాస్తు సహసా వాక్యమప్రియమ్
'నేను అడవికి వెళ్ళిపోతాను, ఎందుకంటే మనం చేసుకున్న ఒప్పందం అదే' అని అన్నపుడు, ధర్మరాజు ఆకస్మాత్తుగా ఇష్టంలేని మాటలు చెప్పాడు.
కథమిత్యబ్రవీద్వాచా శోకార్తః సజ్జమానయా। యుధిష్ఠిరో గుడాకేశం భ్రాతా భ్రాతరమచ్యుతమ్
దుఃఖంతో, సిద్ధమవుతూ, యుదిష్ఠిరుడు తన నిష్కళంకుడైన సోదరుడు గుడాకేశుని చూసి, 'ఇది ఎలా జరిగింది?' అని అడిగాడు.
ఉవాచ దీనో రాజా చ ధనఞ్జయమిదం వచః। ప్రమాణమస్మి యది తే మత్తః శృణు వచోఽనఘ
ఆ రాజు దుఃఖంతో ధనంజయునికి ఇలా అన్నాడు: 'నేను నీకు అధికారం అయితే, నా మాట విను, నిష్కళంకుడా!'
అనుప్రవేశే యద్వీర కృతవాంస్త్వం మమాప్రియమ్। సర్వం తదనుజానామి వ్యలీకం న చ మే హృది
'వీరా! నీవు నా కోసం చేసిన అప్రీతికరమైన పనిని నేను పూర్తిగా అనుమతిస్తున్నాను. నా మనసులో ఏ తప్పు లేదు.'
గురోరనుప్రవేశో హి నోపఘాతో యవీయసః। యవీయసోఽనుప్రవేశో జ్యేష్ఠస్య విధిలోపకః
'పెద్దవాడి తరువాత చిన్నవాడు లోపలికి వెళ్ళడం గురువు ధర్మానికి విఘాతం కాదు. కానీ చిన్నవాడు ముందుగా వెళ్ళితే అది నియమానికి భంగం.'