పరేణ తపసా యుక్తో బ్రాహ్మేణ తపసా వృతః। నయే నీతౌ చ నిస్తో విశ్రుతశ్చ మహామునిః
అత్యున్నత తపస్సుతో, బ్రాహ్మణ తపస్సుతో నిండిన, న్యాయ పరంగా, పాలనలో నిపుణుడైన, గొప్ప ఖ్యాతిగాంచిన మహర్షి.
పరాత్పరతరం ప్రాప్తో ధర్మాన్సమభిజగ్మివాన్। భావితాత్మా గతరజాః శాన్తో మృదుర్ఋజుర్దివజః
అతను ఇతరులకంటే గొప్ప ధర్మాన్ని సాధించి, మనస్సు పవిత్రంగా, రాగద్వేషాలు లేకుండా, శాంతంగా, మృదువుగా, నేరుగా, ఆత్మనిగ్రహంతో జీవించాడు.
ధర్మేణాధిగతః సర్వైర్దేవదానవమానుషైః। క్షీణకర్మసు పాపేషు భూతేషు వివిధేషు చ
దేవతలు, దానవులు, మనుష్యులు — అందరూ తమ పాపాలు, కర్మలు తగ్గినప్పుడు అతడిని ధర్మంలో తెలుసుకున్నారు.
సర్వథా కృతమర్యాదో వేదేషు వివిధేషు చ। శతశః సోమపా యజ్ఞే పుణ్యే పుణ్యకృదగ్నిచిత్
ప్రతి విషయంలో మంచి ఆచారాన్ని పాటిస్తూ, వేదాలలో నిపుణుడై, వందలసార్లు పవిత్ర యజ్ఞాలలో సోమరసం పుచ్చుకుని, పుణ్యకార్యాలు చేసి, అగ్నిని సేవించాడు.
ఋక్సామయజుషాం వేత్తా న్యాయదృగ్ధర్మకోవిదః। ఋజురారోహబాన్వృద్ధో భూయిష్ఠపథికోఽనఘః
ఋగ్వేదం, సామవేదం, యజుర్వేదాన్ని తెలిసినవాడు, న్యాయాన్ని, ధర్మాన్ని బాగా తెలిసినవాడు, నేరుగా, ఉన్నత కుటుంబంలో పుట్టిన వృద్ధుడు, ఎక్కువగా ప్రయాణించిన పాపరహితుడు.
శ్లక్ష్ణయా శిఖయోపేతః సంపన్నః పరమత్విషా। అవదాతే చ సూక్ష్మే చ దివ్యే చ రచితే శుభే
మృదువైన జటతో, అత్యుత్తమ తేజస్సుతో, శుభ్రమైన, సన్నని, దివ్యమైన వస్త్రాలు ధరించి, అందంగా అలంకరించబడ్డాడు.
మహేన్ద్రదత్తే మహతీ బిభ్రత్పరమవాససీ। జామ్బూనదమయే దివ్యే గణ్డూపదముఖే నవే
మహేంద్రుడు ఇచ్చిన గొప్ప పై వస్త్రాన్ని, నూతనంగా తయారైన బంగారు కట్టుతో, మెరిసే బటువుతో ధరించాడు.
అగ్న్యర్కసదృశే దివ్యే ధారయన్కుణ్డలే శుభే। రాజతచ్ఛత్రముచ్ఛ్రిత్య చిత్రం పరమవర్చసమ్
అగ్ని, సూర్యుని వంటి ప్రకాశవంతమైన దివ్యమైన కుండలాలు ధరించి, వెండి గొడుగు ఎత్తి పట్టుకుని, అద్భుతమైన తేజస్సుతో మెరిసిపోతున్నాడు.
ప్రాప్య దుష్ప్రాపమన్యేన బ్రహ్మవర్చసముత్తమమ్। భవనే భూమిపాలస్య బృహస్పతిరివాప్లుతః
ఇతరులకు దుర్లభమైన అత్యున్నత బ్రాహ్మణ తేజస్సును పొందినవాడు, భూమిపాలకుని మహల్లో బృహస్పతి లాగా ప్రవేశించాడు.
సంహితాయాం చ సర్వేషాం స్థితస్యోపస్థితస్య చ। ద్విపదస్య చ ధర్మస్య క్రమధర్మస్య పారగః
అన్ని శాస్త్ర సంగ్రహాలలో, అన్ని జీవుల ధర్మంలో, క్రమంగా జరిగే ధర్మంలో నిపుణుడై ఉన్నాడు.
గాధా సామానుసామజ్ఞః సామ్నాం పరమవల్గునామ్। ఆత్మనః సర్వమోక్షిభ్యః కృతిమాన్కృత్యవిత్సదా
గాధి గానం విషయంలో పరిపూర్ణంగా తెలిసినవాడు, అందమైన సామవేద గానాలకు ప్రఖ్యాతుడు. తనకంటే మిగతా మోక్షాన్ని కోరేవారందరిని మించిపోయే విధంగా, ఎప్పుడూ కార్యాలలో నిపుణుడు, తన కర్తవ్యాలను బాగా తెలిసినవాడు.
యజుర్ధర్మైర్బహువిధైర్మతో మతిమతాం వరః। విదితార్థః సమశ్చైవ చ్ఛేత్తా నిగమసంశయాన్
అతడు యజుర్వేద సంబంధమైన అనేక విధులలో నిపుణుడు, జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడు, వేదార్థాన్ని బాగా తెలిసినవాడు, సమంగా చూడగలవాడు, శాస్త్రాలలోని సందేహాలను తీర్చగలవాడు.
అర్థనిర్వచనే నిత్యం సంశయచ్ఛిదసంశయః। ప్రకృత్యా ధర్మకుశలో దాతా ధర్మవిశారదః
అర్థాన్ని వివరించడంలో ఎప్పుడూ నిమగ్నుడై ఉండేవాడు, తనకు ఎలాంటి సందేహమూ ఉండదు, ఇతరుల సందేహాలను కూడా తొలగించేవాడు. సహజంగా ధర్మంలో నైపుణ్యం కలవాడు, దాత, ధర్మాన్ని పూర్తిగా తెలిసినవాడు.
లోపేనాగమధర్మేణ సంక్రమేణ చ వృత్తిషు। ఏకశబ్దాంశ్చ నానార్థానేకార్థాంశ్చ పృథక్కృతాన్
ఉచ్చారణలో తప్పులు, శాస్త్ర విరుద్ధతలు, వాడుక మార్పులు వంటి వాటి ద్వారా, ఒక్కో పదానికి అనేక అర్థాలు ఉన్నవాటిని, వేరే అర్థాలున్న పదాలను స్పష్టంగా గుర్తించేవాడు.
పృథగర్థాభిధానాంశ్చ ప్రయోగానన్వవేక్షితా। ప్రమాణభూతో లోకేషు సర్వాధికరణేషు చ
వేర్వేరు అర్థాలను తెలిపే వాడుకలను, పరిశీలించని ప్రయోగాలను కూడా గుర్తించేవాడు. ప్రజల్లోను, అన్ని విషయాల్లోను అతడు ప్రామాణికుడిగా పరిగణించబడేవాడు.
సర్వవర్ణవికారేషు నిత్యం కుశలపూజితః। స్వరేఽస్వరే చ వివిధే వృత్తేషు వివిధేషు చ
అన్ని రకాల స్వర, ఉచ్చారణ మార్పుల్లో నైపుణ్యం కలవారి చేత ఎప్పుడూ గౌరవించబడేవాడు. వివిధ ఛందస్సుల్లో, వాక్య నిర్మాణాల్లో కూడా ప్రఖ్యాతుడు.
సమస్థానేషు సర్వేషు సమామ్నాయేషు ధాతుషు। ఉద్దేశ్యానాం సమాఖ్యాతా సర్వమాఖ్యాతముద్దిశన్
అన్ని స్థితులలో, అన్ని పఠనాలలో, ధాతువుల మధ్య, ఉద్దేశించిన విషయాలను వివరించేవాడు. చెప్పాల్సినదాన్ని పూర్తిగా తెలియజేసేవాడు.
అభిసన్ధిషు తత్త్వజ్ఞః పదాన్యఙ్గాన్యనుస్మరన్। కాలధర్మేణ నిర్దిష్టం యథార్థం చ విచారయన్
ఉద్దేశాలను బాగా తెలిసినవాడు, పదాలు, వాటి భాగాలను గుర్తు చేసుకుంటూ, కాలానికి తగిన విధంగా, యథార్థంగా నిర్ణయించేవాడు.
చికీర్షితం చ యో వేత్తా యథా లోకేన సంవృతమ్। విభాషితం చ సమయం భాషితం హృదయంగమమ్
ప్రపంచంలో ఇతరులు దాచిన ఉద్దేశాన్ని కూడా తెలుసుకునేవాడు. ఒప్పందాలను, హృదయాన్ని తాకే మాటలను సైతం అర్థం చేసుకునేవాడు.
ఆత్మనే చ పరస్మై చ స్వరసంస్కారయోగవిత్। ఏషాం స్వరాణాం జ్ఞాతా చ బోద్ధా ప్రవచనః స్వరాట్
తనకూ, ఇతరులకూ స్వర, ఉచ్చారణలో నైపుణ్యం కలవాడు. ఈ స్వరాలను బాగా తెలిసినవాడు, అర్థం చేసుకున్నవాడు, వాటి బోధనలో స్వతంత్రుడు.
విజ్ఞాతా చోక్తవాక్యానామేకతాం బహుతాం తథా। బోద్ధా హి పరమార్థాంశ్చ వివిధాంశ్చ వ్యతిక్రమాన్
ఉచ్చరించిన వాక్యాలలో ఏకత్వాన్ని, భిన్నత్వాన్ని తెలుసుకున్నవాడు. పరమార్థాలను, వేర్వేరు విషయాలను కూడా బాగా గ్రహించేవాడు.
అభేదతశ్చ బహుశో బహుశశ్చాపి భేదతః। వక్తా వివిధవాక్యానాం నానాదేశసమీక్షితా
అతడు అనేక విషయాలను ఒక్కటిగా, వేర్వేరుగా చెప్పేవాడు. వివిధ ప్రాంతాల ఆదేశాలను పరిశీలిస్తూ, అనేక వాక్యాలను మాట్లాడేవాడు.
పఞ్చాగమాంశ్చ వివిధానాదేశాంశ్చ సమీక్షితా। నానార్థకుశలస్తత్ర తద్ధితేషు చ కృత్స్నశః
ఐదు శాస్త్ర సంప్రదాయాలను, వేర్వేరు ఆదేశాలను పరిశీలించేవాడు. అనేక అర్థాలలో నైపుణ్యం కలవాడు, తద్దిత పదాలలో పూర్తిగా నిపుణుడు.
పరిభూషయితా వాచాం వర్ణతః స్వరతోఽర్థతః। ప్రత్యయం చ సమాఖ్యాతా నియతం ప్రతిధాతుకమ్
అతడు వాక్యాన్ని అక్షరంగా, స్వరంగా, అర్థంగా అలంకరించేవాడు. प्रत्यయాలను, వాటి మూలాలను బట్టి అర్థాన్ని వివరించేవాడు.
పఞ్చ చాక్షరజాతాని స్వరసంజ్ఞాని యాని చ। తమాగతమృషిం దృష్ట్వా ప్రత్యుద్గమ్యాభివాద్య చ
అతడు ఐదు రకాల అక్షరాలను, స్వరాల పేర్లను బాగా తెలిసినవాడు. ఆ ఋషిని వచ్చినప్పుడు, లేచి నమస్కరించాడు.
ఆసనం రుచిరం తస్మై ప్రదదౌ స యుధిష్ఠిరః। `కృష్ణాజినోత్తరే తస్మిన్నుపవిష్టో మహానృషిః
యుధిష్ఠిరుడు అతనికి అందమైన ఆసనాన్ని ఇచ్చాడు. ఆ మహర్షి నల్ల కృష్ణాజినంతో కప్పిన ఆ ఆసనంపై కూర్చున్నాడు.
దేవర్షేరుపవిష్టస్య స్వయమర్ధ్యం యథావిధి। ప్రాదాద్యుధిష్ఠిరో ధీమాన్రాజ్యం తస్మై న్యవేదయత్। ప్రతిగృహ్య తు తాం పూజామృషిః ప్రీతమనాస్తదా
దేవర్షి కూర్చున్న తర్వాత, యుధిష్ఠిరుడు స్వయంగా యథావిధిగా అతనికి ఆతిథ్యాన్ని చేసి, రాజ్యాన్ని సమర్పించాడు. ఆ ఋషి హృదయపూర్వకంగా ఆ గౌరవాన్ని స్వీకరించాడు.
ఆశీర్భిర్వర్ధయిత్వా చ తమువాచాస్యతామితి। నిషసాదాభ్యనుజ్ఞాతస్తతో రాజా యుధిష్ఠిరః
ఆ ఋషి ఆశీర్వచనాలతో ఆశీర్వదించి, 'కూర్చో' అని అన్నాడు. అనుమతి తీసుకున్న యుధిష్ఠిరుడు అక్కడ కూర్చున్నాడు.
ప్రేషయామాస కృష్ణాయై భగవన్తముపస్థితమ్। శ్రుత్వైతద్ద్రౌపదీ చాపి శుచిర్భూత్వా సమాహితా
అక్కడ ఉన్న కృష్ణను పిలిపించమని పంపారు. ఇది విన్న ద్రౌపదీ, శుద్ధిగా, మనస్సు స్థిరపరచుకొని సిద్ధంగా అయింది.
జగామ తత్ర యత్రాస్తే నారదః పాణ్డవైః సహ। తస్యాభివాద్య చరణౌ దేవర్షేర్ధర్మచారిణీ
ఆమె నారదుడు పాండవులతో ఉన్న చోటికి వెళ్లింది. ధర్మమార్గంలో నడిచే ఆమె, ఆ దేవర్షి పాదాలకు నమస్కరించింది.