గాన్ధారిపుత్రాః శోచన్తః సర్వే తే సహ బాన్ధవైః। జ్ఞాత్వా శోకం చ పుత్రాణాం ధృతరాష్ట్రోఽబ్రవీదిదం
గాంధారి కుమారులు తమ బంధువులతో కలిసి విచారంలో మునిగిపోయారు. ఆ పిల్లల బాధను తెలుసుకున్న ధృతరాష్ట్రుడు ఇలా అన్నాడు.
సమక్షం వాసుదేవస్య కురూణాం చ సమక్షతః। అభిషేకస్త్వయా ప్రాప్తో దుష్ప్రాపో హ్యకృతాత్మభిః
వాసుదేవుడు మరియు కురువంశీయులందరి సమక్షంలో నీవు రాజ్యాభిషేకం పొందావు. ఆత్మనిగ్రహం లేని వారికి అది సాధ్యం కాదు.
గచ్ఛ త్వమద్యైవ నృప కృతకృత్యోఽసి కౌరవ। ఆయుః పురూరవా రాజన్నహుషేణ యయాతినా
కౌరవ రాజా! నీవు నీ కార్యాన్ని పూర్తిచేశావు. పూరూరవుడు, నహుషుడు, యయాతి లాగే నీ ఆయుష్షు నిండింది. ఈరోజే వెళ్లిపో.
తత్రైవ నివసన్తి స్మ ఖాణ్డవే తు నృపోత్తమ। రాజధానీ తు సర్వేషాం పౌరవాణాం మహాభుజ
ఓ మహారాజా! ఖాండవప్రస్థంలోనే పూర్వం గొప్ప రాజులు నివసించేవారు. అది పౌరవ వంశీయుల రాజధాని.
వినాశితం మునిగణైర్లోభాద్బుధసుతస్య వై। తస్మాత్త్వం ఖాణ్డవప్రస్థం పురం రాష్ట్రం చ వర్ధయ
బుధుని కుమారుని కోసం మునులు ఆశతో ఆ పట్టణాన్ని నాశనం చేశారు. అందువల్ల నీవు ఇప్పుడు ఖాండవప్రస్థ నగరాన్ని, రాజ్యాన్ని అభివృద్ధి చేయాలి.
బ్రాహ్మణాః క్షత్రియా వైశ్యాః శూద్రాశ్చ కృతలక్షణాః। త్వద్భక్త్యా జన్తవశ్చాన్యే భజన్త్యేవ పురం శుభమ్
బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు తమ తమ కర్తవ్యాలను పాటిస్తూ, నీ భక్తితో ఇతర జంతువులు కూడా ఆ పవిత్ర నగరాన్ని గౌరవిస్తున్నారు.
పురం రాష్ట్రం సమృద్ధం వై ధనధాన్యసమాకులమ్। తస్మాద్గచ్ఛస్వ కౌన్తేయ భ్రాతృభిః సహితోఽనఘ
ఆ నగరం, రాజ్యం ధనం ధాన్యాలతో సంపన్నంగా ఉంది. కౌంతేయా! నీ అన్నదమ్ములతో కలిసి అక్కడకు వెళ్ళు.
ప్రతిగృహ్య తు తద్వాక్యం తస్మై సర్వే ప్రణమ్య చ। రథైర్నాగైర్హయైశ్చాపి సహితాస్తు పదాతిభిః
ఆ మాటలు వినిపించి, ధృతరాష్ట్రునికి నమస్కరించి, వారు అందరూ రథాలు, ఏనుగులు, కుదిరాళ్లు, కాలాళ్లతో కలిసి బయలుదేరారు.
ప్రతస్థిరే తతో ఘోషసంయుక్తైః స్యన్దనైర్వరైః। తాన్దృష్ట్వా నాగరాః సర్వే భక్త్యా చైవ ప్రతస్థిరే
అప్పుడు వారు సంగీత వాయిద్యాలతో అలంకరించిన అద్భుత రథాలలో బయలుదేరారు. వారిని చూసి నగర ప్రజలందరూ భక్తితో వెళ్ళారు.
గచ్ఛతః పాణ్డవైః సార్ధం దృష్ట్వా నాగపురాలయాత్। పాణ్డవైః సహితా గన్తుం నార్హతేతి చ నాగరాన్
పాండవులు బయలుదేరుతుండగా, నాగపురం ప్రజలు వారిని చూసి, పాండవులతో కలిసి వెళ్లకూడదని చెప్పారు.
ఘోషయామాస నగరే ధార్తరాష్ట్రః ససౌబలః।' తతస్తే పాణ్డవాస్తత్ర గత్వా కృష్ణపురోగమాః
ధృతరాష్ట్రుని కుమారుడు సౌబలుడితో కలిసి నగరంలో ఇది ప్రకటించాడు. ఆ తరువాత కృష్ణుడు ముందుండగా పాండవులు అక్కడికి వెళ్లారు.
మణ్డయాఞ్చక్రిరే తద్వై పురం స్వర్గాదివ చ్యుతమ్। `వాసుదేవో జగన్నాథశ్చిన్తయామాస వాసవమ్
వారు ఆ నగరాన్ని స్వర్గం నుంచి పడిపోయినట్లుగా అందంగా అలంకరించారు. వాసుదేవుడు, జగన్నాథుడు, ఇంద్రుని గురించి ఆలోచించాడు.
మహేన్ద్రశ్చిన్తితో రాజన్విశ్వకర్మాణమాదిశత్। విశ్వకర్మన్మహాప్రాజ్ఞ అద్యప్రభృతి తత్పురమ్
రాజా! ఇంద్రుడు ఆలోచించగా, ఆయన విశ్వకర్మను ఆదేశించాడు. ఆ మహాపండితుడు విశ్వకర్మ అప్పటి నుంచే ఆ నగరాన్ని నిర్మించాల్సిందిగా ఆజ్ఞాపించబడాడు.
ఇన్ద్రప్రస్థమితి ఖ్యాతం దివ్యం భూమ్యాం భవిష్యతి। మహేన్ద్రశాసనాద్గత్వా విశ్వకర్మా తు కేశవమ్
భూమిపై ఆ నగరం ఇంద్రప్రస్థం అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందుతుంది. మహేంద్రుని ఆజ్ఞతో విశ్వకర్మ కేశవుని వద్దకు వెళ్లాడు.
ప్రణమ్య ప్రణిపాతార్హం కిం కరోమీత్యభాషత। వాసుదేవస్తు తచ్ఛ్రుత్వా విశ్వకర్మాణమూచివాన్
ఆ మహనీయునికి నమస్కరించి, 'ఏం చేయాలి?' అని అడిగాడు. వాసుదేవుడు ఆ మాట విని విశ్వకర్మతో ఇలా అన్నాడు.
కురుష్వ కురురాజస్య మహేన్ద్రపురసన్నిభమ్। ఇన్ద్రేణ కృతనామానమిన్ద్రప్రస్థం మహాపురమ్
కురురాజు కోసం ఇంద్రుని నగరానికి సమానంగా గొప్ప నగరాన్ని నిర్మించు. ఇంద్రుని పేరుతో దానికి ఇంద్రప్రస్థం అని పేరు పెట్టు.
తతః పుణ్యే శివే దేశే శాన్తిం కృత్వా మహారథాః। స్వస్తివాచ్య యథాన్యాయమిన్ద్రప్రస్థం భవత్వితి
ఆ పవిత్రమైన, మంగళకరమైన ప్రాంతంలో మహారథులు శాంతి కార్యాలు చేసి, మంగళవాక్యాలు పలికి, 'ఇది ఇంద్రప్రస్థం కావాలి' అని ప్రకటించారు.
తత్పురం మాపయామాసుర్ద్వైపాయనపురోగమాః। `తతః స విశ్వకర్మా తు చకార పురముత్తమమ్
ద్వైపాయనుడు ముందుండగా వారు ఆ నగరాన్ని నిర్మించించారు. ఆ తరువాత విశ్వకర్మ ఆ ఉత్తమ నగరాన్ని నిర్మించాడు.
సాగరప్రతిరూపాభిః పరిఖాభిరలఙ్కృతమ్। ప్రాకారేణ చ సంపన్నం దివమావృత్య తిష్ఠతా
సముద్రాన్ని పోలిన లోతైన కాలువలతో అలంకరించబడి, బలమైన ప్రాకారంతో చుట్టుముట్టబడి, ఆ నగరం ఆకాశాన్నే కప్పేసినట్టు అద్భుతంగా నిలిచి ఉంది.
పాణ్డురాభ్రప్రకాశేన హిమరశ్మినిభేన చ। శుశుభే తత్పురశ్రేష్ఠం నాగైర్భోగవతీ యథా
పసుపు మబ్బుల కాంతితో, చలికాలపు సూర్యకిరణాల వెలుగుతో ఆ అగ్రనగరం ప్రకాశిస్తూ, పాము నగరం భోగవతిని పోలి మెరిసింది.
ద్విపక్షగరుడప్రఖ్యైర్ద్వారైః సౌధైశ్చ శోభితమ్। గుప్తమభ్రచయప్రఖ్యైర్గోపురైర్మన్దరోపమైః
గరుత్మంతుడు, ఏనుగుల రెక్కలను పోలిన ద్వారాలు, మేఘాల సమూహంలా ఉన్న గొప్ప గోపురాలు, మందరపర్వతాన్ని తలపించే అద్భుతమైన మేడలు ఆ నగరాన్ని మరింత అందంగా చేశాయి.
వివిధైరపి నిర్విద్ధైః శస్త్రోపేతైః సుసంవృతైః। శక్తిభిశ్చావృతం తద్ధి ద్విజిహ్వైరివ పన్నగైః
వివిధ ఆయుధాలతో సన్నద్ధమైన వీరులు ఆ నగరాన్ని కాపాడుతూ, రెండు నాలుకలున్న పాముల వలె చుట్టుముట్టి, దాన్ని రక్షించారు.
తల్పైశ్చాభ్యాసికైర్యుక్తం శుశుభే యోధరక్షితమ్। థీక్ష్ణాఙ్కుశశతఘ్నీభిర్యన్త్రజాలైశ్చ శోభితమ్
రక్షకుల కోసం మంచాలు ఏర్పాటు చేసి, యోధులు కాపాడుతూ, పదునైన అంకుశాలు, యంత్రాలు, నూతన ఆయుధాలతో ఆ నగరాన్ని అలంకరించారు.
ఆయసైశ్చ మహాచక్రైః శుశుభే తత్పురోత్తమమ్। సువిభక్తమహారథ్యం దేవతాబాధవర్జితమ్
బలమైన ఇనుప చక్రాలతో మెరిసిపోయి, విస్తారమైన వీధులు సరిగ్గా ఏర్పాటై, దేవతల కలహం లేని నగరంగా వెలుగొందింది.
విరోచమానం వివిధైః పాణ్డురైర్భవనోత్తమైః। తత్త్రివిష్టపసంకాశమిన్ద్రప్రస్థం వ్యరోచత
వివిధ రకాల తెల్లటి గొప్ప భవనాలతో ప్రకాశిస్తూ, ఆ ఇంద్రప్రస్థం త్రివిష్టపాన్ని పోలి అద్భుతంగా కనిపించింది.
మేఘవృన్దమివాకాశే విద్ధం విద్యుత్సమావృతమ్। తత్ర రమ్యే శివే దేశే కౌరవ్యస్య నివేశనమ్
ఆ అందమైన, శుభ్రమైన ప్రదేశంలో, కౌరవుని నివాసం, మెరుపులతో చుట్టుముట్టిన మేఘాల సమూహంలా ఆకాశంలో మెరిసింది.
శుశుభే ధనసంపూర్ణం ధనాధ్యక్షక్షయోపమమ్। తత్రాగచ్ఛన్ద్విజా రాజన్సర్వవేదవిదాం వరాః
ధనంతో నిండిన ఆ నగరం, కుబేరుని నివాసాన్ని తలపిస్తూ ప్రకాశించింది. అక్కడ రాజా, అన్ని వేదాలను తెలిసిన ఉత్తమ ద్విజులు వచ్చారు.
నివాసం రోచయన్తి స్మ సర్వభాషావిదస్తథా। వణిజశ్చాయయుస్తత్ర నానాదిగ్భ్యో ధనార్థినః
అన్ని భాషల్లో నైపుణ్యం కలిగిన వారు అక్కడ నివాసాన్ని కోరారు. ధనార్జన కోసం వ్యాపారులు అన్ని దిక్కుల నుంచి అక్కడికి చేరుకున్నారు.
సర్వశిల్పవిదస్తత్ర వాసాయాభ్యాగమంస్తదా। ఉద్యానాని చ రమ్యాణి నగరస్య సమన్తతః
అన్ని కళల్లో నిపుణులు అక్కడ నివసించేందుకు వచ్చారు. ఆ నగరాన్ని చుట్టుముట్టి అందమైన తోటలు విస్తరించి ఉన్నాయి.
ఆమ్రైరామ్రాతకైర్నీపైరశోకైశ్చమ్పకైస్తథా। పున్నాగైర్నాగపుష్పైశ్చ లకుచైః పనసైస్తథా
మామిడి, ఆమ్రాతక, నీప, అశోక, చంపక, పున్నాగ, నాగపుష్ప, లకుచ, పనస వంటి చెట్లతో,