వాయుభక్షో నిరాహారః శుష్యన్ననిమిషో మునిః। ఇతస్తతః పరిచరన్దీప్తపావకసప్రభః
వాయువును మాత్రమే ఆహారంగా తీసుకుంటూ, ఆహారం లేకుండా, శరీరం ఎండిపోతూ, కళ్లను మూయకుండా, అగ్నిలా ప్రకాశిస్తూ, అక్కడక్కడ తిరుగుతూ ఉండేవాడు.
అటమానః కదాచిత్స్వాన్స దదర్శ పితామహాన్। లమ్బమానాన్మహాగర్తే పాదైరూర్ధ్వైరవాఙ్ముఖాన్
ఒకసారి సంచరిస్తూ ఉండగా, అతడు తన పితృదేవతలను ఒక పెద్ద గుంతలో, పాదాలు పైకి, ముఖాలు కిందగా వేలాడుతూ చూశాడు.
తానబ్రవీత్స దృష్ట్వై జరత్కారుః పితామహాన్। కే భవన్తోఽవలమ్బన్తే గర్తే హ్యస్మిన్నధోముఖాః
వారిని చూసి జరత్కారు తన పితృదేవతలను ఇలా అడిగాడు: "మీరు ఎవరు? ఈ గుంతలో ముఖాలు కిందగా వేలాడుతూ ఎందుకు ఉన్నారు?"
వీరణస్తమ్భకే లగ్నాః సర్వతః పరిభక్షితే। మూషకేన నిగూఢేన గర్తేఽస్మిన్నిత్యవాసినా
వీరాణ గడ్డి కాండానికి కట్టబడి, చుట్టూ అంతా ఒక దాచిన ఎలుక తినేస్తూ, ఎప్పుడూ ఈ గుంతలో దాగి ఉండేది.
యాయావరా నామ వయమృషయః సంశితవ్రతాః। సంతానప్రక్షయాద్బ్రహ్మన్నధో గచ్ఛామ మేదినీమ్
మేము యాయావరులు అనే పేరు కలిగిన ఋషులు, కఠిన వ్రతాలు పాటించేవాళ్లం. మన వంశం తగ్గిపోవడం వల్ల, బ్రాహ్మణా, మేము భూమికి పడిపోతున్నాం.
అస్మాకం సంతతిస్త్వేకో జరత్కారురితి స్మృతః। మన్దభాగ్యోఽల్పభాగ్యానాం తప ఏకం సమాస్థితః
మన వంశంలో ఇప్పుడు ఒక్కరే మిగిలాడు, అతడే జరత్కారు అని పిలవబడతాడు. దురదృష్టవంతులలో అతడు తక్కువ అదృష్టం కలవాడు, తపస్సు మాత్రమే చేస్తూ ఉన్నాడు.
న స పుత్రాఞ్జనయితుం దారాన్మూఢశ్చికీర్షతి। తేన లమ్బామహే గర్తే సంతానస్య క్షయాదిహ
అతడు మూర్ఖత్వంతో భార్యను చేసుకోవాలని, పిల్లలను కనాలని కోరడం లేదు. అందువల్ల మన వంశం నశించిపోతుండటంతో మేము ఈ గుంతలో వేలాడుతున్నాం.
అనాథాస్తేన నాథేన యథా దుష్కృతినస్తథా। `యేషాం తు సంతతిర్నాస్తి మర్త్యలోకే సుఖావహా
మనకు రక్షకుడు ఉన్నా, మేము అనాథలమయ్యాం; పాపులు ఎలా ఉంటారో మేము కూడా అలాగే ఉన్నాం. ఎవరి వంశం ఈ మానవ లోకంలో కొనసాగదో, వారికి సుఖం ఉండదు.
న తే లభన్తే వసతిం స్వర్గే పుణ్యకృతోఽపి హి।' కస్త్వం బన్ధురివాస్మాకమనుశోచసి సత్తమ
వారు ఎంత పుణ్యకార్యాలు చేసినా, స్వర్గంలో నివాసం పొందలేరు. నీవెవరు? మా బంధువులా మాకు దయతో విచారిస్తున్నావు, ఓ ఉత్తమునా!
జ్ఞాతుమిచ్ఛామహే బ్రహ్మన్కో భవానిహ నః స్థితః। కిమర్థం చైవ నః శోచ్యాననుశోచసి సత్తమ
ఓ బ్రాహ్మణా! నీవెవరో మేము తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాం. నీవు ఇక్కడ మాతో ఉన్నావు. మేము శోకించదగినవారమని నీవు ఎందుకు విచారిస్తున్నావో చెప్పు, ఓ ఉత్తమా!
మమ పూర్వే భవన్తో వై పితరః సపితామహాః। బ్రూత కిం కరవాణ్యద్య జరత్కారురహం స్వయమ్
నా పూర్వీకులు, తండ్రులు, తాతలు మీరు ఇక్కడ ఉన్నారు. నేను జరత్కారు అనే విషయాన్ని గుర్తుంచుకుని, ఈ రోజు నేను ఏమి చేయాలో మీరు చెప్పండి.
యతస్వ యత్నవాంస్తాత సంతానాయ కులస్య నః। ఆత్మనోఽర్థేఽస్మదర్థే చ ధర్మ ఇత్యేవ వా విభో
మన వంశం కొనసాగేందుకు, మనకోసం, నీకోసం లేదా ధర్మం కోసమో, నీవు శ్రద్ధగా ప్రయత్నించు బిడ్డా.
న హి ధర్మఫలైస్తాత న తపోఽభిః సుసంచితైః। తాం గతిం ప్రాప్నువన్తీహ పుత్రిణో యాం వ్రజన్తి వై
బిడ్డా, ఎంతటి పుణ్యఫలాలు, ఎంతటి తపస్సు చేసినా, కుమారులు లేని వారు, కుమారులున్న తండ్రులు పొందే స్థితిని పొందలేరు.
తద్దారగ్రహణే యత్నం సంతత్యాం చ మనః కురు। పుత్రకాస్మన్నియోగాత్త్వమేతన్నః పరమం హితమ్
కాబట్టి, పెళ్లి చేసుకోవడంలో నీవు ప్రయత్నించు. సంతానం మీద మనసు పెట్టు. మా ఆజ్ఞతో, ఇదే మనకు అత్యుత్తమమైన మేలు.
న దారాన్వై కరిష్యేఽహం న ధనం జీవితార్థతః। భవతాం తు హితార్థాయ కరిష్యే దారసంగ్రహమ్
నేను నా కోసమో, ధనం కోసం లేదా జీవితం కోసం పెళ్లి చేసుకోను. మీ మేలు కోసం మాత్రమే భార్యను స్వీకరిస్తాను.
సమయేన చ కర్తాఽహమనేన విధిపూర్వకమ్। తథా యద్యుపలప్స్యామి కరిష్యే నాన్యథా హ్యహమ్
ఈ నిబంధన ప్రకారం, నియమాన్ని పాటిస్తూ మాత్రమే పెళ్లి చేస్తాను. అలాంటి భార్య దొరికితే మాత్రమే చేసెదను, లేనిచో కాదు.
సనామ్నీ యా భవిత్రీ మే దిత్సితా చైవ బన్ధుభిః। భైక్ష్యవత్తామహం కన్యాముపయంస్యే విధానతః
నా పేరుతో, బంధువులు ఇష్టపూర్వకంగా ఇచ్చే, తపస్సు చేసే కన్యను నియమానుసారం పెళ్లి చేసుకుంటాను.
దరిద్రాయ హి మే భార్యాం కో దాస్యతి విశేషతః। ప్రతిగ్రహీష్యే భిక్షాం తు యది కశ్చిత్ప్రదాస్యతి
నాకు ధనం లేకపోతే, ఎవరు భార్యను ఇస్తారు? ఎవరో దానం చేస్తే, దానిని నేను అంగీకరిస్తాను.
ఏవం దారక్రియాహేతోః ప్రయతిష్యే పితామహాః। అనేన విధినా శశ్వన్న కరిష్యేఽహమన్యథా
ఇలా పెళ్లి కోసం, ఈ నియమానుసారం మాత్రమే ప్రయత్నిస్తాను తాతలారా, వేరే విధంగా నేను చేయను.
తత్ర చోత్పత్స్యతే జన్తుర్భవతాం తారణాయ వై। శాశ్వతం స్థానమాసాద్య మోదన్తాం పితరో మమ
ఆ పెళ్లి వల్ల, మీ రక్షణ కోసం ఒక సంతానం పుడుతుంది. శాశ్వత స్థానం పొందిన తర్వాత, నా పితృదేవతలు ఆనందించాలి.
మాత్రా హి భుజగాః శప్తాః పూర్వం బ్రహ్మవిదాం వర। జనమేజయస్య వో యజ్ఞే ధక్ష్యత్యనిలసారథిః
ఒకప్పుడు, భుజగులు తల్లి ద్వారా శపించబడ్డారు బ్రహ్మజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడా. జనమేజయుని యజ్ఞంలో వాయుదేవుడు మిమ్మల్ని కాల్చుతాడని శాపం వచ్చింది.
తస్య శాపస్య శాన్త్యర్థం ప్రదదౌ పన్నగోత్తమః। స్వసారమృషయే తస్మై సువ్రతాయ మహాత్మనే
ఆ శాపాన్ని శాంతిపరిచేందుకు, పన్నగశ్రేష్ఠుడు తన సోదరిని ఆ మహాత్ముడైన, సద్వ్రతుడైన ఋషికి ఇచ్చాడు.
స చ తాం ప్రతిజగ్రాహ విధిదృష్టేన కర్మణా। ఆస్తీకో నామ పుత్రశ్చ తస్యాం జజ్ఞే మహామనాః
ఆ ఋషి, నియమానుసారం ఆమెను స్వీకరించాడు. ఆమె ద్వారా ఆస్తీకుడు అనే మహామతి కుమారుడు జన్మించాడు.
తపస్వీ చ మహాత్మా చ వేదవేదాఙ్గపారగః। సమః సర్వస్య లోకస్య పితృమాతృభయాపహః
ఆస్తీకుడు తపస్సు చేసినవాడు, మహాత్ముడు, వేదాలు, వేదాంగాలు పూర్తిగా నేర్చుకున్నవాడు, సమస్త లోకానికి సమంగా ఉండేవాడు, తండ్రి తల్లులకు భయం తొలగించేవాడు.
అథ దీర్ఘస్య కాలస్య పాణ్డవేయో నరాధిపః। ఆజహార మహాయజ్ఞం సర్పసత్రమితి శ్రుతిః
కాలం గడిచిన తర్వాత, పాండవుని వంశానికి చెందిన రాజు, సర్పసత్రం అనే మహాయజ్ఞాన్ని నిర్వహించాడు అని విన్నాము.
తస్మిన్ప్రవృత్తే సత్రే తు సర్పాణామన్తకాయ వై। మోచయామాస తాఞ్శాపాదాస్తీకః సుమహాతపాః
ఆ యజ్ఞం ప్రారంభమైనప్పుడు, భుజగులను నాశనం చేయాలనే ఉద్దేశంతో జరిగింది. అప్పుడు ఆస్తీకుడు, గొప్ప తపస్సుతో, వారిని శాపం నుండి విమోచించాడు.
భ్రాతౄంశ్చ మాతులాంశ్చైవ తథైవాన్యాన్స పన్నగాన్। పితౄంశ్చ తారయామాస సంతత్యా తపసా తథా
ఆస్తీకుడు తన అన్నదమ్ములను, మామలను, ఇతర పన్నగులను, తన తాతలను కూడా సంతానం, తపస్సు ద్వారా రక్షించాడు.
వ్రతైశ్చ వివిధైర్బ్రహ్మన్స్వాధ్యాయైశ్చానృణోఽభవత్। దేవాంశ్చ తర్పయామాస యజ్ఞైర్వివిధదక్షిణైః
వివిధ వ్రతాలు, స్వాధ్యాయంతో ఋణం లేకుండా అయ్యాడు బ్రాహ్మణా. వివిధ యజ్ఞాలు, దక్షిణలతో దేవతలను సంతృప్తిపరిచాడు.
ఋషీంశ్చ బ్రహ్మచర్యేమ సన్తత్యా చ పితామహాన్। అపహృత్య గురం భారం పితౄణాం సంశితవ్రతః
బ్రహ్మచర్య వ్రతాన్ని నెరవేర్చి, తన వంశాన్ని కొనసాగించి, పితృదేవతల భారాన్ని దూరం చేసి, నిశ్చయమైన వ్రతంతో జీవించిన జరత్కారు—
జరత్కారుర్గతః స్వర్గం సహితః స్వైః పితామహైః। ఆస్తీకం చ సుతం ప్రాప్య ధర్మం చానుత్తమం మునిః
ఆస్తీకుడు అనే కుమారుణ్ని పొందిన తర్వాత, తన పితామహులతో కలిసి జరత్కారు స్వర్గానికి చేరుకున్నాడు; అతడు అత్యుత్తమ ధర్మాన్ని సాధించాడు, మునీంద్రా!