నాపరాధ్యామి తే కించిదహమద్య తపోధన। సంరమ్భాచ్చ కిమర్థం మామభిహంసి రుషాన్వితః
తపస్సు కలవాడా, నేను నిన్ను ఏ తప్పూ చేయలేదు. మరి నీవు ఎందుకు కోపంతో నన్ను కొట్టాలని చూస్తున్నావు?
మమ ప్రాణసమా భార్యా దష్టాసీద్భుజగేన హ। తత్ర మే సమయో ఘోర ఆత్మనోరగ వై కృతః
నా ప్రాణంతో సమానమైన భార్యను ఒక సర్పం కరిచింది. అందుకే నేను ఆ సర్పాన్ని సంహరించాలనే ఘోర ప్రతిజ్ఞ చేసుకున్నాను.
భుజంగం వై సదా హన్యాం యం యం పశ్యేయమిత్యుత। తతోఽహం త్వాం జిఘాంసామి జీవితేనాద్య మోక్ష్యసే
నేను కనబడిన ప్రతి సర్పాన్ని చంపాలని ప్రతిజ్ఞ చేశాను. అందుకే నిన్ను చంపాలని ఉద్దేశిస్తున్నాను. నీవు ఈ రోజు ప్రాణాలు కోల్పోతావు.
అన్యే తే భుజగా బ్రహ్మన్యే దశ్తీహ మానవాన్। డుణ్డుభానహిగన్ధేన న త్వం హింసితుమర్హసి
ఇక్కడ ఇతర సర్పాలు మనుషులను కరిచాయి, ḍుṇḍుభా, కానీ నీవు ḍుṇḍుభ వాసన కలవాడవు, నిన్ను హింసించటం తగదు.
ఏకానర్థాన్పృథగ్ధర్మానేకదుఃఖాన్పృథక్సుఖాన్। డుణ్డుభాన్ధర్మవిద్భూత్వా న త్వం హింసితుమర్హసి
ఈ లోకంలో ఎన్నో కష్టాలు, వేర్వేరు ధర్మాలు, అనేక బాధలు, వేర్వేరు సుఖాలు ఉంటాయి. ḍుṇḍుభా, నీవు ధర్మాన్ని తెలిసినవాడివి, నిన్ను హింసించటం తగదు.
ఇతి శ్రుత్వా వచస్తస్య డుణ్డుభస్య రురుస్తదా। నావధీద్భయసంవిగ్నమృషిం మత్త్వాఽథ డుణ్డుభమ్
ḍుṇḍుభ చెప్పిన మాటలు విని, అతడు ఋషి అని తెలుసుకుని, భయంతో ఉన్నా రురువు అతన్ని చంపలేదు.
ఉవాచ చైనం భగవాన్రురుః సంశమయన్నివ। కేన త్వం భుజగ బ్రూహి కోఽసీమాం విక్రియాం గతః
ఆ భుజంగాన్ని శాంతపరిచేలా భగవంతుడు రురు ఇలా అడిగాడు: "నీవెవరు? నీకు ఈ స్థితి ఎందుకు వచ్చింది? దయచేసి చెప్పు."
అహం పురా రురో నామ్నా ఋషిరాసం సహస్రపాత్। సోఽహం శాపేన విప్రస్య భుజగత్వముపాగతః
నేను ఒకప్పుడు సహస్రపాదుడైన ఋషి, రురు అనే పేరుతో ఉండేవాడిని. కానీ ఒక బ్రాహ్మణుని శాపం వల్ల నేను పాము రూపంలోకి మారిపోయాను.
కిమర్థం శప్తవాన్కుద్ధో ద్విజస్త్వాం భుజగోత్తమ। కియన్తం చైవ కాలం తే వపురేతద్భవిష్యసి
ఓ ఉత్తమ భుజంగమా! ఆ బ్రాహ్మణుడు కోపంతో నిన్ను ఎందుకు శపించాడు? ఈ రూపంలో నీవెంతకాలం ఉండాలి?
సఖా బభూవ మే పూర్వం ఖగమో నామ వై ద్విజః। భృశం సంశితవాక్తాత తపోబలసమన్వితః
పూర్వం ఖగముడు అనే బ్రాహ్మణుడు నాకు స్నేహితుడు. అతను మాటల్లో కఠినుడు, తపస్సులో నిబద్ధుడు, గొప్ప తపోబలంతో ఉండేవాడు.
స మయా క్రీడతా బాల్యే కృత్వా తార్ణం భుజంగమమ్। అగ్నిహోత్రే ప్రసక్తస్తు భీషితః ప్రముమోహ వై
చిన్నప్పట్లో ఆటలాడుతూ నేను గడ్డి తో ఒక పామును తయారు చేశాను. ఆ సమయంలో ఖగముడు అగ్నిహోత్రంలో నిమగ్నంగా ఉండగా, ఆ పామిని చూసి భయపడి, అపస్మారానికి లోనయ్యాడు.
లబ్ధ్వా స చ పునః సంజ్ఞాం మామువాచ తపోధనః। నర్దహన్నివ కోపేన సత్యవాక్సంశితవ్రతః
తనకు మళ్లీ జ్ఞానం వచ్చాక, ఆ తపస్సుతో నిండిన వ్రతస్థుడు కోపంతో, నిజాయితీగా ఇలా అన్నాడు.
యథావీర్యస్త్వయా సర్పః కృతోఽయం మద్బిభీషయా। తథావీర్యో భుజంగస్త్వం మమ శాపాద్భవిష్యసి
నువ్వు నన్ను భయపెట్టడానికి పామును చేసినట్లే, నా శాపం వల్ల నువ్వు కూడా అదే శక్తితో పాము అవుతావు.
తస్యాహం తపసో వీర్యం జానన్నాసం తపోధన। భృశముద్విగ్నహృదయస్తమవోచమహం తదా
అతని తపస్సు శక్తిని తెలుసుకున్న నేను, హృదయం కలవరపడి, ఆ సమయంలో అతనితో ఇలా మాట్లాడాను.
ప్రణతః సంభ్రమాచ్చైవ ప్రాఞ్జలిః పురతః స్థితః। సఖేతి హసతేదం తే నర్మార్థం వై కృతం మయా
భయంతో చేతులు జోడించి అతని ముందు నిలబడి, "స్నేహితా! ఇది సరదాగా, ఆటగా చేశాను" అని చెప్పాను.
క్షన్తుమర్హసి మే బ్రహ్మఞ్శాపోఽయం వినివర్త్యతామ్। సోఽథ మామబ్రవీద్దృష్ట్వా భృశముద్విగ్నచేతసమ్
ఓ బ్రాహ్మణా! నన్ను క్షమించు, ఈ శాపాన్ని ఉపసంహరించు అని వేడుకున్నాను. నా మనస్తాపాన్ని చూసి అతను ఇలా అన్నాడు.
ముహురుష్ణం వినిఃశ్వస్య సుసంభ్రాన్తస్తపోధనః। నానృతం వై మయా ప్రోక్తం భవితేదం కథంచన
తపస్సుతో నిండిన అతను, కోపంతో మళ్లీ మళ్లీ వేడిగా ఊపిరి తీసుకుంటూ, "నేను అసత్యం చెప్పలేదు; ఇది తప్పకుండా జరుగుతుంది" అని అన్నాడు.
యత్తు వక్ష్యామి తే వాక్యం శృణు తన్మే తపోధన। శ్రుత్వా చ హృది తే వాక్యమిదమస్తు సదాఽనఘ
ఓ తపస్వీ! ఇప్పుడు నేను చెప్పబోయే మాటను విను. ఈ మాట నీ హృదయంలో ఎప్పటికీ నిలిచిపోవాలి.
ఉత్పత్స్యతి రురుర్నామ ప్రమతేరాత్మజః శుచిః। తం దృష్ట్వా శాపమోక్షస్తే భవితా నచిరాదివ। `ఏవముక్తస్తు తేనాహమురగత్వమవాప్తవాన్
ప్రమతి కుమారుడిగా రురు అనే పవిత్రుడు జన్మిస్తాడు. అతన్ని చూసిన వెంటనే నీ శాపం తొలగిపోతుంది. అలా చెప్పిన తరువాత నేను పాము రూపాన్ని పొందాను.
స త్వం రురురితి ఖ్యాతః ప్రమతేరాత్మజోఽపి చ। స్వరూపం ప్రతిపద్యాహమద్య వక్ష్యామి తే హితమ్
నీవు ప్రమతి కుమారుడవు, రురు అని ప్రసిద్ధి. ఇప్పుడు నేను నా అసలు రూపాన్ని పొందిన తరువాత, నీకు మేలైన మాట చెబుతాను.
స డౌణ్డుభం పరిత్యజ్య రూపం విప్రర్షభస్తదా। స్వరూపం భాస్వరం భూయః ప్రతిపేదే మహాయశాః
ఆ బ్రాహ్మణ మహర్షి డౌండుభ రూపాన్ని వదిలి, మళ్లీ తన ప్రకాశవంతమైన అసలు రూపాన్ని పొందాడు.
ఇదం చోవాచ వచనం రురుమప్రతిమౌజసమ్। అహింసా పరమో ధర్మః సర్వప్రాణభృతాం వర
అతను అపరిమిత బలమున్న రురువుకు ఇలా చెప్పాడు: "ప్రాణులన్నిటికీ హింస చేయకపోవడం అత్యున్నత ధర్మం."
తస్మాత్ప్రాణభృతః సర్వాన్న హింస్యాద్బ్రాహ్మణః క్వచిత్। బ్రాహ్మణః సౌమ్య ఏవేహ భవతీతి పరా శ్రుతిః
అందువల్ల, బ్రాహ్మణుడు ఎప్పుడూ ఏ ప్రాణికీ హాని చేయకూడదు. బ్రాహ్మణుడు మృదువుగా ఉండాలి అనేది పరమోత్తమమైన ఉపదేశం.
వేదవేదాఙ్గవిన్నామ సర్వభూతాభయప్రదః। అహింసా సత్యవచనం క్షమా చేతి వినిశ్చితమ్
వేదాలు, వేదాంగాలు తెలిసినవాడు అన్నీ జీవులకు భయాన్ని తొలగించేవాడు. హింస చేయకపోవడం, సత్యవచనం, సహనం ఇవే అతని లక్షణాలు.
బ్రాహ్మణస్య పరో ధర్మో వేదానాం ధారణాపి చ। క్షత్రియస్య హి యో ధర్మః స నేహేష్యేత వై తవ
బ్రాహ్మణునికి పరమ ధర్మం వేదాలను కాపాడటం. కానీ, క్షత్రియుని ధర్మం నీది కాదు.
దణ్డధారణముగ్రత్వం ప్రజానాం పరిపాలనమ్। తదిదం క్షత్రియస్యాసీత్కర్మ వై శృణు మే రురో
అధికారం చేత పట్టుకుని, కఠినంగా ఉండి, ప్రజలను రక్షించడం — ఇవే క్షత్రియుని పనులు. రురు, నా మాట విను.
జనమేజయస్య యజ్ఞేఽస్మిన్సర్పాణాం హింసనం పురా। పరిత్రాణం చ భీతానాం సర్పాణాం బ్రాహ్మణాదపి
జనమేజయుని యజ్ఞంలో ఒకప్పుడు పాములను నాశనం చేశారు. భయపడిన పాములను ఒక బ్రాహ్మణుడు కాపాడాడు కూడా.
తపోవీర్యబలోపేతాద్వేదవేదాఙ్గపారగాత్। ఆస్తీకాద్ద్విజముఖ్యాద్వై సర్పసత్రే ద్విజోత్తమ
తపస్సు, శక్తి, బలంతో కూడిన, వేదాలు పూర్తిగా నేర్చుకున్న ఆస్తీకుడు అనే గొప్ప బ్రాహ్మణుని వల్ల సర్పసత్రంలో పాములకు రక్షణ లభించింది.
కథం హింసితవాన్సర్పాన్స రాజా జనమేజయః। సర్పా వా హింసితాస్తత్ర కిమర్థం ద్విజసత్తమ
రాజు జనమేజయుడు ఎలా పాములకు హాని చేశాడు? అక్కడ పాములను ఎందుకు హింసించారు, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠ?
కిమర్థం మోక్షితాశ్చైవ పన్నగాస్తేన ధీమతా। ఆస్తీకేన ద్విజశ్రేష్ఠ శ్రోతుమిచ్ఛామ్యశేషతః
ఆ జ్ఞానవంతుడు ఆస్తీకుడు పాములను ఎందుకు విడిపించాడు? బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠ, నేను ఈ సంగతులన్నీ పూర్తిగా వినాలని కోరుకుంటున్నాను.