అశేత భూమౌ సహ పాణ్డుపుత్రైః పాదోపధానీవ కృతా కుశేషు। న తత్ర దుఃఖం మనసాపి తస్యా న చావమేనే కురుపుఙ్గవాంస్తాన్
ఆమె పాండవులతో కలిసి కుశ గడ్డిపైన వారి పాదాలను తలదానంగా పెట్టుకుని నిద్రించింది. ఆమె మనసులో ఏ మాత్రం బాధ లేదు; ఆ కురు వీరులను తక్కువగా కూడా చూడలేదు.
తే తత్ర శూరాః కథయాంబభూవుః కథా విచిత్రాః పృతనాధికారాః। అస్త్రాణి దివ్యాని రథాంశ్చ నాగాన్ ఖడ్గాన్గదాశ్చాపి పరశ్వధాంశ్చ
అక్కడ ఆ వీరులు రకరకాల యుద్ధ కథలు, దివ్యాస్త్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు, ఖడ్గాలు, గదలు, పరశువులు గురించి ఆశ్చర్యకరమైన కథలు చెప్పుకుంటూ ఉండిపోయారు.
తేషాం కథాస్తాః పరికీర్త్యమానాః పాఞ్చాలరాజస్య సుతస్తదానీమ్। సుశ్రావ కృష్ణాం చ తదా నిషణ్ణాం తే చాపి సర్వే దదృశుర్మనుష్యాః
వారు ఆ కథలు చెప్పుకుంటుండగా, పాంచాల రాజ కుమారుడు వాటిని వినాడు. కృష్ణా (ద్రౌపది) అక్కడ కూర్చుని ఉండడాన్ని చూశాడు. అక్కడ ఉన్న ప్రజలందరూ వారిని చూశారు.
ధృష్టద్యుమ్నో రాజపుత్రస్తు సర్వం వృత్తం తేషాం కథితం చైవ రాత్రౌ। సర్వం రాజ్ఞే ద్రుపదాయాఖిలేన నివేదయిష్యంస్త్వరితో జగామ
ధృష్టద్యుమ్నుడు, ఆ రాజ కుమారుడు, ఆ రాత్రి వారికి జరిగిన సంగతులన్నీ విని, అవన్నీ పూర్తిగా ద్రుపదునికి చెప్పేందుకు త్వరగా వెళ్లాడు.
పాఞ్చాలరాజస్తు విషణ్ణరూప- స్తాన్పాణ్డవానప్రతివిన్దమానః। ధృష్టద్యుమ్నం పర్యపృచ్ఛన్మహాత్మా క్వ సా గతా కేన నీతా చ కృష్ణా
పాంచాల రాజు విచారంతో, పాండవులను గుర్తించలేక, మహాత్ముడైన ధృష్టద్యుమ్నుణ్ణి అడిగాడు: 'నా కూతురు కృష్ణా ఎక్కడికి వెళ్లింది? ఎవరు ఆమెను తీసుకెళ్లారు?'
కచ్చిన్న శూద్రేణ న హీనజేన వైశ్యేన వా కరదేనోపపన్నా। కచ్చిత్పదం మూర్ధ్ని న పఙ్కదిగ్ధం కచ్చిన్న మాలా పతితా శ్మశానే
'ఆమెను ఏదైనా శూద్రుడు, తక్కువ వాడు లేదా కరులు చెల్లించే వైశ్యుడు తీసుకెళ్లలేదని నమ్ముతున్నాను. ఆమె కాలు మట్టిలో పడలేద吧, లేదా ఆమె మాల శ్మశానంలో పడిపోలేద吧?'
కచ్చిత్స వర్ణప్రవరో మనుష్య ఉద్రిక్తవర్ణోఽప్యుత ఏవ కచ్చిత్। కచ్చిన్న వామో మమ మూర్ధ్ని పాదః కృష్ణాభిమర్శేన కృతోఽద్య పుత్ర
'ఆయన ఉత్తమ వర్ణానికి చెందినవాడే కదా, అతని రూపం విచిత్రమైనా సరే? నా కుమార్తె కృష్ణా ఆలింగనం వల్ల, ఆమె పాదం నేడు నా తలపై పడలేద吧, కుమారా?'
కచ్చిన్న తప్స్యే పరమప్రతీతః సంయుజ్య పార్థేన నరర్షభేణ। వదస్వ తత్త్వేన మహానుభావ కోఽసౌ విజేతా దుహితుర్మమాద్య
'పార్థుడు, మానవులలో శ్రేష్ఠుడు, నా కుమార్తెతో కలిసినందుకు నేను గాఢమైన తపస్సు చేయాల్సిన అవసరం రాదు吧? మహానుభావా, నేడు నా కుమార్తెను గెలుచుకున్న వాడు ఎవరో నిజంగా చెప్పు.'
విచిత్రవీర్యస్య సుతస్య కచ్చి- త్కురుప్రవీరస్య ధ్రియన్తి పుత్రాః। కచ్చిత్తు పార్థేన యవీయసాఽధ్య ధనుర్గృహీతం నిహతం చ లక్ష్యమ్
'విచిత్రవీర్యుని కుమారులు, ఆ కురు వీరులు ఇంకా బతికే ఉన్నారా? ఈరోజు, చిన్న వయసున్న పార్థుడు ధనుస్సు పట్టుకుని లక్ష్యాన్ని తాకాడా?'
తతస్తథోక్తః పరిహృష్టరూపః పిత్రే శశంసాథ స రాజపుత్రః। ధృష్టద్యుమ్నః సోమకానాం ప్రబర్హో వృత్తం యథా యేన హృతా చ కృష్ణా
అప్పుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు, సోమకులలో ప్రముఖుడు, ఆనందంతో తన తండ్రికి జరిగిన సంగతులన్నీ, కృష్ణా ఎలా తీసుకెళ్లబడిందో వివరంగా చెప్పాడు.
యోఽసౌ యువా వ్యాయతలోహితాక్షః కృష్ణాజినీ దేవసమానరూపః। యః కార్ముకాగ్ర్యం కృతవానధిజ్యం లక్షం చ యః పాతితవాన్పృథివ్యామ్
'ఆ యవ్వనుడైన, విశాలమైన ఎర్ర కళ్లతో, కృష్ణాజినాన్ని ధరించి, దేవతలతో సమానమైన రూపంతో ఉన్న వాడు, గొప్ప ధనుస్సును ఎక్కించి, భూమిపై లక్ష్యాన్ని తాకిన వాడు —'
అసజ్జమానశ్చ తతస్తరస్వీ వృతో ద్విజాగ్ర్యైరభిపూజ్యమానః। చక్రామ వజ్రీవ దితేః సుతేషు సర్వైశ్చ దేవైర్ఋషిభిశ్చ జుష్టః
'అతడు, ఏ మాత్రం ఆలస్యం లేకుండా, వేగంగా, ప్రముఖ బ్రాహ్మణులు ఎంచుకుని గౌరవించిన వాడు, దితి కుమారుల మధ్య ఇంద్రుడు లాగా, దేవతలు, ఋషులు చుట్టూ ఉన్నట్లు ప్రవర్తించాడు.'
కృష్మా ప్రగృహ్యాజినమన్వయాత్తం నాగం యథా నాగవధూః ప్రహృష్టా। `శ్యామో యువా వారణమత్తగామీ కృత్వా మహత్కర్మ సుదుష్కరం తత్
'కృష్ణా ఆ కృష్ణాజినాన్ని తీసుకుని, ఆనందంతో అతని వెంట వెళ్లింది. అది ఏనుగు స్త్రీ ఆనందంగా తన ఏనుగు వెంట వెళ్లినట్లు. ఆ యువకుడు, నల్లగా, గర్వంగా ఏనుగు నడకతో, ఆ మహత్తరమైన, కష్టమైన కార్యాన్ని సాధించాడు.'
యః సూతపుత్రేణ చకార యుద్ధం శఙ్కేఽర్జునం తం త్రిదశేశవీర్యమ్।' అమృష్యమాణేషు నరాధిపేషు క్రుద్ధేషు వై తత్ర సమాపతత్సు
'సూతపుత్రుడితో యుద్ధం చేసిన వాడు — అతడు అర్జునుడే అని నాకు అనిపిస్తోంది. అతనిలో దేవేంద్రుని బలం ఉంది. అక్కడున్న రాజులు తట్టుకోలేక కోపంతో చుట్టుముట్టారు.'
తతోఽపరః పార్థివసఙ్ఘమధ్యే ప్రవృద్ధమారుజ్య మహీప్రరోహమ్। ప్రాకాలయత్తేన స పార్థివౌఘాన్ భీమోఽన్తకః ప్రాణభృతో యథైవ
అప్పుడా రాజుల సమూహం మధ్యలో భీముడు ఒక పెద్ద, పుష్కలంగా పెరిగిన చెట్టుపైకి ఎక్కి, ఆ చెట్టు సహాయంతో, ప్రాణులకు అంతమిచ్చే యమధర్మరాజు లాగా, ఎదురుగా ఉన్న రాజులను చిత్తు చేశాడు.
బాహ్యాం పురాద్భార్గవకర్మశాలామ్
పట్టణానికి బయట భృగువంశానికి చెందిన వర్క్షాలయం ఉండేది.
తత్రోపవిష్టార్చిరివానలస్య తేషాం జనిత్రీతి మమ ప్రతర్కః। తథావిధైరేవ నరప్రవీరై- రుపోపవిష్టైస్త్రిబిరగ్నికల్పైః
అక్కడ, అగ్నికి సమానంగా ప్రకాశించే ఒక మహిళ కూర్చుని ఉండగా, ఆమెనే వీరి తల్లి అని నేను ఊహించాను. ఆమెతో పాటు అగ్నిలా తేజస్సుతో మెరిసే ముగ్గురు మహాపురుషులు కూడా కూర్చున్నారు.
తస్యాస్తతస్తావభివాద్య పాదా- వుక్త్వా చ కృష్ణామభివాదయేతి। స్థితౌ చ తత్రైవ నివేద్య కృష్ణాం భిక్షాప్రచారాయ గతా నరాగ్ర్యాః
ఆమె పాదాలకు నమస్కరించి, 'కృష్ణకి కూడా నమస్కారం చెప్పండి' అని చెప్పి, కృష్ణను పరిచయం చేసి, అక్కడే నిలబడి, ఆ మహాపురుషులు అన్నదానానికి వెళ్లారు.
తేషాం తు భైక్షం ప్రతిగృహ్య కృష్ణా దత్వా బలిం బ్రాహ్మణసాచ్చ కృత్వా। తాం చైవ వృద్ధాం పరివేష్య తాంశ్చ నరప్రవీరాన్స్వయమప్యభుఙ్క్త
వారు తెచ్చిన అన్నాన్ని కృష్ణ స్వీకరించి, బ్రాహ్మణులకు భాగం సమర్పించి, వృద్ధ మహిళకు ఆహారం పెట్టి, తర్వాత తానే ఆ మహాపురుషులతో కలిసి భోజనం చేసింది.
సుప్తాస్తు తే పార్థివ సర్వ ఏవ కృష్ణా చ తేషాం చరణోపధానే। ఆసీత్పృథివ్యాం శయనం చ తేషాం దర్భాజినాగ్రాస్తరణోపపన్నమ్
అందరూ నిద్రపోయారు. కృష్ణ, వారి పాదాల దగ్గర తలపదారంగా herselfను ఉంచింది. వారికి భూమిపై దర్భ గడ్డి, మృగచర్మంతో పరుపు వేసి మంచం సిద్ధం చేశారు.
తే నర్దమానా ఇవ కాలమేఘాః కథా విచిత్రాః కథయాంబభూవుః। న వైశ్యశూద్రౌపయికీః కథాస్తా న చ ద్విజానాం కథయన్తి వీరాః
వారు మేఘాలు గర్జించేలా, వినూత్నమైన కథలు చెప్పుకుంటూ మాట్లాడారు. వారి మాటలు వ్యాపారులు, కార్మికులకు అనువైనవి కావు; బ్రాహ్మణుల విషయాలు కూడా వారు చెప్పలేదు.
నిఃసంశయం క్షత్రియపుంగవాస్తే యథా హి యుద్ధం కథయన్తి రాజన్। ఆశా హి నో వ్యక్తమియం సమృద్ధా ముక్తాన్హి పార్థాఞ్శృణుమోఽగ్నిదాహాత్
నిస్సందేహంగా, రాజా! ఆ క్షత్రియ శ్రేష్ఠులు యుద్ధ విషయాలు మాత్రమే మాట్లాడారు. మన ఆశ నెరవేరింది, ఎందుకంటే పాండవులు అగ్నిప్రమాదం నుంచి తప్పించుకున్నారని విన్నాము.
యథా హి లక్ష్యం నిహతం ధనుశ్చ సజ్యం కృతం తేన తథా ప్రసహ్య। యథా హి భాషన్తి పరస్పరం తే ఛన్నా ధ్రువం తే ప్రచరన్తి పార్థాః
ఎలా లక్ష్యాన్ని తూటా తాకినట్టు, విల్లు సిద్ధంగా ఉంచినట్టు వారు ధైర్యంగా ప్రవర్తించారు. వారు పరస్పరం మాట్లాడిన విధానం చూస్తే, పాండవులు ఖచ్చితంగా మారువేషంలో సంచరిస్తున్నారని తెలుస్తోంది.
తతః స రాజా ద్రుపదః ప్రహృష్టః పురోహితం ప్రేషాయామాస తేషామ్। విద్యామ యుష్మానితి భాషమాణో మహాత్మానః పాణ్డుసుతాః స్థ కచ్చిత్
ఆ తర్వాత ద్రుపదుడు ఆనందంతో తన పురోహితుడిని వారి దగ్గరకు పంపించి, 'మీరు నిజంగా మహాత్ములైన పాండవులేనా అని తెలుసుకోండి' అని చెప్పాడు.
గృహీతవాక్యో నృపతేః పురోధా గత్వా ప్రశంసామభిధాయ తేషామ్। వాక్యం సమగ్రం నృపతేర్యథావ- దువాచ చానుక్రమవిక్రమేణ
రాజు ఆజ్ఞను స్వీకరించిన పురోహితుడు, వారి వద్దకు వెళ్లి, వారికి ప్రశంసలు చెప్పి, రాజు సందేశాన్ని సక్రమంగా, క్రమంగా వివరంగా తెలియజేశాడు.
విజ్ఞాతుమిచ్ఛత్యవనీశ్వరో వః పాఞ్చాలరాజో వరదో వరార్హాః। లక్ష్యస్య వేద్ధారమిమం హి దృష్ట్వా హర్షస్య నాన్తం ప్రతిపద్యతే సః
పాంచాల రాజు, ఈ దేశాధిపతి, మీరు ఎవరో తెలుసుకోవాలని కోరుకుంటున్నాడు. లక్ష్యాన్ని తాకినవారిని చూసి అతని ఆనందానికి అవధి లేదు.
ఆఖ్యాత చ జ్ఞాతికులానుపూర్వీ పదం శిరఃసు ద్విషతాం కురుధ్వమ్। ప్రహ్లాదయధ్వం హృదయం మమేదం పాఞ్చాలరాజస్య చ సానుగస్య
మీ వంశాన్ని, పూర్వీకులను వివరంగా చెప్పండి. మీ శత్రువుల తలపై మీ పాదాలను ఉంచండి. నా హృదయాన్ని, పాంచాల రాజు మరియు అతని అనుచరుల హృదయాలను ఆనందింపజేయండి.
పాణ్డుర్హి రాజా ద్రుపదస్య రాజ్ఞః ప్రియః సఖా చాత్మసమో బభూవ। తస్యైష కామో దుహితా మమేయం స్నుషా యది స్యాదిహ కౌరవస్య
పాండు మహారాజు, ద్రుపదునికి ప్రియమైన మిత్రుడు, సమానుడిగా ఉండేవాడు. అతని కోరిక ఏమంటే, నా కుమార్తె కౌరవ వంశానికి కోడలు కావాలని.
అయం హి కామో ద్రుపదస్య రాజ్ఞో హృది స్థితో నిత్యమనిన్దితాఙ్గాః। యదర్జునో వై పృథుదీర్ఘబాహు- ర్ధర్మేణ విన్దేత సుతాం మమైతామ్
ద్రుపద మహారాజు మనసులో ఎప్పటికీ ఉండే కోరిక ఇదే: అర్జునుడు, విశాలమైన, దీర్ఘమైన భుజాలతో, ధర్మబద్ధంగా నా కుమార్తెను గెలుచుకోవాలని.
కృతం హి తత్స్యాత్సుకృతం మమేదం యశశ్చ పుణ్యం చ హితం తదేతత్। అథోక్తవాక్యం హి పురోహితం స్థితం తతో వినీతం సముదీక్ష్య రాజా
ఇది నెరవేరితే నాకు గొప్ప పుణ్యం, కీర్తి, మేలు కలుగుతుంది. పురోహితుడు చెప్పిన మాటలు విన్న రాజు, అతను వినయంగా నిలబడి ఉండగా, అతనితో మాట్లాడాడు.