కృష్ణే విష్ణౌ హృషీకేశే లోకేశేఽసురవిద్విషి। యది మే నిశ్చలా భక్తిర్మమ జీవతు సా ప్రియా
కృష్ణుడు, విష్ణువు, హృషీకేశుడు, లోకనాధుడు, అసురులకు శత్రువైన దేవుడిపై నా భక్తి అచంచలంగా ఉంటే, నా ప్రియమైనవారు మళ్లీ బతికిపోవాలని కోరుకుంటున్నాను.
విలప్యమానే తు రురౌ సర్వే దేవాః కృపాన్వితాః। దూతం ప్రస్థాపయామాసుః సందిశ్యాస్య హితం వచః
రురు విలపిస్తూ ఉండగా, దేవతలందరూ కరుణతో నిండిపోయి, అతని మేలుకోసం ఒక దూతను పంపించి, అతనికి శుభవాక్యాలు చెప్పమని ఆదేశించారు.
స దూతస్త్వరితోఽభ్యేత్య దేవానాం ప్రియకృచ్ఛుచిః। ఉవాచ దేవవచనం రురుమాభాష్య దుఃఖితమ్
ఆ దేవదూత, దేవతలకు ప్రీతికరుడై, పవిత్రుడై, త్వరగా వచ్చి, దుఃఖంలో ఉన్న రురువుని దగ్గరికి వెళ్లి దేవతల సందేశాన్ని చెప్పాడు.
దేవైః సర్వైరహం బ్రహ్మన్ప్రేషితోఽస్మి తవాన్తికమ్। త్వద్ధితం త్వద్ధితైరుక్తం శృణు వాక్యం ద్విజోత్తమ
బ్రాహ్మణా! నన్ను దేవతలందరూ నీ వద్దకు పంపించారు. నీ మేలుకోసం చెప్పిన మాటలు విను, ద్విజోత్తమా!
అభిధత్సే హ యద్వాచా రురో దుఃఖాన్న తన్మృషా। న తు మర్త్యస్య ధర్మాత్మన్నాయురస్తి గతాయుషః
రురు! నీవు దుఃఖంలో చెప్పిన మాటలు వ్యర్థం కావు. కానీ ధర్మాత్ముడా, ఒక మానవునికి ప్రాణాలు పోయిన తర్వాత మళ్లీ జీవితం రావడం సాధ్యం కాదు.
గతాయురేషా కృపణా గన్ధర్వాప్సరసోః సుతా। తస్మాచ్ఛోకే మనస్తాత మా కృథాస్త్వం కథంచన
ఈ దురదృష్టవంతురాలు గంధర్వుడి, అప్సరసు కుమార్తె. ఆమె ప్రాణాలు పోయాయి. కాబట్టి ప్రియమైనవాడా, నీ మనసు దుఃఖంలో మునిగిపోకుండా చూసుకో.
ఉపాయశ్చాత్ర విహితః పూర్వం దేవైర్మహాత్మభిః। తం యదీచ్ఛసి కర్తుం త్వం ప్రాప్స్యసీహ ప్రమద్వరామ్
ఇక్కడ ఒక మార్గాన్ని మహాత్ములైన దేవతలు ముందే ఏర్పరచారు. నీవు దాన్ని చేయాలని ఇష్టపడితే, ప్రమద్వరను మళ్లీ పొందగలవు.
క ఉపాయః కృతో దేవైర్బూహి తత్త్వేన ఖేచర। కరిష్యేఽహం తథా శ్రుత్వా త్రాతుమర్హతి మాం భవాన్
దేవతలు ఏర్పరిచిన ఆ మార్గం ఏమిటో నిజంగా చెప్పు, ఆకాశంలో సంచరించే వాడా! నేను వినగానే అలా చేస్తాను. నన్ను రక్షించమని కోరుతున్నాను.
ఆయుషోఽర్ధం ప్రయచ్ఛ త్వం కన్యాయై భృగునన్దన। ఏవముత్థాస్యతి రురో తవ భార్యా ప్రయద్వరా
భృగునందనా, నీవు నీ ఆయుష్షు యొక్క సగాన్ని ఆ యువతికి ఇవ్వు. అప్పుడు నీ భార్య ప్రమద్వరా మళ్లీ లేచి వస్తుంది.
ఆయుషోఽర్ధం ప్రయచ్ఛామి కన్యాయై ఖేచరోత్తమ। శృఙ్గారరూపాభరణా సముత్తిష్ఠతు మే ప్రియా
ఆకాశంలో సంచరించే గొప్పవాడా, నేను నా ఆయుష్షు సగాన్ని ఆ యువతికి ఇస్తున్నాను. అందంగా అలంకరించబడిన నా ప్రియమైన భార్య మళ్లీ లేచి రావాలి.
తతో గన్ధర్వరాజశ్చ దేవదూతశ్చ సత్తమౌ। ధర్మరాజముపేత్యేదం వచనం ప్రత్యభాషతామ్
ఆ తరువాత గంధర్వరాజు, దేవదూత ఇద్దరూ ధర్మరాజును దగ్గరికి వచ్చి ఇలా అన్నారు.
ధర్మరాజాయుషోఽర్ధేన రురోర్భార్యా ప్రమద్వరా। సముత్తిష్ఠతు కల్యాణీ మృతైవం యది మన్యసే
ధర్మరాజా, రురువు ఆయుష్షు సగాన్ని ఇచ్చి, ప్రమద్వరా అనే మంచి లక్షణాలున్న భార్య మళ్లీ లేచేలా చేయండి. మీరు అంగీకరిస్తే ఇదే జరుగుతుంది.
ప్రమద్వరా రురోర్భార్యా దేవదూత యదీచ్ఛసి। ఉత్తిష్ఠత్వాయుషోఽర్ధేన రురోరేవ సమన్వితా
దేవదూతా, మీరు అనుకుంటే, రురువు భార్య ప్రమద్వరా ఆయన ఆయుష్షు సగంతో మళ్లీ లేచి రావచ్చు.
ఏవముక్తే తతః కన్యా సోదతిష్ఠత్ప్రమద్వరా। రురోస్తస్యాయుషోఽర్ధేన సుప్తేవ వరవర్ణినీ
ఇలా అన్న వెంటనే, ప్రమద్వరా అనే ఆ యువతి, రురువు ఆయుష్షు సగంతో, నిద్రలేచినట్లు ప్రకాశవంతంగా లేచి నిలబడింది.
ఏతద్దృష్టం భవిష్యే హి రురోరుత్తమతేజసః। ఆయుషోఽతిప్రవృద్ధస్య భార్యార్థేఽర్ధమలుప్యత
భవిష్యత్తులో ఇది కనబడింది — దీర్ఘాయుష్మంతుడైన రురువు తన భార్య కోసం తన ఆయుష్షు సగాన్ని కోల్పోయాడు.
తత ఇష్టేఽహని తయోః పితరౌ చక్రతుర్ముదా। వివాహం తౌ చ రేమాతే పరస్పరహితైషిణౌ
తర్వాత, శుభదినాన ఇద్దరి తండ్రులు ఆనందంతో వివాహాన్ని జరిపించారు. ఆ ఇద్దరూ పరస్పర మేలుకోసం జీవిస్తూ ఆనందంగా ఉన్నారు.
స లబ్ధ్వా దుర్లభాం భార్యాం పద్మకిఞ్జల్కసుప్రభామ్। వ్రతం చక్రే వినాశాయ జిహ్మగానాం ధృతవ్రతః
పద్మపు రేఖలవలె ప్రకాశించే అరుదైన భార్యను పొందిన రురువు, వక్రమార్గంలో ఉన్నవాళ్లను నాశనం చేయాలని దీక్ష తీసుకున్నాడు.
స దృష్ట్వా జిహ్మగాన్సర్వాంస్తీవ్రకోపసమన్వితః। అభిహన్తి యథాసత్త్వం గృహ్య ప్రహరణం సదా
అతడు వక్రమార్గంలో ఉన్నవాళ్లను చూసినప్పుడల్లా, తీవ్రమైన కోపంతో ఆయుధాన్ని పట్టుకుని వారిని తగిన విధంగా సంహరించేవాడు.
స కదాచిద్వనం విప్రో రురురభ్యాగమన్మహత్। శయానం తత్ర చాపశ్యడ్డుణ్డుభం వయసాన్వితమ్
ఒకసారి బ్రాహ్మణుడు రురువు పెద్ద అడవిలోకి వెళ్లాడు. అక్కడ వయస్సు ముదిరిన ḍుṇḍుభ అనే ఒక పాము పడుకుని ఉండటం చూశాడు.
తత ఉద్యమ్య దమ్డం స కాలదణ్డోపమం తదా। జిఘాంసుః కుపితో విప్రస్తమువాచాథ డుణ్డుభః
అప్పుడు రురువు కాలదండం లాంటి దండాన్ని ఎత్తి, కోపంతో ఆ పామును చంపాలని ఉద్దేశించి, దానికి ఇలా అన్నాడు.
నాపరాధ్యామి తే కించిదహమద్య తపోధన। సంరమ్భాచ్చ కిమర్థం మామభిహంసి రుషాన్వితః
తపస్సు కలవాడా, నేను నిన్ను ఏ తప్పూ చేయలేదు. మరి నీవు ఎందుకు కోపంతో నన్ను కొట్టాలని చూస్తున్నావు?
మమ ప్రాణసమా భార్యా దష్టాసీద్భుజగేన హ। తత్ర మే సమయో ఘోర ఆత్మనోరగ వై కృతః
నా ప్రాణంతో సమానమైన భార్యను ఒక సర్పం కరిచింది. అందుకే నేను ఆ సర్పాన్ని సంహరించాలనే ఘోర ప్రతిజ్ఞ చేసుకున్నాను.
భుజంగం వై సదా హన్యాం యం యం పశ్యేయమిత్యుత। తతోఽహం త్వాం జిఘాంసామి జీవితేనాద్య మోక్ష్యసే
నేను కనబడిన ప్రతి సర్పాన్ని చంపాలని ప్రతిజ్ఞ చేశాను. అందుకే నిన్ను చంపాలని ఉద్దేశిస్తున్నాను. నీవు ఈ రోజు ప్రాణాలు కోల్పోతావు.
అన్యే తే భుజగా బ్రహ్మన్యే దశ్తీహ మానవాన్। డుణ్డుభానహిగన్ధేన న త్వం హింసితుమర్హసి
ఇక్కడ ఇతర సర్పాలు మనుషులను కరిచాయి, ḍుṇḍుభా, కానీ నీవు ḍుṇḍుభ వాసన కలవాడవు, నిన్ను హింసించటం తగదు.
ఏకానర్థాన్పృథగ్ధర్మానేకదుఃఖాన్పృథక్సుఖాన్। డుణ్డుభాన్ధర్మవిద్భూత్వా న త్వం హింసితుమర్హసి
ఈ లోకంలో ఎన్నో కష్టాలు, వేర్వేరు ధర్మాలు, అనేక బాధలు, వేర్వేరు సుఖాలు ఉంటాయి. ḍుṇḍుభా, నీవు ధర్మాన్ని తెలిసినవాడివి, నిన్ను హింసించటం తగదు.
ఇతి శ్రుత్వా వచస్తస్య డుణ్డుభస్య రురుస్తదా। నావధీద్భయసంవిగ్నమృషిం మత్త్వాఽథ డుణ్డుభమ్
ḍుṇḍుభ చెప్పిన మాటలు విని, అతడు ఋషి అని తెలుసుకుని, భయంతో ఉన్నా రురువు అతన్ని చంపలేదు.
ఉవాచ చైనం భగవాన్రురుః సంశమయన్నివ। కేన త్వం భుజగ బ్రూహి కోఽసీమాం విక్రియాం గతః
ఆ భుజంగాన్ని శాంతపరిచేలా భగవంతుడు రురు ఇలా అడిగాడు: "నీవెవరు? నీకు ఈ స్థితి ఎందుకు వచ్చింది? దయచేసి చెప్పు."
అహం పురా రురో నామ్నా ఋషిరాసం సహస్రపాత్। సోఽహం శాపేన విప్రస్య భుజగత్వముపాగతః
నేను ఒకప్పుడు సహస్రపాదుడైన ఋషి, రురు అనే పేరుతో ఉండేవాడిని. కానీ ఒక బ్రాహ్మణుని శాపం వల్ల నేను పాము రూపంలోకి మారిపోయాను.
కిమర్థం శప్తవాన్కుద్ధో ద్విజస్త్వాం భుజగోత్తమ। కియన్తం చైవ కాలం తే వపురేతద్భవిష్యసి
ఓ ఉత్తమ భుజంగమా! ఆ బ్రాహ్మణుడు కోపంతో నిన్ను ఎందుకు శపించాడు? ఈ రూపంలో నీవెంతకాలం ఉండాలి?
సఖా బభూవ మే పూర్వం ఖగమో నామ వై ద్విజః। భృశం సంశితవాక్తాత తపోబలసమన్వితః
పూర్వం ఖగముడు అనే బ్రాహ్మణుడు నాకు స్నేహితుడు. అతను మాటల్లో కఠినుడు, తపస్సులో నిబద్ధుడు, గొప్ప తపోబలంతో ఉండేవాడు.