ప్రమతిః సహ పుత్రేణ తథాన్యే వనవాసినః। తాం తే కన్యాం వ్యసుం దృష్ట్వా భుజంగస్య విషార్దితామ్
ప్రమతి తన కుమారుడితో పాటు ఇతర అడవిలో నివసించే వారు ఆ యువతిని పాము విషంతో మరణించిన స్థితిలో చూసారు.
రురుదుః కృపయాఽవిష్టా రురుస్త్వార్తో బహిర్యయౌ। తే చ సర్వే ద్విజశ్రేష్ఠాస్తత్రైవోపావిశంస్తదా
కరుణతో హృదయం నిండిన వారు అందరూ ఏడ్చారు. కానీ రురు తీవ్రమైన దుఃఖంతో బయటకు వెళ్లిపోయాడు. మిగతా బ్రాహ్మణులు అక్కడే కూర్చున్నారు.
తేషు తత్రోపవిష్టేషు బ్రాహ్మణేషు మహాత్మసు। రురుశ్చుక్రోశ గహనం వనం గత్వాఽతిదుఃఖితః
అక్కడ ఉన్న మహాత్ములైన బ్రాహ్మణులు కూర్చున్నపుడు, రురు తీవ్రమైన దుఃఖంతో అడవి లోతుల్లోకి వెళ్లి గట్టిగా ఏడ్చాడు.
శోకేనాభిహతః సోఽథ విలపన్కరుణం బహు। అబ్రవీద్వచనం శోచన్ప్రియాం స్మృత్వా ప్రమద్వరామ్
ఆ దుఃఖంలో అతడు హృదయాన్ని కలచివేసేలా ఎక్కువగా విలపిస్తూ, తన ప్రియమైన ప్రమద్వరను గుర్తు చేసుకుంటూ బాధతో మాటలు చెప్పాడు.
శేతే సా భువి తన్వఙ్గీ మమ శోకవివర్ధినీ। `ప్రాణానపహరన్తీవ పూర్ణచన్ద్రనిభాననా
నాజూకైన అవయవాలతో ఉన్న ఆమె నేలపై పడుకుని ఉంది. ఆమె ముఖం పూర్ణ చంద్రంలా మెరిసిపోతూ, నా ప్రాణాలను తీసుకుంటున్నట్టుగా నా బాధను పెంచుతోంది.
యది పీనాయతశ్రోణీ పద్మపత్రనిభేక్షణా। ముమూర్షురపి మే ప్రాణానాదాయాశు గమిష్యతి
పుష్కలమైన నితంబాలు, పద్మపత్రంలాంటి కళ్లతో ఉన్న ఆమె మరణించబోతే, నా ప్రాణాలను తీసుకెళ్లి వెంటనే వెళ్లిపోతుందా?
పితృమాతృసఖీనాం చ లుప్తపిణ్డస్య తస్య మే।' బాన్ధవానాం చ సర్వేషాం కిం ను దుఃఖమతఃపరమ్
నా తండ్రి, తల్లి, స్నేహితులు, బంధువులందరికీ, ఇంత ప్రియమైనవారిని కోల్పోయిన దుఃఖం కన్నా పెద్ద దుఃఖం ఇంకేదైనా ఉందా?
యది దత్తం తపస్తప్తం గురవో వా మయా యది। సమ్యగారాధితాస్తేన సంజీవతు మమ ప్రియా
నేను ఎప్పుడైనా దానం చేశానా, తపస్సు చేశానా, గురువులను సత్కరించానా, ఆ పుణ్యఫలంతో నా ప్రియమైనవారు మళ్లీ బతికిపోవాలని కోరుకుంటున్నాను.
యథా చ జన్మప్రభృతి యతాత్మాఽహం ధృతవ్రతః। ప్రమద్వరా తథాద్యైషా సముత్తిష్ఠతు భామినీ
పుట్టినప్పటి నుండి నేను నియమంగా, వ్రతపరుడిగా ఉన్నాను. అలాగే ఈ ప్రకాశవంతమైన ప్రమద్వర కూడా ఈ రోజు లేచి నిలబడాలని కోరుకుంటున్నాను.
[ఏవం లాలప్యతస్తస్య భార్యార్థే దుఃఖితస్య చ। దేవదూతస్తదాఽభ్యేత్య వాక్యమాహ రురుం వనే।।]
అలా తన భార్య కోసం దుఃఖిస్తూ విలపిస్తున్న రురువుని వద్దకు, ఆ అడవిలో ఒక దేవదూత వచ్చి ఇలా అన్నాడు.
కృష్ణే విష్ణౌ హృషీకేశే లోకేశేఽసురవిద్విషి। యది మే నిశ్చలా భక్తిర్మమ జీవతు సా ప్రియా
కృష్ణుడు, విష్ణువు, హృషీకేశుడు, లోకనాధుడు, అసురులకు శత్రువైన దేవుడిపై నా భక్తి అచంచలంగా ఉంటే, నా ప్రియమైనవారు మళ్లీ బతికిపోవాలని కోరుకుంటున్నాను.
విలప్యమానే తు రురౌ సర్వే దేవాః కృపాన్వితాః। దూతం ప్రస్థాపయామాసుః సందిశ్యాస్య హితం వచః
రురు విలపిస్తూ ఉండగా, దేవతలందరూ కరుణతో నిండిపోయి, అతని మేలుకోసం ఒక దూతను పంపించి, అతనికి శుభవాక్యాలు చెప్పమని ఆదేశించారు.
స దూతస్త్వరితోఽభ్యేత్య దేవానాం ప్రియకృచ్ఛుచిః। ఉవాచ దేవవచనం రురుమాభాష్య దుఃఖితమ్
ఆ దేవదూత, దేవతలకు ప్రీతికరుడై, పవిత్రుడై, త్వరగా వచ్చి, దుఃఖంలో ఉన్న రురువుని దగ్గరికి వెళ్లి దేవతల సందేశాన్ని చెప్పాడు.
దేవైః సర్వైరహం బ్రహ్మన్ప్రేషితోఽస్మి తవాన్తికమ్। త్వద్ధితం త్వద్ధితైరుక్తం శృణు వాక్యం ద్విజోత్తమ
బ్రాహ్మణా! నన్ను దేవతలందరూ నీ వద్దకు పంపించారు. నీ మేలుకోసం చెప్పిన మాటలు విను, ద్విజోత్తమా!
అభిధత్సే హ యద్వాచా రురో దుఃఖాన్న తన్మృషా। న తు మర్త్యస్య ధర్మాత్మన్నాయురస్తి గతాయుషః
రురు! నీవు దుఃఖంలో చెప్పిన మాటలు వ్యర్థం కావు. కానీ ధర్మాత్ముడా, ఒక మానవునికి ప్రాణాలు పోయిన తర్వాత మళ్లీ జీవితం రావడం సాధ్యం కాదు.
గతాయురేషా కృపణా గన్ధర్వాప్సరసోః సుతా। తస్మాచ్ఛోకే మనస్తాత మా కృథాస్త్వం కథంచన
ఈ దురదృష్టవంతురాలు గంధర్వుడి, అప్సరసు కుమార్తె. ఆమె ప్రాణాలు పోయాయి. కాబట్టి ప్రియమైనవాడా, నీ మనసు దుఃఖంలో మునిగిపోకుండా చూసుకో.
ఉపాయశ్చాత్ర విహితః పూర్వం దేవైర్మహాత్మభిః। తం యదీచ్ఛసి కర్తుం త్వం ప్రాప్స్యసీహ ప్రమద్వరామ్
ఇక్కడ ఒక మార్గాన్ని మహాత్ములైన దేవతలు ముందే ఏర్పరచారు. నీవు దాన్ని చేయాలని ఇష్టపడితే, ప్రమద్వరను మళ్లీ పొందగలవు.
క ఉపాయః కృతో దేవైర్బూహి తత్త్వేన ఖేచర। కరిష్యేఽహం తథా శ్రుత్వా త్రాతుమర్హతి మాం భవాన్
దేవతలు ఏర్పరిచిన ఆ మార్గం ఏమిటో నిజంగా చెప్పు, ఆకాశంలో సంచరించే వాడా! నేను వినగానే అలా చేస్తాను. నన్ను రక్షించమని కోరుతున్నాను.
ఆయుషోఽర్ధం ప్రయచ్ఛ త్వం కన్యాయై భృగునన్దన। ఏవముత్థాస్యతి రురో తవ భార్యా ప్రయద్వరా
భృగునందనా, నీవు నీ ఆయుష్షు యొక్క సగాన్ని ఆ యువతికి ఇవ్వు. అప్పుడు నీ భార్య ప్రమద్వరా మళ్లీ లేచి వస్తుంది.
ఆయుషోఽర్ధం ప్రయచ్ఛామి కన్యాయై ఖేచరోత్తమ। శృఙ్గారరూపాభరణా సముత్తిష్ఠతు మే ప్రియా
ఆకాశంలో సంచరించే గొప్పవాడా, నేను నా ఆయుష్షు సగాన్ని ఆ యువతికి ఇస్తున్నాను. అందంగా అలంకరించబడిన నా ప్రియమైన భార్య మళ్లీ లేచి రావాలి.
తతో గన్ధర్వరాజశ్చ దేవదూతశ్చ సత్తమౌ। ధర్మరాజముపేత్యేదం వచనం ప్రత్యభాషతామ్
ఆ తరువాత గంధర్వరాజు, దేవదూత ఇద్దరూ ధర్మరాజును దగ్గరికి వచ్చి ఇలా అన్నారు.
ధర్మరాజాయుషోఽర్ధేన రురోర్భార్యా ప్రమద్వరా। సముత్తిష్ఠతు కల్యాణీ మృతైవం యది మన్యసే
ధర్మరాజా, రురువు ఆయుష్షు సగాన్ని ఇచ్చి, ప్రమద్వరా అనే మంచి లక్షణాలున్న భార్య మళ్లీ లేచేలా చేయండి. మీరు అంగీకరిస్తే ఇదే జరుగుతుంది.
ప్రమద్వరా రురోర్భార్యా దేవదూత యదీచ్ఛసి। ఉత్తిష్ఠత్వాయుషోఽర్ధేన రురోరేవ సమన్వితా
దేవదూతా, మీరు అనుకుంటే, రురువు భార్య ప్రమద్వరా ఆయన ఆయుష్షు సగంతో మళ్లీ లేచి రావచ్చు.
ఏవముక్తే తతః కన్యా సోదతిష్ఠత్ప్రమద్వరా। రురోస్తస్యాయుషోఽర్ధేన సుప్తేవ వరవర్ణినీ
ఇలా అన్న వెంటనే, ప్రమద్వరా అనే ఆ యువతి, రురువు ఆయుష్షు సగంతో, నిద్రలేచినట్లు ప్రకాశవంతంగా లేచి నిలబడింది.
ఏతద్దృష్టం భవిష్యే హి రురోరుత్తమతేజసః। ఆయుషోఽతిప్రవృద్ధస్య భార్యార్థేఽర్ధమలుప్యత
భవిష్యత్తులో ఇది కనబడింది — దీర్ఘాయుష్మంతుడైన రురువు తన భార్య కోసం తన ఆయుష్షు సగాన్ని కోల్పోయాడు.
తత ఇష్టేఽహని తయోః పితరౌ చక్రతుర్ముదా। వివాహం తౌ చ రేమాతే పరస్పరహితైషిణౌ
తర్వాత, శుభదినాన ఇద్దరి తండ్రులు ఆనందంతో వివాహాన్ని జరిపించారు. ఆ ఇద్దరూ పరస్పర మేలుకోసం జీవిస్తూ ఆనందంగా ఉన్నారు.
స లబ్ధ్వా దుర్లభాం భార్యాం పద్మకిఞ్జల్కసుప్రభామ్। వ్రతం చక్రే వినాశాయ జిహ్మగానాం ధృతవ్రతః
పద్మపు రేఖలవలె ప్రకాశించే అరుదైన భార్యను పొందిన రురువు, వక్రమార్గంలో ఉన్నవాళ్లను నాశనం చేయాలని దీక్ష తీసుకున్నాడు.
స దృష్ట్వా జిహ్మగాన్సర్వాంస్తీవ్రకోపసమన్వితః। అభిహన్తి యథాసత్త్వం గృహ్య ప్రహరణం సదా
అతడు వక్రమార్గంలో ఉన్నవాళ్లను చూసినప్పుడల్లా, తీవ్రమైన కోపంతో ఆయుధాన్ని పట్టుకుని వారిని తగిన విధంగా సంహరించేవాడు.
స కదాచిద్వనం విప్రో రురురభ్యాగమన్మహత్। శయానం తత్ర చాపశ్యడ్డుణ్డుభం వయసాన్వితమ్
ఒకసారి బ్రాహ్మణుడు రురువు పెద్ద అడవిలోకి వెళ్లాడు. అక్కడ వయస్సు ముదిరిన ḍుṇḍుభ అనే ఒక పాము పడుకుని ఉండటం చూశాడు.
తత ఉద్యమ్య దమ్డం స కాలదణ్డోపమం తదా। జిఘాంసుః కుపితో విప్రస్తమువాచాథ డుణ్డుభః
అప్పుడు రురువు కాలదండం లాంటి దండాన్ని ఎత్తి, కోపంతో ఆ పామును చంపాలని ఉద్దేశించి, దానికి ఇలా అన్నాడు.