నానాగుల్మలతాచ్ఛన్నం నానాద్రుమసమావృతమ్। అరణ్యం ఘోరసన్నాదం శాపగ్రస్తః పరిభ్రమన్
వివిధ ముల్లు మొక్కలు, లతలు, చెట్లతో నిండిన, భయంకరమైన శబ్దాలతో కూడిన ఆ అడవిలో, శాపగ్రస్తుడై తిరిగాడు.
స కదాచిత్క్షుధావిష్టో మృగయన్భక్ష్యమాత్మనః। దదర్శ సుపరిక్లిష్టః కస్మింశ్చిన్నిర్జనే వనే
ఒకసారి ఆకలితో బాధపడుతూ తాను తినేందుకు ఏదైనా వెతుకుతూ, తీవ్రంగా కష్టపడుతూ, ఒక నిర్జన అడవిలో ఏదో చూశాడు.
బ్రాహ్మణం బ్రాహ్మణీం చైవ మిథునాయోపసంగతౌ। తౌ తం వీక్ష్య సువిత్రస్తావకృతార్థౌ ప్రధావితౌ
ఒక బ్రాహ్మణుడు, అతని భార్య ఇద్దరూ కలసి అక్కడికి వచ్చారు. వారిద్దరూ ఆ రాజును చూసి భయంతో, తమ కోరిక తీరకుండానే అక్కడి నుండి పరుగెత్తారు.
తయోః ప్రద్రవతోర్విప్రం జగ్రాహ నృపతిర్బలాత్। దృష్ట్వా గృహీతం భర్తారమథ బ్రాహ్మణ్యభాషత
వారు పరుగెత్తుతున్నప్పుడు, రాజు బలవంతంగా ఆ బ్రాహ్మణుణ్ణి పట్టుకున్నాడు. తన భర్తను పట్టుబడినట్టు చూసిన ఆ బ్రాహ్మణి ఇలా చెప్పింది.
శృణు రాజన్మమ వచో యత్త్వాం వక్ష్యామి సువ్రత। ఆదిత్యవంశప్రభవస్త్వం హి లోకే పరిశ్రుతః
ఓ రాజా! నేను చెప్పేది విను. నీవు సూర్యవంశంలో పుట్టినవాడివని, లోకంలో ప్రసిద్ధుడవని అందరికీ తెలుసు.
అప్రమత్తః స్థి ధర్మే గురుశుశ్రూషణే రతః। శాపోపహత దుర్ధర్ష న పాపం కర్తుమర్హసి
నీవు ధర్మాన్ని జాగ్రత్తగా పాటించేవాడివి, పెద్దలను సేవించడంలో నిష్ట కలవాడివి. శాపగ్రస్తుడవు, ఓ దుర్జయుడా, పాపం చేయకూడదు.
ఋతుకాలే తు సంప్రాప్తే భర్తృవ్యసనకర్శితా। అకృతార్థా హ్యహం భర్త్రా ప్రసవార్థం సమాగతా
ఇప్పుడు ఋతుకాలం వచ్చింది. నా భర్తకు జరిగిన దురదృష్టంతో బాధపడుతూ, సంతానం కోసం అతనితో కలిసాను. కానీ నా కోరిక తీరలేదు.
ప్రసీద నృపతిశ్రేష్ఠ భర్తాఽయం మే విసృజ్యతామ్। ఏవం విక్రోశమానాయాస్తస్యాస్తు న నృశంసవత్
దయచేసి, రాజులలో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా, నా భర్తను విడిచిపెట్టు. ఆమె ఎంత వేడుకున్నా, అతడు కనికరించలేదు.
భర్తారం భక్షయామాస వ్యాఘ్రో మృగమివేప్సితమ్। తస్యాః క్రోధాభిభూతాయా యాన్యశ్రూణ్యపతన్భువి
ఆ వ్యాఘ్రుడు తనకు నచ్చిన మృగాన్ని తినినట్టు, ఆ బ్రాహ్మణుణ్ణి తినేశాడు. ఆమె కోపంతో కన్నీళ్లు నేలపై పడిపోయాయి.
సోఽగ్నిః సమభవద్దీప్తస్తం చ దేశం వ్యదీపయత్। తతః సా శోకసంతప్తా భర్తృవ్యసనకర్శితా
ఆమె కన్నీళ్లు అగ్నిలా మండిపడి ఆ ప్రదేశాన్ని వెలిగించాయి. ఆమె దుఃఖంతో, భర్త దురదృష్టంతో బాధపడింది.
కల్మాషపాదం రాజర్షిమశపద్బ్రాహ్మణీ రుషా। యస్మాన్మమాకృతార్థాయాస్త్వయా క్షుద్ర నృశంసవత్
ఆ బ్రాహ్మణి కోపంతో కల్మాషపాదుడైన రాజును శపించింది: 'నీవు నన్ను కోరిక తీరనివ్వకుండా, క్రూరంగా ప్రవర్తించావు.'
ప్రేక్షన్త్యా భక్షితో మేఽద్య ప్రియో భర్తా మహాయశాః। తస్మాత్త్వమపి దుర్బుద్ధే మచ్ఛాపపరివిక్షతః
'నేను చూస్తుండగానే, నా ప్రియమైన, పేరుగాంచిన భర్తను నీవు తినిపించావు. అందుకే, దుష్టుడా, నా శాపఫలితాన్ని నీవు అనుభవించవలసి వస్తుంది.'
పత్నీమృతావనుప్రాప్య సద్యస్త్యక్ష్యసి జీవితమ్। `తేన ప్రసాద్యమానా సా ప్రసాదమకరోత్తదా।' యస్య చర్షేర్వసిష్ఠస్య త్వయా పుత్రా వినాశితాః
'నీ భార్య మరణించిన వెంటనే, నీవు కూడా ప్రాణాలు కోల్పోతావు.' ఆమె ఎంత వేడుకున్నా, అతడు కనికరించలేదు. నీవు వసిష్ఠ మహర్షికి పుత్రులను నాశనం చేశావు.
తేన సంగమ్య తే భార్యా తనయం జనయిష్యతి। సతే వంశకరః పుత్రో భవిష్యతి నృపాధమ
ఆ మహర్షితో నీ భార్య కలసి ఒక కుమారుణ్ణి కనుతుంది. ఆ కుమారుడు నీ వంశాన్ని కొనసాగిస్తాడు, ఓ రాజా.
ఏవం శప్త్వా తు రాజానం సా తమాఙ్గిరసీ శుభా। తస్యైవ సన్నిధౌ దీప్తం ప్రవివేశ హుతాశనమ్
అలా రాజును శపించిన ఆ అంగిరస వంశానికి చెందిన సతీమంతుడు, అతని ఎదుటే మండుతున్న అగ్నిలో ప్రవేశించింది.
వసిష్ఠశ్చ మహాభాగః సర్వమేతదవైక్షత। జ్ఞానయోగేన మహతా తపసా చ పరన్తప
మహాత్ముడైన వసిష్ఠుడు తన గొప్ప జ్ఞానం, తపస్సుతో ఈ సంగతులన్నీ చూశాడు, ఓ శత్రువులను జయించినవాడా.
ముక్తశాపశ్చ రాజర్షిః కాలేన మహతా తతః। ఋతుకాలేఽభిపతితో మదయన్త్యా నివారితః
చాలా కాలం తర్వాత, ఆ రాజర్షి శాపం నుండి విముక్తుడయ్యాడు. ఋతుకాలంలో మదయంతిని దగ్గరకు వెళ్లగా, ఆమె అతన్ని ఆపింది.
న హి సస్మార స నృపస్తం శాపం కామమోహితః। దేవ్యాః సోఽథ వచః శ్రుత్వా సంభ్రాన్తో నృపసత్తమః
ఆ రాజు కామమోహంతో ఆ శాపాన్ని మర్చిపోయాడు. కానీ రాణి మాటలు విని, ఆ మహారాజు గభరాగా మారాడు.
తం శాపమనుసంస్మృత్య పర్యతప్యద్భృశం తదా। ఏతస్మాత్కారణాద్రాజా వసిష్ఠం సన్యయోజయత్। స్వదారేషు నరశ్రేష్ఠ శాపదోషసమన్వితః
ఆ శాపాన్ని గుర్తు చేసుకుని, రాజు ఎంతో బాధపడ్డాడు. అందుకే, ఓ మానవులలో శ్రేష్ఠుడా, ఆ రాజు తన భార్యలను వసిష్ఠుని వద్ద అప్పగించాడు, శాపదోషంతో బాధపడుతూ.
అస్మాకమనురూపో వై యః స్యాద్గన్ధర్వ వేదవిత్। పురోహితస్తమాచక్ష్వ సర్వం హి విదితం తవ
మనలో గంధర్వవేదాన్ని తెలిసినవాడు, యజ్ఞానికి యోగ్యుడైనవాడు ఎవరో చెప్పు. నీవు అన్నీ తెలుసు.
యవీయాన్దేవలస్యైష వనే భ్రాతా తపస్యతి। ధౌమ్య ఉత్కోచకే తీర్థే తం వృణుధ్వం యీచ్ఛథ
దేవలుని కన్నతమ్ముడు అరణ్యంలో ఉత్కోచక తీర్థం దగ్గర తపస్సు చేస్తూ ఉన్నాడు. మీరు ఇష్టపడితే, అతడిని ఎంచుకోండి.
తతోఽర్జునోఽస్త్రమాగ్నేయం ప్రదదౌ తద్యథావిధి। గన్ధర్వాయ `స చ ప్రీతో వచనం చేదమబ్రవీత్
అర్జునుడు ఆ అగ్ని ఆయుధాన్ని గంధర్వునికి యథావిధిగా ఇచ్చాడు. గంధర్వుడు సంతోషంతో ఇలా అన్నాడు:
మయి సన్తి హయశ్రేష్ఠాస్తవ దాస్యామి వై సఖే। ఉపకారకృతం మిత్రం ప్రతికారేణ యోజయే
నాకు దగ్గర మంచి కాళ్లు ఉన్నాయ్, స్నేహితా! నీకు తప్పక ఇస్తాను. సహాయం చేసిన మిత్రుడికి నేను ప్రతిఫలం ఇస్తాను.
గృహ్ణీష్వ చాక్షుషీం విద్యామిమాం భరతసత్తమ। ఏవముక్తోఽర్జునః' ప్రీతో వచనం చేదమబ్రవీత్
భరత వంశశ్రేష్ఠుడా! ఈ ఆక్షుషీ విద్యను కూడా తీసుకో. అలా అన్నప్పుడు, అర్జునుడు ఆనందంతో ఇలా అన్నాడు:
త్వయ్యేవ తావత్తిష్ఠన్తు హయా గన్ధర్వసత్తమ। కార్యకాలే గ్రహీష్యామః స్వస్తి తేఽస్త్వితి చాబ్రవీత్
ఈ కాళ్లు ఇప్పటికి నీ వద్దే ఉండనివ్వు, గంధర్వశ్రేష్ఠా! అవసరం వచ్చినప్పుడు మేము తీసుకుంటాం. నీకు శుభం కలగాలని అన్నాడు.
తేఽన్యోన్యమభిసంపూజ్య గన్ధర్వః పాణ్డవాశ్చ హ। రమ్యాద్భాగీరథీతీరాద్యథాకామం ప్రతస్థిరే
ఆ గంధర్వుడు, పాండవులు పరస్పరం గౌరవించి, అందమైన భాగీరథి నది తీరాల్లో తమ ఇష్టానుసారం ప్రయాణం ప్రారంభించారు.
తత ఉత్కోచకం తీర్థం గత్వా ధౌమ్యాశ్రమం తు తే। తం వవ్రుః పాణ్డవా ధౌమ్యం పౌరోహిత్యాయ భారత
తర్వాత వారు ఉత్కోచక తీర్థానికి వెళ్లి, ధౌమ్యుని ఆశ్రమానికి చేరుకున్నారు. అక్కడ పాండవులు ధౌమ్యుని పురోహితునిగా ఎంచుకున్నారు, ఓ భారతా!
తాన్ధౌమ్యః ప్రతిజగ్రాహ సర్వవేదవిదాం వరః। వన్యేన ఫలమూలేన పౌరోహిత్యేన చైవ హ
వేదాలను బాగా తెలిసిన ధౌమ్యుడు వారిని స్వీకరించి, అడవి పండ్లు, కందులతో పాటు పురోహిత్యంతో సేవ చేశాడు.
తే సమాశంసిరే లబ్ధాం శ్రియం రాజ్యం చ పాణ్డవాః। బ్రాహ్మణం తం పురస్కృత్య పాఞ్చాలీం చ స్వయంవరే
ఆ బ్రాహ్మణుని ముందుగా ఉంచుకుని, పాండవులు తమ ఐశ్వర్యం, రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందాలని, పాంచాళిని స్వయంవరంలో గెలుచుకోవాలని ఆశించారు.
పురోహితేన తేనాథ గురుణా సంగతాస్తదా। నాథవన్తమివాత్మానం మేనిరే భరతర్షభాః
ఆ పురోహితుడు, గురువు కలిసిన తరువాత, భారత వంశశ్రేష్ఠులు తమకు ఒక రక్షకుడు లభించినట్లు భావించారు.