స్వతేజసైవ తం శాపం కురు సత్యమృషేర్విభో। దేవానాం చాత్మనో భాగం గృహాణ త్వం ముఖే హుతమ్
నీ స్వంత తేజంతో ఆ ఋషి శాపాన్ని నిజం చేయు, ఓ మహాబలుడా! దేవతలకు, నీకూ అర్పించిన భాగాన్ని నువ్వు నీ నోటిలో స్వీకరించు.
ఏవమస్త్వితి తం వహ్నిః ప్రత్యువాచ పితామహమ్। జగామ శాసనం కర్తుం దేవస్య పరమేష్ఠినః
అప్పుడు అగ్ని, 'అలా జరుగును' అని పితామహునికి సమాధానం చెప్పి, పరమేశ్వరుని ఆజ్ఞను పాటించడానికి వెళ్లాడు.
దేవర్షయశ్చ ముదితాస్తతో జగ్ముర్యథాగతమ్। ఋషయశ్చ యథా పూర్వం క్రియాః సర్వాః ప్రచక్రిరే
దేవర్షులు ఆనందంతో వచ్చిన దారినే తిరిగి వెళ్లారు. ఋషులు మునుపటిలాగే అన్ని క్రియలను నిర్వహించారు.
దివి దేవా ముముదిరే భూతసఙ్ఘాశ్చ లౌకికాః। అగ్నిశ్చ పరమాం ప్రీతిమవాప హతకల్మషః
దేవతలు ఆకాశంలో ఆనందించారు, భూతగణాలు కూడా సంతోషించారు. అగ్నిదేవుడు పాపములు తొలగిపోయి పరమ సంతృప్తిని పొందాడు.
ఏవం స భగవాఞ్ఛాపం లేభేఽగ్నిర్భృగుతః పురా। ఏవమేష పురా వృత్త హతిహాసోఽగ్నిశాపజః। పులోమ్నశ్చ వినాశోఽయం చ్యవనస్య చ సంభవః
అంతేకాదు, పురాతన కాలంలో భగవంతుడు అగ్ని భృగు వంశీయుని నుండి శాపాన్ని పొందాడు. అప్పట్లో హతిహాసుని నవ్వు, అగ్ని శాపం, పులోముని నాశనం, చ్యవనుని జననం—all ఇవన్నీ జరిగినవి.
స చాపి చ్యవనో బ్రహ్మన్భార్గవోఽజనయత్సుతమ్। సుకన్యాయాం మహాత్మానం ప్రమతిం దీప్తతేజసమ్
ఆ చ్యవనుడు, భృగు వంశజుడు, సుకన్యతో కలిసి మహాత్ముడైన, ప్రకాశవంతుడైన ప్రమతిని పుట్టించాడు.
ప్రమతిస్తు రురుం నామ ఘృతాచ్యాం సమజీజనత్। రురుః ప్రమద్వరాయాం తు శునకం సమజీజనమ్
ప్రమతి, ఘృతాచితో రురు అనే కుమారుణ్ని కనాడు. రురు, ప్రమద్వరతో శునకుడిని కనాడు.
శునకస్తు మహాసత్వః సర్వభార్గవనన్దనః। జాతస్తపసి తీవ్రే చ స్థితః స్థిరయశాస్తతః
శునకుడు మహాశక్తిశాలి, భృగువంశీయులందరికీ ఆనందదాయకుడు. అతడు కఠినమైన తపస్సులో నిలిచి, చిరస్థాయిగా కీర్తిని సంపాదించాడు.
తస్య బ్రహ్మన్రురోః సర్వం చరితం భూరితేజసః। విస్తరేణ ప్రవక్ష్యామి తచ్ఛృణు త్వమశేషతః
ఓ బ్రాహ్మణా! రురు మహాతేజస్వి. అతని జీవిత కథను పూర్తిగా వివరంగా చెబుతాను. నీవు పూర్తిగా విను.
ఋషిరాసీన్మహాన్పూర్వం తపోవిద్యాసమన్వితః। స్థూలకేశ ఇతి ఖ్యాతః సర్వభూతహితే రతః
పూర్వం తపస్సు, విద్యతో నిండిన, సర్వభూతహితాన్ని కోరుకునే స్థూలకేశుడు అనే మహర్షి ఉన్నాడు.
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు మేనకాయాం ప్రజజ్ఞివాన్। గన్ధర్వరాజో విప్రర్షే విశ్వావసురితి స్మృతః
అదే సమయంలో, ఓ మహర్షీ! మేనక నుండి గంధర్వరాజు, విశ్వావసు జన్మించాడు.
అప్సరా మేనకా తస్య తం గర్భం భృగునన్దన। ఉత్ససర్జ యథాకాలం స్థూలకేశాశ్రమం ప్రతి
అప్సరసైన మేనక తన గర్భాన్ని సమయానికి భృగునందనా, స్థూలకేశుని ఆశ్రమం వైపు విడిచిపెట్టింది.
ఉత్సృజ్య చైవ తం గర్భం నద్యాస్తీరే జగామ సా। అప్సరా మేనకా బ్రహ్మన్నిర్దయా నిరపత్రపా
ఆప్సరసు మేనకా, ఓ బ్రహ్మన్, ఆ గర్భాన్ని నదీ తీరంలో వదిలేసి, హృదయం లేకుండా, సిగ్గు లేకుండా అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయింది.
కన్యామమరగర్భాభాం జ్వలన్తీమివ చ శ్రియా। తాం దదర్శ సముత్సృష్టాం నదీతీరే మహానృషిః
అమరుల వంశంలో పుట్టినట్టుగా, మహత్తరమైన కాంతితో మెరిసే ఆ అమ్మాయిని, నదీ తీరంలో ఒంటరిగా పడుకుని ఉన్నదాన్ని ఒక మహర్షి చూశాడు.
స్థూలకేశః స తేజస్వీ విజనే బన్ధువర్జితామ్। స తాం దృష్ట్వా తదా కన్యాం స్థూలకేశో మహాద్విజః
ఆ తేజస్సుతో ఉన్న స్థూలకేశుడు, ఆ అడవిలో బంధువులెవరూ లేని ఆ చిన్నారిని చూసాడు.
జగ్రాహ చ మునిశ్రేష్ఠః కృపావిష్టః పుపోష చ। వవృధే సా వరారోహా తస్యాశ్రమపదే శుభే
ఆ మహర్షి, కరుణతో ఆ అమ్మాయిని తీసుకుని, తన ఆశ్రమంలో పెంచాడు. అందమైన రూపం కలిగిన ఆమె అక్కడే పెరిగింది.
జాతకాద్యాః క్రియాశ్చాస్యా విధిపూర్వం యథాక్రమమ్। స్థూలకేశో మహాభాగశ్చకార సుమహానృషిః
స్థూలకేశుడు, ఆ మహర్షి, ఆమెకు జన్మనుంచి కావలసిన అన్ని శుభకార్యాలను, నియమం ప్రకారం, క్రమంగా నిర్వహించాడు.
ప్రమదాభ్యో వరా సా తు సత్త్వరూపగుణాన్వితా। తతః ప్రమద్వరేత్యస్యా నామ చక్రే మహానృషిః
ఆమె అందం, రూపం, గుణాల్లో ఇతర స్త్రీలకన్నా మించిపోయింది. అందుకే ఆ మహర్షి ఆమెకు 'ప్రమద్వర' అని పేరు పెట్టాడు.
తామాశ్రమపదే తస్య రురుర్దృష్ట్వా ప్రమద్వరామ్। బభూవ కిల ధర్మాత్మా మదనోపహతస్తదా
ఆశ్రమంలో ప్రమద్వరను చూసిన రురు, ధర్మాన్ని పాటించే వాడు, ప్రేమలో మునిగిపోయాడు.
పితరం సఖిభిః సోఽథ శ్రావయామాస భార్గవమ్। ప్రమతిశ్చాభ్యయాచత్తాం స్థూలకేశం యశస్వినమ్
ఆ తర్వాత రురు తన తండ్రికి, స్నేహితులతో కలిసి, ఈ విషయం చెప్పాడు. ప్రమతి కూడా ప్రఖ్యాత స్థూలకేశుని దగ్గరకు వెళ్లి, ఆ అమ్మాయిని అడిగాడు.
తతః ప్రాదాత్పితా కన్యాం రురవే తాం ప్రమద్వరామ్। వివాహం స్థాపయిత్వాగ్రే నక్షత్రే భగదైవతే
తర్వాత ఆ తండ్రి, ప్రమద్వర అనే ఆ కూతురిని రురుకు ఇచ్చి, దేవతలు పాలించే శుభమైన నక్షత్రంలో పెళ్లి ముహూర్తాన్ని నిర్ణయించాడు.
తతః కతిపయాహస్య వివాహే సముపస్థితే। సఖీభిః క్రీడతీ సార్ధం సా కన్యావరవర్ణినీ
కొన్ని రోజులు గడిచాక, పెళ్లి సమయం దగ్గరపడినప్పుడు, ఆ సుందరవర్ణం కలిగిన అమ్మాయి తన స్నేహితులతో కలిసి ఆడుకుంటూ ఉండింది.
నాపశ్యత్సంప్రసుప్తం వై భుజంగం తిర్యగాయతమ్। పదా చైనం సమాక్రామన్ముమూర్షుః కాలచోదితా
ఆమె, దారిలో అడ్డంగా పడుకుని నిద్రపోతున్న పామును చూడలేదు. విధి చేత ఆమె, ఆ పాముపై అడుగు పెట్టింది.
స తస్యాః సంప్రమత్తాయాశ్చోదితః కాలధర్మణా। విషోపలిప్తాన్దశనాన్భృశమఙ్గే న్యపాతయత్
ఆమె అప్రమత్తంగా లేని సమయంలో, కాలధర్మం చేత ప్రేరేపించబడిన ఆ పాము, విషంతో నిండిన దంతాలతో ఆమె శరీరాన్ని బలంగా కరిచింది.
సా దష్టా తేన సర్పేణ పపాత సహసా భువి। వివర్ణా విగతశ్రీకా భ్రష్టాభరణచేతనా
ఆ పాము కాటుతో, ఆమె ఒక్కసారిగా నేలపై పడిపోయింది. ఆమె రంగు పోయింది, అందం మాయమైంది, ఆభరణాలు, ప్రాణం అన్నీ పోయాయి.
నిరానన్దకరీ తేషాం బన్ధూనాం ముక్తమూర్ధజా। వ్యసురప్రేక్షణీయా సా ప్రేక్షణీయతమాఽభవత్
ఆమె జుట్టు విప్పి, ప్రాణం లేకుండా, చూడదగినదిగా ఉండక, బంధువులకు దుఃఖాన్ని కలిగించేలా మారింది. కానీ ఆమె ముందుగా అందరికీ చూడదగినదే.
ప్రసుప్తేవాభవచ్చాపి భువి సర్పవిషార్దితా। భూయో మనోహరతరా బభూవ తనుమధ్యమా
పాము విషంతో ఆమె భూమిపై నిద్రపోతున్నట్టు పడుకుంది. ఆమె సన్నగా ఉన్న శరీరం మరింత ఆకర్షణీయంగా కనిపించింది.
దదర్శ తాం పితా చైవ యే చైవాన్యే తపస్వినః। విచేష్టమానాం పతితాం భూతలే పద్మవర్చసమ్
ఆమె తండ్రి, ఇతర తపస్వులు కూడా, ఆమెను భూమిపై పడుకుని, తిప్పుకుంటూ, పద్మంలా ప్రకాశిస్తూ ఉన్నదాన్ని చూశారు.
తతః సర్వే ద్విజతరాః సమాజగ్ముః కృపాన్వితాః। స్వస్త్యాత్రేయో మహాజానుః కుశికః శఙ్ఖమేఖలః
తర్వాత, దయతో నిండిన అన్ని గొప్ప ద్విజులు అక్కడికి వచ్చారు. వారు: స్వస్త్యాత్రేయుడు, మహాజానువు, కుశికుడు, శంఖమేఖలుడు.
ఉద్దాలకః కఠశ్చైవ శ్వేతశ్చైవ మహాయశాః। భరద్వాజః కౌణకృత్స్య ఆర్ష్టిషేణోఽథ గౌతమః
ఉద్దాలకుడు, కఠుడు, మహాప్రతిష్ఠ కలిగిన శ్వేతుడు, భరద్వాజుడు, కౌణకృత్సుడు, ఆర్ష్టిషేణుడు, గౌతముడు కూడా అక్కడికి వచ్చారు.