తం తదా సుసమిద్ధోఽపి న దదాహ హుతాశనః। దీప్యమానోఽప్యమిత్రఘ్న శీతోఽగ్నిరభవత్తతః
ఆ సమయంలో ఆ అగ్ని ఎంత వేడిగా మండుతున్నా, అతన్ని కాల్చలేదు. శత్రువులను నాశనం చేసే వాసిష్ఠుడా, ఆ అగ్ని వెలిగిపోతూ కూడా చల్లగా మారింది.
స సముద్రమభిప్రేక్ష్య శోకావిష్టో మహామునిః। బద్ధ్వా కణ్ఠే శిలాం గుర్వీం నిపపాత తదామ్భసి
ఆ మహర్షి తీవ్రమైన దుఃఖంతో సముద్రాన్ని చూసి, గొప్ప బండరాయిని మెడకు కట్టుకుని ఆ నీటిలోకి దూకాడు.
స సముద్రోర్మివేగేన స్థలే న్యస్తో మహామునిః। న మమార యదా విప్రః కథంచిత్సంశితవ్రతః। జగామ స తతః ఖిన్నః పునరేవాశ్రమం ప్రతి
ఆ మహర్షిని సముద్రపు అలలు ఒడ్డుకి తోసివేశాయి. ఎంత కఠినంగా వ్రతం పాటించినా ఆ బ్రాహ్మణుడు మరణించలేదు. అందుకే బాధతో తిరిగి తన ఆశ్రమానికి వెళ్ళిపోయాడు.
వసిష్ఠ ఉవాచ
వసిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు:
తతో దృష్ట్వాశ్రమపదం రహితం తైః సుతైర్మునిః। నిర్జగామ సుదుఃఖార్తః పునరప్యాశ్రమాత్తతః
తన కుమారులు లేని ఖాళీ ఆశ్రమాన్ని చూసి, ఆ ముని తీవ్ర దుఃఖంతో మళ్ళీ ఆశ్రమాన్ని విడిచిపెట్టాడు.
సోఽపశ్యత్సరితం పూర్ణాం ప్రావృట్కాలే నవామ్భసా। వృక్షాన్బహువిధాన్పార్థ హరన్తీం తీరజాన్బహూన్
అతడు వర్షాకాలంలో తాజా నీటితో నిండిన నదిని చూశాడు. ఆ నది ఒడ్డున ఉన్న ఎన్నో రకాల చెట్లు, మొక్కలను కొట్టుకుపోతూ పారిపోతుండేది, ఓ పార్థా.
అథ చిన్తాం సమాపేదే పునః కౌరవనన్దన। అమ్భస్యస్యా నిమజ్జేయమితి దుఃఖసమన్వితః
అప్పుడా కౌరవుల ఆనందకరుడా, ఆ మహర్షి దుఃఖంతో 'ఈ నీటిలో నేను మునిగి పోతాను' అని మళ్లీ ఆలోచించాడు.
తతః పాశైస్తదాత్మానం గాఢం బద్ధ్వా మహామునిః। తస్యా జలే మహానద్యా నిమమజ్జ సుదుఃఖితః
తర్వాత ఆ మహర్షి, తీవ్ర దుఃఖంతో తనను తాను బలంగా కట్టుకుని, ఆ గొప్ప నదిలో నీటిలోకి దూకాడు.
అథ చ్ఛిత్త్వా నదీ పాశాంస్తస్యారిబలసూదన। స్థలస్థం తమృషిం కృత్వా విపాశం సమవాసృజత్
అయితే ఆ నది ఆ కట్టులను తెంచేసి, ఆ ఋషిని ఒడ్డుపై వేసి, తాను ముందుకు పారిపోయింది. అందుకే ఆ నదికి విపాశా అనే పేరు వచ్చింది, ఓ శత్రు బలాన్ని సంహరించేవాడా.
ఉత్తతార తతః పాశైర్విముక్తః స మహానృషిః। విపాశేతి చ నామాస్యా నద్యాశ్చక్రే మహానృషిః
ఆ మహర్షి కట్టుల నుంచి విముక్తుడై నీటిలోనుంచి పైకి వచ్చాడు. ఆ నదికి విపాశా అనే పేరు పెట్టాడు.
సా విపాశేతి విఖ్యాతా నదీ లోకేషు భారత। ఋషేస్తస్య నరవ్యాఘ్ర వచనాత్సత్యవాదినః। ఉత్తీర్య చ తదా రాజన్దుఃఖితో భగవానృషిః
ఆ నది విపాశా అనే పేరుతో ప్రజల్లో ప్రసిద్ధి చెందింది, ఓ భరత వంశజా. ఆ నిజాయితీ గల ఋషి మాట వల్లే ఆ పేరు వచ్చింది. ఆ సమయంలో ఆ మహర్షి దుఃఖంతో ఆ నదిని దాటి ముందుకు సాగిపోయాడు, ఓ రాజా.
శోకే బుద్ధిం తదా చక్రే న చైకత్ర వ్యతిష్ఠత। సోఽగచ్ఛత్పర్వతాంశ్చైవ సరితశ్చ సరాంసి చ
ఆ సమయంలో దుఃఖంతో ఉన్న వసిష్ఠుడు మనసులో నిర్ణయించుకున్నా, ఒకే చోట ఉండలేదు. పర్వతాలు, నదులు, సరస్సులు ఇలా ఎన్నో ప్రాంతాల్లో తిరిగాడు.
దృష్ట్వా స పునరేవర్షిర్నదీం హైమవతీం తదా। చణ్డగ్రాహవతీం భీమాం తస్యాః స్రోతస్యపాతయత్
మళ్ళీ ఆ ఋషి హిమాలయాల్లో ప్రవహించే, భయంకరమైన मगरమత్స్యాలతో నిండిన నదిని చూసి, ఆ ప్రవాహంలోకి దూకాడు.
సా తమగ్నిసం విప్రమనుచిన్త్య సరిద్వరా। శతధా విద్రుతా తస్మాచ్ఛతద్రురితి విశ్రుతా
కానీ ఆ గొప్ప నది, ఆ బ్రాహ్మణుడిని అగ్నిలా భావించి, వంద భాగాలుగా చీలిపోయి పారిపోయింది. అందుకే ఆ నది శతద్రు అని ప్రసిద్ధి అయింది.
తతః స్థలగతం దృష్ట్వా తత్రాప్యాత్మానమాత్మనా। మర్తుం న శక్యమిత్యుక్త్వా పువరేవాశ్రమం యయౌ
తర్వాత మళ్ళీ ఒడ్డుపై తనను తాను చూసి, ఇక్కడ మరణించడం సాధ్యపడదని భావించి, మళ్ళీ తన ఆశ్రమానికి వెళ్ళిపోయాడు.
స గత్వా వివిధాఞ్శైలాన్దేశాన్బహువిధాంస్తథా। అదృశన్త్యాఖ్యయా వధ్వాథాశ్రమేనుసృతోఽభవత్
అతడు అనేక పర్వతాలు, ఎన్నో ప్రాంతాలు తిరిగాడు. అతని భార్య అయిన అదృశ్యంతి కూడా అతని వెంట వచ్చింది.
అథ శుశ్రావ సంగత్యా వేదాధ్యయననిఃస్వనమ్। పృష్ఠతః పరిపూర్ణార్థం షడ్మిరఙ్గైరలఙ్కృతమ్
అప్పుడతడు సమీపంలో వేదపఠనం చేసే శబ్దాన్ని వినిపించాడు. ఆ శబ్దం పూర్తిగా అర్థవంతంగా, వేదాంగాలతో అలంకరించబడి ఉండేది.
అనువ్రజతి కోన్వేష మామిత్యేవాథ సోఽబ్రవీత్। అదృశ్యన్త్యేవముక్తా వై తం స్నుషా ప్రత్యభాషత
తన వెంట ఎవరో వస్తున్నారని అనుకుని, 'ఎవరు నన్ను వెంబడిస్తున్నారు?' అని అడిగాడు. అప్పుడు అదృశ్యంతి, అతని కోడలు, అతనికి సమాధానం చెప్పింది.
శక్తోభార్యా మహాభాగ తపోయుక్తా తపస్వినమ్। అహమేకాకినీ చాపి త్వయా గచ్ఛామి నాపరః
ఓ మహాభాగ, మీ భార్యకు గొప్ప తపస్సు ఉంది, ఆమె తపస్వికి తగినవారు. నేను కూడా ఒంటరిగా అయినా మీతో పాటు వస్తాను; వేరే మార్గం లేదు.
పుత్రి కస్యైష సాఙ్గస్య వేదస్యాధ్యయనస్వనః। పురా సాఙ్గస్య వేదస్య శక్తేరివ మయా శ్రుతః
కుమార్తే, ఈ వేదపఠనం ఎవరిది? వేదంలోని అన్ని భాగాలతో కూడిన ఈ శబ్దాన్ని, చాలా కాలం క్రితం శక్తి వేదపఠనంలా నేను వినాను.
అయం కుక్షౌ సముత్పన్నః శక్తేర్గర్భః సుతస్య తే। సమా ద్వాదశ తస్యేహ వేదానభ్యస్యతో మునే
ఈ కడుపులో ఉన్నవాడు శక్తి కుమారుడు, నీ కుమారుడు. ఇక్కడ పన్నెండు సంవత్సరాలు వేదాలు అభ్యసిస్తున్నాడు, మహర్షీ.
ఏవముక్తస్తయా హృష్టో వసిష్ఠః శ్రేష్ఠభాగృషిః। అస్తి సన్తానమిత్యుక్త్వా మృత్యోః పార్థ న్యవర్తత
ఆమె ఇలా చెప్పగానే, వసిష్ఠుడు ఎంతో ఆనందించాడు. 'మన వంశం ఉంది' అని చెప్పి, అర్జునా, మరణం నుండి వెనక్కి తిరిగాడు.
తతః ప్రతినివృత్తః స తయా వధ్వా సహానఘ। కల్మాషపాదమాసీనం దదర్శ విజనే వనే
అప్పుడతడు తన భార్యతో కలిసి తిరిగి వచ్చి, ఒంటరి అడవిలో కల్మాషపాదుడిని కూర్చొని ఉన్నాడని చూశాడు.
స తు దృష్ట్వైవ తం రాజా క్రుద్ధ ఉత్థాయ భారత। ఆవిష్టో రక్షసోగ్రేణ ఇయేషాత్తుం తదా మునిమ్
భారతా, రాజు అతడిని చూసి, కోపంతో లేచి, భయంకరమైన రాక్షసుడు అతనిలో ప్రవేశించి, ఆ మునిని తినేందుకు ప్రయత్నించాడు.
అదృశ్యన్తీ తు తం దృష్ట్వా క్రూరకర్మాణమగ్రతః। భయసంవిగ్నయా వాచా వసిష్ఠమిదమబ్రవీత్
ఆయన ముందుగా వస్తూ, క్రూరమైన పనులు చేస్తున్నాడని చూసి, భయంతో వణికిన స్వరంతో, ఆమె కనబడకుండా వసిష్ఠునితో ఇలా చెప్పింది.
అసౌ మృత్యురివోగ్రేణ దణ్డేన భగవన్నితః। ప్రగృహీతేన కాష్ఠేన రాక్షసోఽభ్యేతి దారుణః
భగవంతుడా, భయంకరమైన దండంతో మరణంలా ఈ రాక్షసుడు చెక్కతో ఇక్కడికి భయంకరంగా వస్తున్నాడు.
తం నివారయితుం శక్తో నాన్యోఽస్తి భువి కశ్చన। స్వదృతేఽద్య మహాభాగ సర్వవేదవిదాం వర
ఈ రోజు భూమిపై నిన్ను తప్ప మరెవ్వరూ అతడిని ఆపలేరు, మహాభాగ, వేదాలను పూర్తిగా తెలిసినవాడా.
పాహి మాం భగవన్పాపాదస్మాద్దారుణదర్శనాత్। రాక్షసోఽయమిహాత్తుం వై నూనమావాం సమీహతే
భగవంతుడా, ఈ పాపి, భయంకరమైన రూపం కలిగిన వాడి నుండి నన్ను రక్షించు. ఈ రాక్షసుడు మనిద్దరినీ ఇక్కడ తినాలని ఉద్ధేశిస్తున్నాడు.
మాభైః పుత్రి న భేతవ్యం రాక్షసాత్తు కథంచన। నైతద్రక్షో భయం యస్మాత్పశ్యసి త్వముపస్థితమ్
కుమార్తే, భయపడవద్దు. రాక్షసుడి గురించి ఎలాంటి భయమూ అవసరం లేదు. నీవు చూస్తున్న ఈ ప్రమాదం రాక్షసునివల్ల కాదు.
రాజా కల్మాషపాదోఽయం వీర్యవాన్ప్రథితో భువి। స ఏషోఽస్మిన్వనోద్దేశే నివసత్యతిభీషణః
ఇతడు కల్మాషపాదుడు అనే రాజు, భూమిపై పరాక్రమానికి ప్రసిద్ధుడు. ఈ అడవి ప్రాంతంలో అతడు చాలా భయంకరంగా నివసిస్తున్నాడు.