అగ్నినాశాత్క్రియాభ్రాంశాద్భ్రాన్తా లోకాస్త్రయోఽనఘాః। విధధ్వమత్ర యత్కార్యం న స్యాత్కాలాత్యయో యథా
అగ్ని లేక, కర్మలు నిలిచిపోవడంతో మూడు లోకాలు అయోమయానికి లోనయ్యాయి. కాలక్రమం తప్పకుండా, ఇక్కడ ఏం చేయాలో నిర్ణయించండి.
అథర్షయశ్చ దేవాశ్చ బ్రహ్మాణముపగమ్య తు। అగ్నేరావేదయఞ్శాపం క్రియాసంహారమేవ చ
అప్పుడు ఋషులు, దేవతలు కలిసి బ్రహ్మను దర్శించి, అగ్ని శాపాన్ని, కర్మల నిలిపివేతను వివరించారు.
భృగుణా వై మహాభాగ శప్తోఽగ్నిః కారణాన్తరే। కథం దేవముఖో భూత్వా యజ్ఞభాగాగ్రభుక్ తథా
భృగువు వేరే కారణంతో అగ్నిని శపించాడు. దేవతలకు నోరుగా ఉన్న అగ్ని మళ్లీ యజ్ఞఫలంలో భాగం పొందాలంటే ఎలా?
శ్రుత్వా తు తద్వచస్తేషామగ్నిమాహూయ విశ్వకృత్
వారు చెప్పిన మాటలు విని, సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మ అగ్నిని పిలిపించాడు.
ఉవాచ వచనం శ్లక్ష్ణం భూతభావనమవ్యయమ్। లోకానామిహ సర్వేషాం త్వం కర్తా చాన్త ఏవ చ
ఆయన మృదువైన మాటలు పలికాడు, భూతాలను సృష్టించే, నిత్యమైనవి. 'ఈ లోకాలన్నింటికీ నీవే కర్తవు, అంతమూ నీవే.'
త్వం ధారయసి లోకాంస్త్రీన్క్రియాణాం చ ప్రవర్తకః। స తథా కురు లోకేశ నోచ్ఛిద్యేరన్యథా క్రియాః
నీవే మూడు లోకాలను ధరిస్తావు, క్రియలకు ఆరంభకుడవు. అందువల్ల, లోకాల అధిపతీ! నీవు ఇలా చేయాలి, లేనిచో ఆ క్రియలు నిలిచిపోతాయి.
కస్మాదేవం విమూఢస్త్వమీశ్వరః సన్ హుతాశేన। త్వం పవిత్రం సదా లోకే సర్వభూతగతిశ్చ హ
ఓ అగ్నిదేవా! నీవు పరమేశ్వరుడవై, ఎందుకు ఇంత అయోమయంగా ఉన్నావు? నీవు ఎప్పుడూ పవిత్రుడవు, సమస్త భూతాలకు ఆశ్రయమవు.
న త్వం సర్వశరీరేణ సర్వభక్షత్వమేష్యసి। అపానే హ్యర్చిషో యాస్తే సర్వం భక్ష్యన్తి తాః శిఖిన్
నీ సంపూర్ణ శరీరంతో నీవు అన్నింటినీ భక్షించేవాడివివ్వు కాదు. నీలోని ఆపానాగ్ని జ్వాలలు అన్నిటినీ భస్మం చేస్తాయి, ఓ జ్వాలామయుడా!
క్రవ్యాదా చ తనుర్యా తే సా సర్వం భక్షయిష్యతి। యథా సూర్యాంశుభిః స్పృష్టం సర్వం శుచి విభావ్యతే
నీ మాంసభక్షక స్వరూపమే అన్నిటినీ భక్షిస్తుంది. సూర్యుని కిరణాలు తాకినదంతా పవిత్రంగా కనిపించునట్లు.
తథా త్వదర్చిర్నిర్దగ్ధం సర్వం శుచి భవిష్యతి। త్వమగ్నే పరమం తేజః స్వప్రభావాద్వినిర్గతమ్
అలాగే, నీ జ్వాలలతో దహించబడినదంతా పవిత్రమవుతుంది. ఓ అగ్నిదేవా! నీవే స్వశక్తితో ఉద్భవించిన పరమ తేజస్సు.
స్వతేజసైవ తం శాపం కురు సత్యమృషేర్విభో। దేవానాం చాత్మనో భాగం గృహాణ త్వం ముఖే హుతమ్
నీ స్వంత తేజంతో ఆ ఋషి శాపాన్ని నిజం చేయు, ఓ మహాబలుడా! దేవతలకు, నీకూ అర్పించిన భాగాన్ని నువ్వు నీ నోటిలో స్వీకరించు.
ఏవమస్త్వితి తం వహ్నిః ప్రత్యువాచ పితామహమ్। జగామ శాసనం కర్తుం దేవస్య పరమేష్ఠినః
అప్పుడు అగ్ని, 'అలా జరుగును' అని పితామహునికి సమాధానం చెప్పి, పరమేశ్వరుని ఆజ్ఞను పాటించడానికి వెళ్లాడు.
దేవర్షయశ్చ ముదితాస్తతో జగ్ముర్యథాగతమ్। ఋషయశ్చ యథా పూర్వం క్రియాః సర్వాః ప్రచక్రిరే
దేవర్షులు ఆనందంతో వచ్చిన దారినే తిరిగి వెళ్లారు. ఋషులు మునుపటిలాగే అన్ని క్రియలను నిర్వహించారు.
దివి దేవా ముముదిరే భూతసఙ్ఘాశ్చ లౌకికాః। అగ్నిశ్చ పరమాం ప్రీతిమవాప హతకల్మషః
దేవతలు ఆకాశంలో ఆనందించారు, భూతగణాలు కూడా సంతోషించారు. అగ్నిదేవుడు పాపములు తొలగిపోయి పరమ సంతృప్తిని పొందాడు.
ఏవం స భగవాఞ్ఛాపం లేభేఽగ్నిర్భృగుతః పురా। ఏవమేష పురా వృత్త హతిహాసోఽగ్నిశాపజః। పులోమ్నశ్చ వినాశోఽయం చ్యవనస్య చ సంభవః
అంతేకాదు, పురాతన కాలంలో భగవంతుడు అగ్ని భృగు వంశీయుని నుండి శాపాన్ని పొందాడు. అప్పట్లో హతిహాసుని నవ్వు, అగ్ని శాపం, పులోముని నాశనం, చ్యవనుని జననం—all ఇవన్నీ జరిగినవి.
స చాపి చ్యవనో బ్రహ్మన్భార్గవోఽజనయత్సుతమ్। సుకన్యాయాం మహాత్మానం ప్రమతిం దీప్తతేజసమ్
ఆ చ్యవనుడు, భృగు వంశజుడు, సుకన్యతో కలిసి మహాత్ముడైన, ప్రకాశవంతుడైన ప్రమతిని పుట్టించాడు.
ప్రమతిస్తు రురుం నామ ఘృతాచ్యాం సమజీజనత్। రురుః ప్రమద్వరాయాం తు శునకం సమజీజనమ్
ప్రమతి, ఘృతాచితో రురు అనే కుమారుణ్ని కనాడు. రురు, ప్రమద్వరతో శునకుడిని కనాడు.
శునకస్తు మహాసత్వః సర్వభార్గవనన్దనః। జాతస్తపసి తీవ్రే చ స్థితః స్థిరయశాస్తతః
శునకుడు మహాశక్తిశాలి, భృగువంశీయులందరికీ ఆనందదాయకుడు. అతడు కఠినమైన తపస్సులో నిలిచి, చిరస్థాయిగా కీర్తిని సంపాదించాడు.
తస్య బ్రహ్మన్రురోః సర్వం చరితం భూరితేజసః। విస్తరేణ ప్రవక్ష్యామి తచ్ఛృణు త్వమశేషతః
ఓ బ్రాహ్మణా! రురు మహాతేజస్వి. అతని జీవిత కథను పూర్తిగా వివరంగా చెబుతాను. నీవు పూర్తిగా విను.
ఋషిరాసీన్మహాన్పూర్వం తపోవిద్యాసమన్వితః। స్థూలకేశ ఇతి ఖ్యాతః సర్వభూతహితే రతః
పూర్వం తపస్సు, విద్యతో నిండిన, సర్వభూతహితాన్ని కోరుకునే స్థూలకేశుడు అనే మహర్షి ఉన్నాడు.
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు మేనకాయాం ప్రజజ్ఞివాన్। గన్ధర్వరాజో విప్రర్షే విశ్వావసురితి స్మృతః
అదే సమయంలో, ఓ మహర్షీ! మేనక నుండి గంధర్వరాజు, విశ్వావసు జన్మించాడు.
అప్సరా మేనకా తస్య తం గర్భం భృగునన్దన। ఉత్ససర్జ యథాకాలం స్థూలకేశాశ్రమం ప్రతి
అప్సరసైన మేనక తన గర్భాన్ని సమయానికి భృగునందనా, స్థూలకేశుని ఆశ్రమం వైపు విడిచిపెట్టింది.
ఉత్సృజ్య చైవ తం గర్భం నద్యాస్తీరే జగామ సా। అప్సరా మేనకా బ్రహ్మన్నిర్దయా నిరపత్రపా
ఆప్సరసు మేనకా, ఓ బ్రహ్మన్, ఆ గర్భాన్ని నదీ తీరంలో వదిలేసి, హృదయం లేకుండా, సిగ్గు లేకుండా అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయింది.
కన్యామమరగర్భాభాం జ్వలన్తీమివ చ శ్రియా। తాం దదర్శ సముత్సృష్టాం నదీతీరే మహానృషిః
అమరుల వంశంలో పుట్టినట్టుగా, మహత్తరమైన కాంతితో మెరిసే ఆ అమ్మాయిని, నదీ తీరంలో ఒంటరిగా పడుకుని ఉన్నదాన్ని ఒక మహర్షి చూశాడు.
స్థూలకేశః స తేజస్వీ విజనే బన్ధువర్జితామ్। స తాం దృష్ట్వా తదా కన్యాం స్థూలకేశో మహాద్విజః
ఆ తేజస్సుతో ఉన్న స్థూలకేశుడు, ఆ అడవిలో బంధువులెవరూ లేని ఆ చిన్నారిని చూసాడు.
జగ్రాహ చ మునిశ్రేష్ఠః కృపావిష్టః పుపోష చ। వవృధే సా వరారోహా తస్యాశ్రమపదే శుభే
ఆ మహర్షి, కరుణతో ఆ అమ్మాయిని తీసుకుని, తన ఆశ్రమంలో పెంచాడు. అందమైన రూపం కలిగిన ఆమె అక్కడే పెరిగింది.
జాతకాద్యాః క్రియాశ్చాస్యా విధిపూర్వం యథాక్రమమ్। స్థూలకేశో మహాభాగశ్చకార సుమహానృషిః
స్థూలకేశుడు, ఆ మహర్షి, ఆమెకు జన్మనుంచి కావలసిన అన్ని శుభకార్యాలను, నియమం ప్రకారం, క్రమంగా నిర్వహించాడు.
ప్రమదాభ్యో వరా సా తు సత్త్వరూపగుణాన్వితా। తతః ప్రమద్వరేత్యస్యా నామ చక్రే మహానృషిః
ఆమె అందం, రూపం, గుణాల్లో ఇతర స్త్రీలకన్నా మించిపోయింది. అందుకే ఆ మహర్షి ఆమెకు 'ప్రమద్వర' అని పేరు పెట్టాడు.
తామాశ్రమపదే తస్య రురుర్దృష్ట్వా ప్రమద్వరామ్। బభూవ కిల ధర్మాత్మా మదనోపహతస్తదా
ఆశ్రమంలో ప్రమద్వరను చూసిన రురు, ధర్మాన్ని పాటించే వాడు, ప్రేమలో మునిగిపోయాడు.
పితరం సఖిభిః సోఽథ శ్రావయామాస భార్గవమ్। ప్రమతిశ్చాభ్యయాచత్తాం స్థూలకేశం యశస్వినమ్
ఆ తర్వాత రురు తన తండ్రికి, స్నేహితులతో కలిసి, ఈ విషయం చెప్పాడు. ప్రమతి కూడా ప్రఖ్యాత స్థూలకేశుని దగ్గరకు వెళ్లి, ఆ అమ్మాయిని అడిగాడు.