నిర్జితోఽసి మహారాజ దురాత్మన్గాధినన్దన। యది తేఽస్తి పరం శౌర్యం తద్దర్శయ మయి స్థితే
ఓ మహారాజా! దురాత్మా! గాధిపుత్రా! నీవు ఓడిపోయావు. ఇంకా నీకు ఏదైనా పరాక్రమం ఉంటే, నేను ఇక్కడ ఉన్నప్పుడు చూపించు.
విశ్వామిత్రస్తథా చోక్తో వసిష్ఠేన నరాధిపః। నోవాచ కించిద్వ్రీడాఢ్యో విద్రావితమహాబలః
వసిష్ఠుడు ఇలా అన్న తర్వాత, విశ్వామిత్రుడు సిగ్గుతో ఏమీ చెప్పలేక, తన గొప్ప సైన్యం ఓడిపోయినందుకు మౌనంగా నిలిచిపోయాడు.
దృష్ట్వా తన్మహదాశ్చర్యం బ్రహ్మతేజోభవం తదా। విశ్వామిత్రః క్షత్రభావాన్నిర్విణ్ణో వాక్యమబ్రవీత్। ధిగ్బలం క్షత్రియబలం బ్రహ్మతేజోబలం బలమ్
ఆ బ్రహ్మతేజస్సు వల్ల కలిగిన ఆ అద్భుతాన్ని చూసి, విశ్వామిత్రుడు తన క్షత్రియ బలంపై నిరుత్సాహంతో ఇలా అన్నాడు: 'క్షత్రియ బలం వృథా, నిజమైన బలం బ్రాహ్మణుల తేజస్సే.'
స రాజ్యం స్ఫీతముత్సృజ్య తాం చ దీప్తాం నృపశ్రియమ్
అతడు తన సంపన్నమైన రాజ్యాన్ని, ఆ ప్రకాశవంతమైన రాజస్వాన్ని వదిలేశాడు.
భోగాంశ్చ పృష్ఠతః కృత్వా తపస్యేవ మనో దధే। స గత్వా తపసా సిద్ధిం లోకాన్విష్టభ్య తేజసా
భోగాలను పక్కనపెట్టి, తపస్సులో మనసు పెట్టాడు; తపస్సుతో సిద్ధిని పొంది, తన తేజస్సుతో లోకాలను నిలబెట్టాడు.
తతాప సర్వాన్దీప్తౌజా బ్రాహ్మణత్వమవాప్తవాన్। అపిబచ్చ తతః సోమమిన్ద్రేణ సహ కౌశికః
అతడు అగ్నిలా తపస్సు చేసి, బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొందాడు; ఆ తరువాత కౌశికుడు ఇంద్రునితో కలిసి సోమాన్ని పానమాడాడు.
ఏవంవీర్యస్తు రాజర్షిర్విప్రర్షిః సంబభూవ హ
అంతటి శక్తిశాలి రాజర్షి, బ్రాహ్మణులలో గొప్ప ఋషిగా మారాడు.
ఋష్యోస్తు యత్కృతే వైరం విశ్వామిత్రవసిష్ఠయోః। బభూవ గన్ధర్వపతే శంస తత్సర్వమేవ మే
ఓ గంధర్వాధిపతి! ఋషులైన విశ్వామిత్రుడు, వశిష్ఠుడు ఇద్దరి మధ్య శత్రుత్వం ఎందుకు కలిగిందో నాకు పూర్తిగా చెప్పు.
మాహాత్మ్యం చ వసిష్ఠస్య బ్రాహ్మణ్యం బ్రహ్మతేజసః। విశ్వామిత్రస్య చ తథా క్షత్రస్య చ మహాత్మనః
వశిష్ఠుని గొప్పతనం, అతని బ్రాహ్మణత్వం, బ్రహ్మతేజస్సు, అలాగే విశ్వామిత్రుని మహిమ, అతని రాజశక్తి కూడా వినాలని ఉంది.
న శృణ్వానస్త్వహం తృప్తిముపగచ్ఛామి ఖేచర। ఆఖ్యాహి గన్ధర్వపతే శంస తత్సర్వమేవ మే
ఓ ఆకాశంలో సంచరించే వాడా! నేను ఇది వినకపోతే తృప్తి కలగడం లేదు. అందుకే, ఓ గంధర్వాధిపతి! నాకందరాన్ని వివరంగా చెప్పు.
మాహాత్మ్యం చ వసిష్ఠస్య విశ్వామిత్రస్య భాషతే
వాడు వశిష్ఠుడు, విశ్వామిత్రుడు ఇద్దరి గొప్పతనాన్ని వివరించాడు.
ఇదం వాసిష్ఠమాఖ్యానం పురాణం పుణ్యముత్తమమ్। పార్థ సర్వేషు లోకేషు విశ్రుతం తన్నిబోధ మే
ఓ పార్థ! ఈ వశిష్ఠుని పురాతనమైన, పవిత్రమైన గొప్ప కథ అన్ని లోకాలలో ప్రసిద్ధి చెందింది. దాన్ని నన్ను విను.
కల్మాషపాద ఇత్యేవం లోకే రాజా బభూవ హ। ఇక్ష్వాకువంశజః పార్థ తేజసాఽసదృశో భువి
ఓ పార్థ! ఇక్ష్వాకువంశంలో కల్మాషపాదుడు అనే రాజు జన్మించాడు. భూమిపై అతని తేజస్సుకు సమానుడు లేడు.
స కదాచిద్వనం రాజా మృగయాం నిర్యయౌ పురాత్। మృగాన్విధ్యన్వరాహాంశ్చ చచార రిపుమర్దనః
ఒకసారి ఆ రాజు తన పట్టణం నుంచి వనానికి వేటకు వెళ్లాడు. శత్రువులను సంహరించేవాడు, అడవిలో మృగాలను, కందులను వేటాడుతూ తిరిగాడు.
తస్మిన్వనే మహాఘోరే ఖఙ్గాంశ్చ బహుశోఽహనత్। హత్వా చ సుచిరం శ్రాన్తో రాజా నివవృతే తతః
ఆ భయంకరమైన అడవిలో అనేక పులులను వధించాడు. చాలా సేపు వేటాడి అలసిపోయిన రాజు తిరిగి వెళ్లాడు.
అకామయత్తం యాజ్యార్థే విశ్వామిత్రః ప్రతాపవాన్। స తు రాజా మహాత్మానం వాసిష్ఠమృషిసత్తమమ్
ఆ సమయంలో మహాశక్తివంతుడైన విశ్వామిత్రుడు యజ్ఞానికి సిద్ధమవుతున్నాడు. కానీ ఆ రాజు, గొప్ప మనసున్న వశిష్ఠ మహర్షిని ఎదుర్కొన్నాడు.
తృషార్తశ్చ క్షుధార్తశ్చ ఏకాయనగతః పథి। అపశ్యదజితః సఙ్ఖ్యే మునిం ప్రతిముఖాగతమ్
దాహంతో, ఆకలితో బాధపడుతూ, ఒంటరిగా మార్గంలో వెళ్తున్న ఆ అపరాజితుడు, ఎదురుగా వస్తున్న మునిని చూశాడు.
శక్తిం నామ మహాభాగం వసిష్ఠకులవర్ధనమ్। జ్యేష్ఠం పుత్రం పుత్రశతాద్వసిష్ఠస్య మహాత్మనః
వశిష్ఠుని వంశాన్ని పెంపొందించే, శతమంది కుమారుల్లో పెద్దవాడైన, మహాభాగుడైన శక్తి అనే వాడిని చూశాడు.
అపగచ్ఛ పథోఽస్మాకమిత్యేవం పార్థివోఽబ్రవీత్। తథా ఋషిరువాచైనం సాన్త్వయఞ్శ్లక్ష్ణయా గిరా
'మా మార్గం నుంచి తప్పుకో' అని రాజు అన్నాడు. దానికి ఋషి మృదువుగా, సాంత్వనతో మాటలాడుతూ సమాధానం ఇచ్చాడు.
మమ పన్థా మహారాజ ధర్మ ఏష సనాతనః। `వృద్ధభీరునృపస్నాతస్త్రీరోగివరచక్రిణామ్
'మహారాజా! ఇది నా మార్గం. ఇదే శాశ్వత ధర్మం. వృద్ధులు, భయపడేవారు, రాజులు, స్నానం చేసినవారు, స్త్రీలు, రోగులు, భారంగా మోసేవారు—
పన్థా దేయో నృపైస్తేషామన్యైస్తైస్తస్య భూపతేః।' రాజ్ఞా సర్వేషా ధర్మేషు దేయః పన్థా ద్విజాతయే
వారికోసం ఇతరులు మార్గాన్ని విడిచిపెట్టాలి, ఓ రాజా! అందులోను, రాజులు ఎప్పుడూ ద్విజులకు ధర్మప్రకారం మార్గాన్ని ఇవ్వాలి.'
ఏవం పరస్పరం తౌ తు పథోఽర్థం వాక్యమూచతుః। అపసర్పాపసర్పేతి వాగుత్తరమకుర్వతామ్
అలా ఇద్దరూ మార్గం విషయంలో పరస్పరం వాదించారు. ఇద్దరూ 'తప్పుకో, తప్పుకో' అని చెప్పుకుంటూ, ఎవ్వరూ పక్కకు జరగలేదు.
ఋషిస్తు నాపచక్రామ తస్మిన్ధర్మపథే స్థితః। `అపి రాజా మునేర్మార్గాత్క్రోధాన్నాపజగామ హ
ధర్మమార్గంలో నిలబడిన ఋషి పక్కకు జరగలేదు. రాజు కూడా కోపంతో మునికి మార్గం ఇవ్వలేదు.
అముఞ్చన్తం తు పన్థానం తమృషిం నృపసత్తమః। జగామ కశయా మోహాత్తదా రాక్షసన్మునిమ్
ఋషి మార్గాన్ని విడిచిపెట్టకపోవడంతో, ఆ రాజులు లోకంలో అగ్రగణ్యుడు, మాయచేత మోహించబడి, ఆ సమయంలో రాక్షసుడు పట్టుకున్నట్టు, ఋషిని కోడితో కొట్టాడు.
కశాప్రహారాభిహతస్తతః స మునిసత్తమః। తం శశాప నృపశ్రేష్ఠం వాసిష్ఠః క్రోధమూర్చ్ఛితః
ఆ సమయంలో, దెబ్బ తగిలిన వసిష్ఠ మహర్షి కోపంతో ఉక్కిరిబిక్కిరై, ఆ రాజును శపించాడు.
హంసి రాక్షసవద్యస్మాద్రాజాపశద తాపసమ్। తస్మాత్త్వమద్యప్రభృతి పురుషాదో భవిష్యసి
నీవు రాక్షసుడిని చంపినట్టు ఒక తపస్విని హత్య చేశావు కాబట్టి, ఈ రోజు నుండి నీవు మానవ మాంసం తినే వాడవవు.
మనుష్యపిశితే సక్తశ్చరిష్యసి మహీమిమామ్। గచ్ఛ రాజాధమేత్యుక్తః శక్తినా వీర్యశక్తినా
నీవు మానవ మాంసాన్ని ఆశించి, ఈ భూమి మీద తిరుగుతావు. దుష్టుడా రాజా, శక్తి మహర్షి చెప్పినట్లు, నీవు అలా మారిపోతావు.
తతో యాజ్యనిమిత్తం తు విశ్వామిత్రవసిష్ఠయోః। వైరమాసీత్తదా తం తు విశ్వామిత్రోఽన్వపద్యత
ఆSacrifice విషయమై వసిష్ఠుడు, విశ్వామిత్రుడు ఇద్దరి మధ్య శత్రుత్వం మొదలైంది. అప్పటినుంచి విశ్వామిత్రుడు అతనిని వెంబడించసాగాడు.
తయోర్వివదతోరేవం సమీపముపచక్రమే। ఋషిరుగ్రతపాః పార్థ విశ్వామిత్రః ప్రతాపవాన్
వారు ఇద్దరూ వాదించుకుంటుండగా, ఘోర తపస్సు చేసిన, మహాతపస్వి అయిన విశ్వామిత్రుడు దగ్గరకు వచ్చాడు.
తతః స బుబుధే పశ్చాత్తమృషిం నృపసత్తమః। ఋషేః పుత్రం వసిష్ఠస్య వసిష్ఠమివ తేజసా
తర్వాత, ఆ మహారాజు, తనను శపించిన వాడు వసిష్ఠుని కుమారుడని, వసిష్ఠునితో సమానమైన తేజస్సుతో ఉన్నవాడని గ్రహించాడు.