యం ప్రాప్య విజితాత్మానం మహాత్మానం నరాధిపాః। ఇక్ష్వాకవో మహీపాలా లేభిరే పృథివీమిమామ్
ఆత్మనిగ్రహం కలిగిన మహాత్ముడైన వశిష్ఠుడిని పొందిన తర్వాత, ఇక్ష్వాకువంశపు రాజులు ఈ భూమిని పాలించగలిగారు.
పురోహితమిమం ప్రాప్య వసిష్ఠమృషిసత్తమమ్। ఈజిరే క్రతుభిశ్చైవ నృపాస్తే కురునన్దన
పురోహితుడిగా వశిష్ఠుడు ఉన్నప్పుడు, ఆ రాజులు, ఓ కురునందన, అనేక యజ్ఞాలు నిర్వహించారు.
స హి తాన్యాజయామాస సర్వాన్నృపతిసత్తమాన్। బ్రహ్మర్షిః పాణ్డవశ్రేష్ఠ బృహస్పతిరివామరాన్
బ్రహ్మర్షి వశిష్ఠుడు, ఓ పాండవశ్రేష్ఠ, ఆ రాజులందరినీ యజ్ఞాలలో పాల్గొనింపజేశాడు. ఆయన దేవతలకు బృహస్పతి లాగా ఉన్నాడు.
తస్మాద్ధర్మప్రధానాత్మా వేదధర్మవిదీప్సితః। బ్రాహ్మణో గుణవాన్కశ్చిత్పురోధాః ప్రతిదృశ్యతామ్
అందువల్ల, ధర్మాన్ని ప్రధానంగా భావించే, వేదధర్మాన్ని తెలిసిన, గుణవంతుడైన బ్రాహ్మణుడిని పురోహితుడిగా ఎంపిక చేయాలి.
క్షత్రియేణాభిజాతేన పృథివీం జేతుమిచ్ఛతా। పూర్వం పురోహితః కార్యః పార్థ రాజ్యాభివృద్ధయే
ఓ పార్థ, మహారాజు తన రాజ్యం అభివృద్ధి చెందాలని కోరుకుంటే, ముందుగా పురోహితుడిని నియమించుకోవాలి.
మహీం జిగీషతా రాజ్ఞా బ్రహ్మ కార్యం పురఃస్కృతమ్। తస్మాత్పురోహితః కశ్చిద్గుణవాన్విజితేన్ద్రియః। విద్వాన్భవతు వో విప్రో ధర్మకామార్థతత్త్వవిత్
భూమిని జయించాలనుకునే రాజు ముందుగా బ్రాహ్మణులను గౌరవించాలి. అందువల్ల, గుణవంతుడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, ధర్మం, కామం, అర్థం విషయాలను తెలిసిన విద్యావంతుడు మీకు పురోహితుడిగా ఉండాలి.
కింనిమిత్తమభూద్వైరం విశ్వామిత్రవసిష్ఠయోః। వసతోరాశ్రమే దివ్యే శంస నః సర్వమేవ తత్
విశ్వామిత్రుడు, వశిష్ఠుడు ఆ దివ్యాశ్రమంలో నివసిస్తున్నప్పుడు వారిద్దరి మధ్య శత్రుత్వం ఎందుకు ఏర్పడిందో మాకు పూర్తిగా చెప్పు.
ఇదం వాసిష్ఠమాఖ్యానం పురాణం పరిచక్షతే। పార్థ సర్వేషు లోకేషు యథావత్తన్నిబోధ మే
ఓ పార్థ, వశిష్ఠుని ఈ పురాతన కథ అన్ని లోకాలలో ప్రసిద్ధి చెందింది. అది నిజంగా ఎలా జరిగిందో నన్ను విను.
కాన్యకుబ్జే మహానాసీత్పార్థివో భరతర్షభ। గాధీతి విశ్రుతో లోకే కుశికస్యాత్మసంభవః
ఓ భారతవంశశ్రేష్ఠ, కాణ్యకుబ్జంలో గాధి అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందిన, కుశికుని వంశంలో జన్మించిన గొప్ప రాజు ఉండేవాడు.
తస్య ధర్మాత్మనః పుత్రః సమృద్ధబలవాహనః। విశ్వామిత్ర ఇతి ఖ్యతో బభూవ రిపుమర్దనః
ఆ ధర్మాత్ముడైన రాజుకు, బలమైన సేన కలిగిన, శత్రువులను సంహరించే విశ్వామిత్రుడు అనే కుమారుడు జన్మించాడు.
స చచార సహామాత్యో మృగయాం గహనే వనే। మృగాన్విధ్యన్వరాహాంశ్చ రమ్యేషు మరుధన్వసు
ఆయన తన మంత్రులతో కలిసి సుందరమైన అడవుల్లో, అడవి పందులు, మృగాలను వేటాడుతూ సంచరించాడు.
వ్యాయామకర్శితః సోఽథ మృగలిప్సుః పిపాసితః। ఆజగామ నరశ్రేష్ఠ వసిష్ఠస్యాశ్రమం ప్రతి
వేటలో శ్రమించి, మృగాలను పట్టుకోవాలనే కోరికతో, దాహంతో అలసిపోయిన ఆ రాజు, ఓ నరశ్రేష్ఠ, వశిష్ఠుని ఆశ్రమానికి వచ్చాడు.
తమాగతమభిప్రేక్ష్య వసిష్ఠః శ్రేష్ఠభాగృషిః। విశ్వామిత్రం నరశ్రేష్ఠం ప్రతిజగ్రాహ పూజయా
విశ్వామిత్రుడు వచ్చాడని చూసి, మహర్షుల్లో శ్రేష్ఠుడైన వశిష్ఠుడు అతనిని ఎంతో గౌరవంతో ఆహ్వానించాడు.
పాద్యార్ఘ్యాచమనీచైస్తం స్వాగతేన చ భారత। తథైవ పరిజగ్రాహ వన్యేన హవిషా తదా
అతనికి పాద్యము, అర్ఘ్యము, ఆచమనం కోసం నీరు ఇచ్చి, అడవి ఫలాలతో చేసిన హవిస్సుతో కూడి, ఎంతో ఆదరంగా అతిథిగా స్వాగతించాడు.
తస్యాథ కామధుగ్ధేనుర్వసిష్ఠస్య మహాత్మనః। ఉక్తా కామాన్ప్రయచ్ఛేతి సా కామాన్దుదుహే తతః
తర్వాత, మహాత్ముడైన వశిష్ఠుడు తన కామధేను గోవుకు కావలసినవన్నీ ఇవ్వమని చెప్పగా, ఆ గోవు కోరినదంతా ప్రసాదించింది.
బాష్పాఢ్యస్యోదనస్యైవ రాశయః పర్వతోపమాః। నిష్ఠానాని చ సూపాంశ్చ దధికుల్యాస్తథైవ చ
అప్పుడా గోవు, పరిమళభరితమైన అన్నపిండులను కొండల్లా పెద్దగా, రకరకాల వంటకాలను, పెరుగు వంటకాల్ని తయారుచేసింది.
కూపాంశ్చ ఘృతసంపూర్ణాన్గౌడ్యాన్నాని సహస్రశః। ఇక్షూన్మధూని లాజాంశ్చ మైరేయాంశ్చ వరాసవాన్
నెయ్యితో నిండిన బావులు, వేలాది మధుర అన్నపిండులు, చెరకు, తేనె, పొయ్యించిన తినుబండ్లు, ఉత్తమమైన మద్యం అన్నీ కనబడినవి.
గ్రామ్యారణ్యాశ్చౌషధీశ్చ దుదుహే పయ ఏవ చ। షడ్రసం చామృతనిభం రసాయనమనుత్తమమ్
పల్లెటూరి, అడవి ఔషధాలు, పాలూ, ఆరు రుచుల అమృతసమానమైన రసాయనాలు కూడా ఆ గోవు ప్రసాదించింది.
భోజనీయాని పేయాని భక్ష్యాణి వివిధాని చ। లేహ్యాన్యమృతకల్పాని చోష్యాణి చ తథార్జునా
తినే పదార్థాలు, త్రాగు పదార్థాలు, రకరకాల భక్ష్యాలు, లేహ్యాలు, అమృతంతో సమానమైన చప్పరించేవి అన్నీ సిద్ధమయ్యాయి, అర్జునా!
రత్నాని చ మహార్హాణి వాసాంసి వివిధాని చ। తైః కామైః సర్వసంపూర్ణైః పూజితశ్చ మహిపతిః
అత్యంత విలువైన రత్నాలు, రకరకాల వస్త్రాలు కూడా లభించాయి. ఇవన్నీ కోరికలు తీరినవిగా రాజుకు సమర్పించబడ్డాయి.
సామాత్యః సబలశ్చైవ తుతోష స భృశం తదా। షడున్నతాం సుపార్శ్వోరుం పృథుపఞ్చసమావృతామ్
అతని మంత్రులు, సైన్యంతో కలసి ఆ రాజు ఎంతో సంతోషించాడు. ఆ గోవును ఎత్తుగా, విస్తారమైన పక్కలతో, ఐదుగురు పరిచారకులతో కూడినదిగా చూశాడు.
మణ్డూకనేత్రాం స్వాకారాం పీనోధసమనిన్దితామ్। సువాలఘిం శఙ్కుకర్ణాం చారుశృఙ్గాం మనోరమామ్
ఆమెకు బొద్దుగా ఉన్న కళ్ళు, తనకు తానే తగిన ఆకృతి, గట్టి శరీరం, మెరుపైన వెంట్రుకలు, శంఖాకారమైన చెవులు, అందమైన కొమ్ములు, ఆకర్షణీయమైన రూపం ఉన్నాయి.
పుష్టాయతశిరోగ్రీవాం విస్మితః సోఽభివీక్ష్యతామ్। అభినన్ద్య స తాం రాజా నన్దినీం గాధినన్దనః
బలమైన తల, మెడతో బాగా పోషణ పొందిన ఆ గోవును ఆశ్చర్యంతో రాజు చూశాడు. గాధిపుత్రుడైన ఆ రాజు ఆనందంగా నందినిని అభినందించాడు.
అబ్రవీచ్చ భృశం తుష్టః స రాజా తమృషిం తదా। అర్బుదేన గవాం బ్రహ్మన్మమ రాజ్యేన వా పునః
అప్పుడు రాజు ఎంతో సంతోషంతో ఆ ఋషిని ఇలా అడిగాడు: 'ఓ బ్రాహ్మణా! కోటి గోవులు ఇవ్వగానీ, లేక నా రాజ్యాన్ని ఇవ్వగానీ నందినిని నాకు ఇవ్వు.'
నన్దినీం సంప్రయచ్ఛస్వ భుఙ్క్ష్వ రాజ్యం మహామునే
ఓ మహామునీ! నందినిని నాకు ఇచ్చి, నువ్వు రాజ్యాన్ని అనుభవించు.
రత్నం హి భగవన్నేతద్రత్నహారీ చ పార్థివః।' క్షత్రియోఽహం భవాన్విప్రస్తపఃస్వాధ్యాయసాధనః
ఎందుకంటే, భగవంతుడా! అది ఒక రత్నం, రాజు రత్నాలను తీసుకునే వాడు. నేను క్షత్రియుడిని, మీరు తపస్సు, విద్యాభ్యాసంలో నిమగ్నమైన బ్రాహ్మణుడు.
బ్రాహ్ణేషు కుతో వీర్యం ప్రశాన్తేషు ధృతాత్మసు। అర్బుదేన గవాం యస్త్వం న దదాసి మమేప్సితమ్
బ్రాహ్మణులకు శాంతంగా, నియమంగా ఉండే వారికి శక్తి ఎలా ఉంటుంది? నేను కోటి గోవులు ఇస్తానన్నా, మీరు నాకు కావలసినదాన్ని ఇవ్వడం లేదు.
స్వధర్మం న ప్రహాస్యామి నేష్యామి చ బలేన గామ్
నేను నా ధర్మాన్ని వదిలిపెట్టను, గోవును బలవంతంగా తీసుకోను కూడా.
యథేచ్ఛసి తథా క్షిప్రం కురు మా త్వం విచారయ
నీకు నచ్చినట్లు త్వరగా చేయి, ఆలస్యం చేయకూ.
హంసచన్ద్రప్రతీకాశాం నన్దినీం తాం జహార గామ్। `సా తదా హ్రియమాణా చ విశ్వామిత్రబలైర్బలాత్।' కశాదణ్డప్రణుదితా కాల్యమానా ఇతస్తతః
హంస, చంద్రుని వంటి కాంతితో ఉన్న నందినిని, విశ్వామిత్రుని సైనికులు బలవంతంగా పట్టుకుని తీసుకెళ్లారు. ఆమెను లాగుతూ కొరడాలతో, కర్రలతో కొడుతూ, అటూ ఇటూ తోసుకుంటూ వెళ్లారు.