శక్తోఽహమపి శప్తుం త్వాం మాన్యాస్తు బ్రాహ్మణా మమ। జానతోఽపి చ తే బ్రహ్మన్కథయిష్యే నిబోధ తత్
నేను కూడా నిన్ను శపించగలను. అయినా బ్రాహ్మణులను నేను గౌరవిస్తాను. అయినా బ్రహ్మన్, నాకు తెలిసినదాన్ని నీకు చెబుతాను. విను.
యోగేన బహుధాఽఽత్మానం కృత్వా తిష్ఠామి మూర్తిషు। అగ్నిహోత్రేషు సత్రేషు క్రియాసు చ మఖేషు చ
యోగబలంతో నేను అనేక రూపాల్లో ఉంటాను. అగ్నిహోత్రాలు, యజ్ఞాలు, ఇతర కర్మకాండల్లో నేను ఉంటాను.
వేదోక్తేన విధానేన మయి యద్ధూయతే హవిః। దేవతాః పితరశ్చైవ తేన తృప్తా భవన్తి వై
వేదాల్లో చెప్పిన విధంగా నాలో ఏ హవిస్సు సమర్పించినా, దానివల్ల దేవతలు, పితృదేవతలు సంతృప్తి చెందుతారు.
ఆపో దేవగణాః సర్వే ఆపః పితృగణాస్తథా। దర్శశ్చ పౌర్ణమాసశ్చ దేవానాం పితృభిః సహ
నీళ్ళు అన్నీ దేవతల సమూహం, అలాగే పితృదేవతల సమూహం కూడా. దర్శ, పౌర్ణమాస యాగాలు దేవతలకూ, పితృదేవతలకూ కలిసి జరుగుతాయి.
దేవతాః పితరస్తస్మాత్పితరశ్చాపి దేవతాః। ఏకీభూతాశ్చ దృశ్యన్తే పృథక్త్వేన చ పర్వసు
అందువల్ల దేవతలు, పితృదేవతలు, అలాగే పితృదేవతలు, దేవతలు—ఇవన్నీ పర్వకాలాల్లో ఒక్కటిగా, విడివిడిగా కూడా కనిపిస్తారు.
దేవతాః పితరశ్చైవ భుఞ్జతే మయి యద్భుతమ్। దేవతానాం పితౄణాం చ ముఖమేతదహం స్మృతమ్
నాలో సమర్పించిన హవిస్సును దేవతలు, పితృదేవతలు ఇద్దరూ అనుభవిస్తారు. నేను వారిద్దరికీ నోరు అని భావించబడుతున్నాను.
అమావాస్యాం హి పితరః పౌర్ణమాస్యాం హి దేవతాః। మన్ముఖేనైవ హూయన్తే భుఞ్జతే చ హుతం హవిః
అమావాస్యనాడు పితృదేవతలకు, పౌర్ణమి నాడు దేవతలకు, నా నోటివల్లే హవిస్సు సమర్పించబడుతుంది. వారు ఆ హవిస్సును అనుభవిస్తారు.
సర్వభక్షః కథం త్వేషాం భవిష్యామి ముఖం త్వహమ్
అయితే, నేను అన్నీ భక్షించే వాడిని. అలాంటప్పుడు వారికి నోరుగా ఎలా ఉంటాను?
ద్విజానామగ్నిహోత్రేషు యజ్ఞసత్రక్రియాసు చ। నిరోంకారవషట్కారాః స్వధాస్వాహావివర్జితాః
ద్విజుల అగ్నిహోత్రాలు, యజ్ఞాలు, ఇతర కర్మల్లో, ఓంకారం, వషట్కారం, స్వధా, స్వాహా లేకుండా జరిగేవి కావు.
వినాఽగ్నినా ప్రజాః సర్వాస్తత ఆసన్సుదుఃఖితాః। అథర్షయః సముద్విగ్నా దేవాన్ గత్వాబ్రువన్వచః
అగ్ని లేకుండా అన్ని ప్రాణులు బాధపడిపోయారు. అప్పుడు ఋషులు చింతతో దేవతల వద్దకు వెళ్లి ఇలా అన్నారు.
అగ్నినాశాత్క్రియాభ్రాంశాద్భ్రాన్తా లోకాస్త్రయోఽనఘాః। విధధ్వమత్ర యత్కార్యం న స్యాత్కాలాత్యయో యథా
అగ్ని లేక, కర్మలు నిలిచిపోవడంతో మూడు లోకాలు అయోమయానికి లోనయ్యాయి. కాలక్రమం తప్పకుండా, ఇక్కడ ఏం చేయాలో నిర్ణయించండి.
అథర్షయశ్చ దేవాశ్చ బ్రహ్మాణముపగమ్య తు। అగ్నేరావేదయఞ్శాపం క్రియాసంహారమేవ చ
అప్పుడు ఋషులు, దేవతలు కలిసి బ్రహ్మను దర్శించి, అగ్ని శాపాన్ని, కర్మల నిలిపివేతను వివరించారు.
భృగుణా వై మహాభాగ శప్తోఽగ్నిః కారణాన్తరే। కథం దేవముఖో భూత్వా యజ్ఞభాగాగ్రభుక్ తథా
భృగువు వేరే కారణంతో అగ్నిని శపించాడు. దేవతలకు నోరుగా ఉన్న అగ్ని మళ్లీ యజ్ఞఫలంలో భాగం పొందాలంటే ఎలా?
శ్రుత్వా తు తద్వచస్తేషామగ్నిమాహూయ విశ్వకృత్
వారు చెప్పిన మాటలు విని, సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మ అగ్నిని పిలిపించాడు.
ఉవాచ వచనం శ్లక్ష్ణం భూతభావనమవ్యయమ్। లోకానామిహ సర్వేషాం త్వం కర్తా చాన్త ఏవ చ
ఆయన మృదువైన మాటలు పలికాడు, భూతాలను సృష్టించే, నిత్యమైనవి. 'ఈ లోకాలన్నింటికీ నీవే కర్తవు, అంతమూ నీవే.'
త్వం ధారయసి లోకాంస్త్రీన్క్రియాణాం చ ప్రవర్తకః। స తథా కురు లోకేశ నోచ్ఛిద్యేరన్యథా క్రియాః
నీవే మూడు లోకాలను ధరిస్తావు, క్రియలకు ఆరంభకుడవు. అందువల్ల, లోకాల అధిపతీ! నీవు ఇలా చేయాలి, లేనిచో ఆ క్రియలు నిలిచిపోతాయి.
కస్మాదేవం విమూఢస్త్వమీశ్వరః సన్ హుతాశేన। త్వం పవిత్రం సదా లోకే సర్వభూతగతిశ్చ హ
ఓ అగ్నిదేవా! నీవు పరమేశ్వరుడవై, ఎందుకు ఇంత అయోమయంగా ఉన్నావు? నీవు ఎప్పుడూ పవిత్రుడవు, సమస్త భూతాలకు ఆశ్రయమవు.
న త్వం సర్వశరీరేణ సర్వభక్షత్వమేష్యసి। అపానే హ్యర్చిషో యాస్తే సర్వం భక్ష్యన్తి తాః శిఖిన్
నీ సంపూర్ణ శరీరంతో నీవు అన్నింటినీ భక్షించేవాడివివ్వు కాదు. నీలోని ఆపానాగ్ని జ్వాలలు అన్నిటినీ భస్మం చేస్తాయి, ఓ జ్వాలామయుడా!
క్రవ్యాదా చ తనుర్యా తే సా సర్వం భక్షయిష్యతి। యథా సూర్యాంశుభిః స్పృష్టం సర్వం శుచి విభావ్యతే
నీ మాంసభక్షక స్వరూపమే అన్నిటినీ భక్షిస్తుంది. సూర్యుని కిరణాలు తాకినదంతా పవిత్రంగా కనిపించునట్లు.
తథా త్వదర్చిర్నిర్దగ్ధం సర్వం శుచి భవిష్యతి। త్వమగ్నే పరమం తేజః స్వప్రభావాద్వినిర్గతమ్
అలాగే, నీ జ్వాలలతో దహించబడినదంతా పవిత్రమవుతుంది. ఓ అగ్నిదేవా! నీవే స్వశక్తితో ఉద్భవించిన పరమ తేజస్సు.
స్వతేజసైవ తం శాపం కురు సత్యమృషేర్విభో। దేవానాం చాత్మనో భాగం గృహాణ త్వం ముఖే హుతమ్
నీ స్వంత తేజంతో ఆ ఋషి శాపాన్ని నిజం చేయు, ఓ మహాబలుడా! దేవతలకు, నీకూ అర్పించిన భాగాన్ని నువ్వు నీ నోటిలో స్వీకరించు.
ఏవమస్త్వితి తం వహ్నిః ప్రత్యువాచ పితామహమ్। జగామ శాసనం కర్తుం దేవస్య పరమేష్ఠినః
అప్పుడు అగ్ని, 'అలా జరుగును' అని పితామహునికి సమాధానం చెప్పి, పరమేశ్వరుని ఆజ్ఞను పాటించడానికి వెళ్లాడు.
దేవర్షయశ్చ ముదితాస్తతో జగ్ముర్యథాగతమ్। ఋషయశ్చ యథా పూర్వం క్రియాః సర్వాః ప్రచక్రిరే
దేవర్షులు ఆనందంతో వచ్చిన దారినే తిరిగి వెళ్లారు. ఋషులు మునుపటిలాగే అన్ని క్రియలను నిర్వహించారు.
దివి దేవా ముముదిరే భూతసఙ్ఘాశ్చ లౌకికాః। అగ్నిశ్చ పరమాం ప్రీతిమవాప హతకల్మషః
దేవతలు ఆకాశంలో ఆనందించారు, భూతగణాలు కూడా సంతోషించారు. అగ్నిదేవుడు పాపములు తొలగిపోయి పరమ సంతృప్తిని పొందాడు.
ఏవం స భగవాఞ్ఛాపం లేభేఽగ్నిర్భృగుతః పురా। ఏవమేష పురా వృత్త హతిహాసోఽగ్నిశాపజః। పులోమ్నశ్చ వినాశోఽయం చ్యవనస్య చ సంభవః
అంతేకాదు, పురాతన కాలంలో భగవంతుడు అగ్ని భృగు వంశీయుని నుండి శాపాన్ని పొందాడు. అప్పట్లో హతిహాసుని నవ్వు, అగ్ని శాపం, పులోముని నాశనం, చ్యవనుని జననం—all ఇవన్నీ జరిగినవి.
స చాపి చ్యవనో బ్రహ్మన్భార్గవోఽజనయత్సుతమ్। సుకన్యాయాం మహాత్మానం ప్రమతిం దీప్తతేజసమ్
ఆ చ్యవనుడు, భృగు వంశజుడు, సుకన్యతో కలిసి మహాత్ముడైన, ప్రకాశవంతుడైన ప్రమతిని పుట్టించాడు.
ప్రమతిస్తు రురుం నామ ఘృతాచ్యాం సమజీజనత్। రురుః ప్రమద్వరాయాం తు శునకం సమజీజనమ్
ప్రమతి, ఘృతాచితో రురు అనే కుమారుణ్ని కనాడు. రురు, ప్రమద్వరతో శునకుడిని కనాడు.
శునకస్తు మహాసత్వః సర్వభార్గవనన్దనః। జాతస్తపసి తీవ్రే చ స్థితః స్థిరయశాస్తతః
శునకుడు మహాశక్తిశాలి, భృగువంశీయులందరికీ ఆనందదాయకుడు. అతడు కఠినమైన తపస్సులో నిలిచి, చిరస్థాయిగా కీర్తిని సంపాదించాడు.
తస్య బ్రహ్మన్రురోః సర్వం చరితం భూరితేజసః। విస్తరేణ ప్రవక్ష్యామి తచ్ఛృణు త్వమశేషతః
ఓ బ్రాహ్మణా! రురు మహాతేజస్వి. అతని జీవిత కథను పూర్తిగా వివరంగా చెబుతాను. నీవు పూర్తిగా విను.
ఋషిరాసీన్మహాన్పూర్వం తపోవిద్యాసమన్వితః। స్థూలకేశ ఇతి ఖ్యాతః సర్వభూతహితే రతః
పూర్వం తపస్సు, విద్యతో నిండిన, సర్వభూతహితాన్ని కోరుకునే స్థూలకేశుడు అనే మహర్షి ఉన్నాడు.