మన్మథాగ్నిపరీతాత్మా సన్దిగ్ధాక్షరయా గిరా। సాధు త్వమసితాపాఙ్గి కామార్తం మత్తకాశిని
ప్రేమాగ్నిలో మనసు మునిగిపోయి, తడబడుతున్న మాటలతో, 'ఓ నల్లని కళ్లవాడా, కోరికతో మత్తెక్కిన నన్ను దయచేసి కాపాడు' అని అన్నాడు.
భజస్వ భజమానం మాం ప్రాణా హి ప్రజహన్తి మామ్। త్వదర్థం హి విశాలాక్షి మామయం నిశితైః శరైః
'నిన్ను కోరుకుంటున్న నన్ను అంగీకరించు, నా ప్రాణాలు నన్ను వదిలిపోతున్నాయి. నీ కోసమే, విశాలమైన కళ్లవాడా, ప్రేమ నన్ను పదునైన బాణాలతో గాయపరుస్తోంది.'
కామః కమలగర్భాభే ప్రతివిధ్యన్న శామ్యతి। దష్టమేవమనాక్రన్దే భద్రే కామమహాహినా
'ఓ కమలపుష్పమువంటి వాడా, కోరిక నన్ను గాయపరుస్తూనే ఉంది, అది తగ్గడం లేదు; ప్రేమ అనే పెద్ద పాము కాటేసినట్టు బాధతో నేను ఏడుస్తున్నాను, ఓ మృదువైనవాడా.'
సా త్వం పీనాయతశ్రోణీ మామాప్నుహి వరాననే। త్వదధీనా హి మే ప్రాణాః కిన్నరోద్గీతభాషిణి
'అందుకే, విస్తారమైన నితంబాలు, అందమైన ముఖం కలిగినవాడా, నన్ను అంగీకరించు. నీ మాటలు కిన్నరుల పాటలా మధురంగా ఉంటాయి; నా ప్రాణాలు నీపై ఆధారపడి ఉన్నాయి.'
చారుసర్వానవద్యాఙ్గి పద్మేన్దుప్రతిమాననే। న హ్యహం త్వదృతే భీరు శక్ష్యామి ఖలు జీవితుమ్
'అందమైన అవయవాలు, పద్మం, చంద్రునిలాంటి ముఖం కలిగిన నిష్కళంకమైనవాడా, నీ లేకుండా నేను నిజంగా బతకలేను, ఓ భయపడే మనసున్నవాడా.'
కామః కమలపత్రాక్షి ప్రతివిధ్యతి మామయమ్। తస్మాత్కురు విశాలాక్షి మయ్యనుక్రోశమఙ్గనే
'ఓ కమలదళ కళ్లవాడా, కోరిక నన్ను గాయపరుస్తోంది; అందుకే, విశాలమైన కళ్లవాడా, నాపై దయ చూపు.'
భక్తం మామసితాపాఙ్గి న పరిత్యక్తుమర్హసి। త్వం హి మాం ప్రీతియోగేన త్రాతుమర్హసి భామిని
నీలనేత్రాలయినీ, నేను నిన్ను ఎంతో భక్తితో ప్రేమిస్తున్నాను. నన్ను వదిలిపెట్టకూడదు. అందాలవతీ, నీవు నన్ను ప్రేమతో కాపాడాలి.
త్వద్దర్శనకృతస్నేహం మనశ్చలతి మే భృశమ్। న త్వాం దృష్ట్వా పునశ్చాన్యాం ద్రష్టుం కల్యాణి రోచతే
నీ రూపాన్ని చూసిన తర్వాత నా మనసు నిన్ను కోరి చాలా కలవరపడుతోంది. మంగళకరమైనవాడివి, నిన్ను చూసిన తరువాత ఇంకెవరినీ చూడాలనే ఆసక్తి నాకు లేదు.
ప్రసీద వశగోఽహం తే భక్తం మాం భజ భామిని। దృష్ట్వైవ త్వాం వరారోహే మన్మథో భృశమఙ్గనే
దయచేసి, నేను నీకు పూర్తిగా లోబడి ఉన్నాను. నన్ను అంగీకరించు. అందమైనవాడివి, నిన్ను చూసిన వెంటనే మన్మథుడు తన బాణాలతో నా హృదయాన్ని బలంగా తాకాడు.
అన్తర్గతం విశాలాక్షి విధ్యతి స్మ పతత్త్రిభిః। మన్మథాగ్నిసముద్భూతం దాహం కమలలోచనే
విపులమైన కన్నులయినీ, నా లోపల ప్రేమాగ్ని మండుతోంది. కమలనేత్రా, అది మన్మథుని బాణాలతో గాయపడినట్లుగా నన్ను కాలుస్తోంది.
ప్రీతిసంయోగయుక్తాభిరద్భిః ప్రహ్లాదయస్వ మే। పుష్పాయుధం దురాధర్షం ప్రచణ్డశరకార్ముకమ్
ప్రేమతో కూడిన నీ మృదువైన మాటలతో నన్ను ఆనందింపజేయు. ఎందుకంటే పుష్పబాణాలను ధరించిన మన్మథుడు చాలా బలంగా నన్ను బాధిస్తున్నాడు.
త్వద్దర్శనసముద్భూతం విధ్యన్తం దుఃసహైః శరైః। ఉపశామయ కల్యాణి ఆత్మదానేన భామిని
మంగళకరమైనవాడివి, నిన్ను చూసిన తరువాత కలిగిన ఈ తట్టుకోలేని బాధను, నీ ప్రేమను నాకు ఇచ్చి, దయచేసి శాంతిపరచు.
గాన్ధర్వేణ వివాహేన మాముపైహి వరాఙ్గనే। వివాహానాం హి రమ్భోరు గాన్ధర్వః శ్రేష్ఠ ఉచ్యతే
అందమైన అవయవాలయినీ, గాంధర్వ వివాహంతో నన్ను అంగీకరించు. ఎందుకంటే అందరు వివాహాలలో గాంధర్వ వివాహమే ఉత్తమమని చెబుతారు.
నాహమీశాఽఽత్మనో రాజన్కన్యా పితృమతీ హ్యహమ్। మయి చేదస్తి తే ప్రీతిర్యాచస్వ పితరం మమ
రాజా, నేను నా ఇష్టం మీద ఉండను. నాకు తండ్రి ఉన్నాడు. నన్ను నిజంగా ప్రేమిస్తే, నా తండ్రిని అడుగు.
యథా హి తే మయా ప్రాణాః సంభృతాశ్చ నరేశ్వర। దర్శనాదేవ భూయస్త్వం తథా ప్రాణాన్మమాహరః
నరేశ్వరా, నేను నా ప్రాణాన్ని ఎంత ప్రేమించానో, నిన్ను చూసిన క్షణంలో నా ప్రాణాన్ని నీవు తీసుకున్నావు.
న చాహమీశా దేహస్య తస్మాన్నృపతిసత్తమ। సమీపం నోపగచ్ఛామి న స్వతన్త్రా హి యోషితః
రాజులలో శ్రేష్ఠుడవు, నేను నా శరీరానికి యజమానిని కాదు. అందుకే నేను నీ దగ్గరకు రాలేను. స్త్రీలు స్వతంత్రంగా ఉండరు.
కా హి సర్వేషు లోకేషు విశ్రుతాభిజనం నృపమ్। కన్యా నాభిలషేన్నాథం భార్తారం భక్తవత్సలమ్
ఈ లోకంలో మంచి వంశావళి కలిగి, పేరుప్రఖ్యాతి గల, భార్యను ఎంతో ప్రేమించే రాజును ఎవరు తన భర్తగా కోరుకోరు?
తస్మాదేవం గతే కాలే యాచస్వ పితరం మమ। ఆదిత్యం ప్రణిపాతేన తపసా నియమేన చ
కాబట్టి, ఈ పరిస్థితిలో నా తండ్రిని అడుగు. ఆదిత్యుని పట్ల వినయంగా, తపస్సుతో, నియమంతో ప్రార్థించు.
స చేత్కామయతే దాతుం తవ మామరిసూదన। భవిష్యామ్యద్య తే రాజన్సతతం వశవర్తినీ
అరిశత్రువా, నా తండ్రి నిన్ను నాకిచ్చేందుకు సిద్ధమైతే, నేడు నుండే నేను నీకు ఎప్పుడూ విధేయురాలిగా ఉంటాను.
అహం హి తపతీ నామ సావిత్ర్యవరజా సుతా। అస్య లోకప్రదీపస్య సవితుః క్షత్రియర్షభ
క్షత్రియులలో శ్రేష్ఠుడవు, నేను తపతీ అనే పేరు కలిగి ఉన్నాను. నేను సావిత్రి సోదరి, ఈ లోకానికి వెలుగు ఇచ్చే సవితుని కుమార్తెను.
స గన్ధర్వవచః శ్రుత్వా తత్తదా భరతర్షభ। అర్జునః పరయా భక్త్యా పూర్ణచన్ద్ర ఇవాబభౌ
గంధర్వుని మాటలు విన్న అర్జునుడు, భరతవంశంలో శ్రేష్ఠుడు, పరమ భక్తితో పూర్ణచంద్రుడిలా ప్రకాశించాడు.
ఉవాచ చ మహేష్వాసో గన్ధర్వం కురుసత్తమః। జాతకౌతూహలోఽతీవ వసిష్ఠస్య తపోబలాత్
బలమైన ధనుర్ధారి అయిన అర్జునుడు, కురువంశంలో శ్రేష్ఠుడు, వసిష్ఠుని తపస్సు శక్తిని తెలుసుకోవాలనే ఆత్రుతతో గంధర్వునితో ఇలా అన్నాడు.
వసిష్ఠ ఇతి తస్యైతదృషేర్నామ త్వయేరితమ్। ఏతదిచ్ఛామ్యహం శ్రోతుం యథావత్తద్వదస్వ మే
వసిష్ఠుడు అనే ఋషి పేరును నువ్వు చెప్పావు. దాని గురించి నాకు పూర్తిగా వినాలని ఉంది. దయచేసి వివరంగా చెప్పు.
య ఏష గన్ధర్వపతే పూర్వేషాం నః పురోహితః। ఆసీదేతన్మమాచక్ష్వ క ఏష భగవానృషిః
గంధర్వాధిపతీ, మా పూర్వీకులకు పురోహితుడిగా ఉన్న ఆ మహర్షి ఎవరో నాకు చెప్పు.
బ్రహ్మణో మానసః పుత్రో వసిష్ఠోఽరున్ధతీపతిః। తపసా నిర్జితౌ శశ్వదజేయావమరైరపి
బ్రహ్మదేవుని మనసులో పుట్టిన కుమారుడు, అరుంధతీ దేవికి భర్త అయిన వశిష్ఠుడు తపస్సుతో దేవతలకైనా దుర్జయులైన వారిని సైతం సులభంగా జయించాడు.
కామక్రోధావుభౌ యస్య చరణౌ సమువాహతుః। ఇన్ద్రియాణాం వశకరో వశిష్ఠ ఇతి చోచ్యతే
కామమూ, కోపమూ వశిష్ఠుని పాదాల వద్ద సేవ చేసేవి. తన ఇంద్రియాలను పూర్తిగా నియంత్రించుకున్న వాడిని వశిష్ఠుడు అంటారు.
యథా కామశ్చ క్రోధశ్చ నిర్జితావజితౌ నరైః। జితారయో జితా లోకాః పన్థానశ్చ జితా దిశః
మనుషులు కామమూ, కోపమూ జయించినప్పుడు అవి వశమవుతాయిలాగా, శత్రువులను, లోకాలను, దిశలను కూడా వారు జయించగలరు.
యస్తు నోచ్ఛేదనం చక్రే కుశికానాముదారధీః। విశ్వామిత్రాపరాధేన ధారయన్మన్యుముత్తమమ్
విశ్వామిత్రుడు చేసిన అపరాధానికి అత్యంత కోపాన్ని సహించినా, ఉన్నతమైన బుద్ధి కలిగిన వశిష్ఠుడు కుశికులను నాశనం చేయలేదు.
పుత్రవ్యసనసంతప్తః శక్తిమానప్యశక్తవత్। విశ్వామిత్రవినాశాయ న చక్రే కర్మ దారుణమ్
తన కుమారుని మృతితో బాధపడుతూ, అపారమైన శక్తి ఉన్నప్పటికీ, విశ్వామిత్రుని నాశనం చేయడానికి వశిష్ఠుడు హింసాత్మకమైన పని చేయలేదు.
మృతాంశ్చ పునరాహర్తుం శక్తః పుత్రాన్యమక్షయాత్। కృతాన్తం నాతిచక్రామ వేలామివ మహోదధిః
తన మృత కుమారులను తిరిగి బ్రతికించగలిగిన శక్తి వశిష్ఠునికి ఉన్నా, సముద్రం తన తీరాన్ని దాటి పోద一样గా, ఆయన మరణసీమను దాటి పోలేదు.