సంప్రాప్తయౌవనాం పశ్యన్దేయాం దుహితరం తు తామ్। `ద్వ్యష్టవర్షాం తు తాం శ్యామాం సవితా రూపశాలినీమ్।' నోపలేభే తతః శాన్తిం సంప్రదానం విచిన్తయన్
తన కుమార్తె యవ్వనానికి చేరి, ముద్దుగా, నలుపు వర్ణంతో, పదహారు సంవత్సరాల వయస్సులో ఉన్నదాన్ని చూసి, సూర్యుడు ఆమెను ఎవరికిచ్చాలో ఆలోచిస్తూ మనశ్శాంతి పొందలేకపోయాడు.
అథర్క్షపుత్రః క్రాన్తేయ కురూణామృషభో బలీ। సూర్యమారాధయామాస నృపః సంవరణస్తదా
అప్పుడు కురు వంశంలో శక్తివంతుడైన ఋక్షుని కుమారుడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన సంవరణుడు సూర్యుని ఆరాధించటం ప్రారంభించాడు.
అర్ధ్యమాల్యోపహారాద్యైర్గన్ధైశ్చ నియతః శుచిః। నియమైరుపవాసైశ్చ తపోభిర్వివిధైరపి
ఆ రాజు, నీరు, పుష్పమాలలు, ఇతర కానుకలు, సుగంధ ద్రవ్యాలతో, పవిత్రంగా, నియమాలు పాటిస్తూ, ఉపవాసాలు, తపస్సులతో సూర్యుని పూజించాడు.
సుశ్రూషురనహంవాదీ శుచిః పౌరవనన్దన। అంశుమన్తం సముద్యన్తం పూజయామాస భక్తిమాన్
పౌరవ వంశానందుడా! ఆ సంవరణుడు వినయంగా, పవిత్రంగా, సేవ చేయాలని తపనతో, ఉదయించే సూర్యుని భక్తితో పూజించాడు.
తతః కృతజ్ఞం ధర్మజ్ఞం రూపేణాసదృశం భువి। తపత్యాః సదృశం మేనే సూర్యః సంవరణం పతిమ్
అప్పుడు సూర్యుడు, కృతజ్ఞత కలిగి, ధర్మాన్ని పాటించే, భూమిపై అందంలో సమానుడు లేని సంవరణుని తపతీకి వరుడిగా అనుకూలంగా భావించాడు.
దాతుమైచ్ఛత్తతః కన్యాం తస్మై సంవరణాయ తామ్। నృపోత్తమాయ కౌరవ్య విశ్రుతాభిజనాయ చ
కౌరవుడా! అందుకే సూర్యుడు, గొప్ప కీర్తి గల, మంచి వంశానికి చెందిన తన కుమార్తెను ఆ రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన సంవరణునికి ఇవ్వాలని సంకల్పించాడు.
యథా హి దివి దీప్తాంశుః ప్రభాసయతి తేజసా। తథా భువి మహిపాలో దీప్త్యా సంవరణోఽభవత్
ఎలా సూర్యుడు తన తేజంతో ఆకాశాన్ని ప్రకాశింపజేస్తాడో, అలాగే భూమిపై సంవరణుడు తన మహిమతో వెలిగిపోయాడు.
యథాఽర్చయన్తి చాదిత్యముద్యన్తం బ్రహ్మవాదినః। తథా సంవరణం పార్థ బ్రాహ్మణావరజాః ప్రజాః
పార్థా! బ్రహ్మవాదులు ఉదయించే సూర్యుని ఎలా పూజిస్తారో, అలాగే బ్రాహ్మణులు, ఇతర ప్రజలు సంవరణుని గౌరవించేవారు.
స సోమమతి కాన్తత్వాదాదిత్యమతి తేజసా। బభూవ నృపతిః శ్రీమాన్సుహృదాం దుర్హృదామపి
ఆ రాజు చంద్రుడిలా మృదువుగా, సూర్యుడిలా తేజస్సుతో, స్నేహితులకు, శత్రువులకు సైతం ప్రీతిపాత్రుడిగా ఉండేవాడు.
ఏవంగుణస్య నృపతేస్తథావృత్తస్య కౌరవ। తస్మై దాతుం మనశ్చక్రే తపతీం తపనః స్వయమ్
కౌరవుడా! ఆ రాజు మంచి గుణాలు, సద్గుణాలతో ఉండటం చూసి, సూర్యుడు తపతీని అతనికి ఇవ్వాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
స కదాచిదథో రాజా శ్రీమానమితవిక్రమః। చచార మృగయాం పార్థ పర్వతోపవనే కిల
ఓ పార్థా, ఒకసారి ఆ మహిమగల, ఎవ్వరూ ఓడించలేని రాజు కొండల అడవి అంచున వేటకు వెళ్లాడు.
చరతో మృగయాం తస్య క్షుత్పిపాసాసమన్వితః। మమార రాజ్ఞః కౌన్తేయ గిరావప్రతిమో హయః
వేటలో ఉండగా, ఆకలి దప్పులతో బాధపడుతున్న ఆ రాజు గుర్రం, ఓ కౌంతేయా, ఆ కొండపై మరణించింది.
స మృతాశ్వశ్చరన్పార్థ పద్భ్యామేవ గిరౌ నృపః। దదర్శాసదృశీం లోకే కన్యామాయతలోచనామ్
ఆ గుర్రం చనిపోయిన తర్వాత, రాజు పాదాల మీదనే కొండపై తిరుగుతూ, లోకంలో ఎవరికీ సాటి లేని, పెద్ద పెద్ద కళ్లుగల ఒక యువతిని చూశాడు.
స ఏవ ఏకామాసాద్య కన్యాం పరబలార్దనః। తస్థౌ నృపతిశార్దూలః పశ్యన్నవిచలేక్షణః
ఆ శత్రు సంహారకుడు, రాజులలో సింహుడు, ఆ యువతిని ఒంటరిగా చూచి, కళ్ళు ఎక్కడా తిప్పకుండా ఆమెను చూస్తూ నిలిచిపోయాడు.
స హి తాం తర్కయామాస రూపతో నృపతిః శ్రియమ్। పునః సంతర్కయామాస రవేర్భ్రష్టామివ ప్రభామ్
ఆ రాజు ఆమె అందాన్ని చూసి, ఇదే లక్ష్మి అనుకున్నాడు; మళ్లీ, ఇది సూర్యుని నుండి జారిపోయిన కాంతిలా ఉందని భావించాడు.
వపుషా వర్చసా చైవ శిఖామివ విభావసోః। ప్రసన్నత్వేన కాన్త్యా చ చన్ద్రరేఖామివామలామ్
ఆమె రూపంలో, ప్రకాశంలో అగ్నిశిఖ వలె; ప్రశాంతతలో, మెరుపులో కలుషరహిత చంద్రరేఖ వలె కనిపించింది.
గిరిపృష్ఠే తు సా యస్మిన్స్థితా స్వసితలోచనా। విభ్రాజమానా శుశుభే ప్రతిమేవ హిరణ్మయీ
ఆ పెద్ద కళ్లుగల యువతి కొండపై నిలబడి, బంగారు విగ్రహంలా మెరిసిపోతూ కనిపించింది.
తస్యా రూపేణ స గిరిర్వేషేణ చ విశేషతః। ససవృక్షక్షుపలతో హిరణ్మయ ఇవాభవత్
ఆమె అందంతో, ముఖ్యంగా ఆమె వస్త్రధారణతో, ఆ కొండ మొత్తం చెట్లు, లతలు, మొక్కలతో కూడి బంగారంలా కనిపించింది.
అవమేనే చ తాం దృష్ట్వా సర్వలోకేషు యోషితః। అవాప్తం చాత్మనో మేనే స రాజా చక్షుషః ఫలం
ఆమెను చూసి, రాజు లోకంలోని అన్ని స్త్రీలను లెక్కచేయలేదు; తన కళ్లకు నిజమైన ఫలితం దొరికిందని అనుకున్నాడు.
జన్మప్రభృతి యత్కిచింద్దృష్టవాన్స మహీపతిః। రూపం న సదృశం తస్యాస్తర్కయామాస కించన
తన జననం నుండి ఇప్పటివరకు రాజు చూసిన ఏ రూపం కూడా ఆమెకు సమానంగా లేదని తలంచాడు.
తయా బద్ధమనశ్చక్షుః పాశైర్గుణమయైస్తదా। న చచాల తతో దేశాద్బుబుధే న చ కించన
ఆమె గుణాల బంధనంతో రాజు మనసూ, కళ్లూ ఆమెపై నిలిచిపోయాయి; అక్కడినుంచి కదలలేదు, ఇంకేమీ గుర్తు రాలేదు.
అస్యా నూనం విశాలాక్ష్యాః సదేవాసురమానుషమ్। లోకం నిర్మథ్య ధాత్రేదం రూపమావిష్కృతం కృతమ్
ఈ విశాలకంటి యువతిని సృష్టికర్త దేవతలు, అసురులు, మనుషుల లోకాన్ని కలిపి కలిపి, చివరకు ఈ రూపాన్ని వెలికి తీశాడేమో.
ఏవం సంతర్కయామాస రూపద్రవిణసంపదా। కన్యామసదృశీం లోకే నృపః సంవరణస్తదా
అలా ఆ సమ్వరణుడు రాజు, అందంలో, ఐశ్వర్యంలో, భాగ్యంలో ఆమెకు సాటి యువతి లోకంలో ఎవరూ లేరని ఆలోచించాడు.
తాం చ దృష్ట్వైవ కల్యాణీం కల్యాణాభిజనో నృపః। జగామ మనసా చిన్తాం కామబాణేన పీడితః
ఆ శుభ్రమైన యువతిని చూసి, మంచి వంశంలో పుట్టిన ఆ రాజు, మనసులో కామబాణంతో బాధపడుతూ ఆలోచనల్లో మునిగిపోయాడు.
దహ్యమానః స తీవ్రేణ నృపతిర్మన్మథాగ్నినా। అప్రగల్భాం ప్రగల్భస్తాం తదోవాచ మనోహరామ్
తీవ్రమైన మన్మథాగ్నిలో కాలిపోతూ, ధైర్యవంతుడైన ఆ రాజు, ఆ మనోహరమైన యువతిని చూడగానే సంకోచంతో మాటలు చెప్పాడు.
కాఽసి కస్యాసి రమ్భోరు కిమర్థం చేహ తిష్ఠసి। కథం చ నిర్జనేఽరణ్యే చరస్యేకా శుచిస్మితే
నీవెవరు? ఎవరి కుమార్తె? ఇక్కడ ఎందుకు నిలబడి ఉన్నావు? ఈ ఎడారిలో ఒంటరిగా ఎలా తిరుగుతున్నావు, స్వచ్ఛమైన నవ్వుతో ఉన్నవా?
త్వం హి సర్వానవద్యాఙ్గీ సర్వాభరణభూషితా। విభూషణమివైతేషాం భూషణానామభీప్సితమ్
నీవు ప్రతి అవయవంలోనూ ముద్దుగా, అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉన్నావు; ఆభరణాలకు కూడా నీవు అలంకారంగా కనిపిస్తున్నావు.
న దేవీం నాసురీం చైవ న యక్షీం న చ రాక్షసీమ్। న చ భోగవతీం మన్యే న గన్ధవీం న మానుషీమ్
నిన్ను చూస్తే, నేను దేవత అనిపించదు, అసురి అనిపించదు, యక్షిణి, రాక్షసి అనిపించదు; నాగకన్య, గంధర్వకన్య, మానవీ అనిపించదు.
యా హి దృష్టా మయా కాశ్చిచ్ఛ్రుతా వాఽపి వరాఙ్గనాః। న తాసాం సదృశీం మన్యే త్వామహం మత్తకాశిని
ఓ ప్రకాశవంతమైనవాడా, నేను చూసిన లేదా విన్న అందమైన స్త్రీలలో ఎవ్వరూ నీకు సాటి కారు అని నేను అనుకోవడం లేదు.
దృష్ట్వైవ చారువదనే చన్ద్రాత్కాన్తతరం తవ। వదనం పద్మపత్రాక్షం మాం మథ్నాతీవ మన్మథః
నీ ముఖం చంద్రునికంటే మెరిసేలా ఉంది, కమలదళాల్లాంటి కళ్లతో అందంగా ముకురిన నీ ముఖాన్ని చూసిన వెంటనే నా మనసు ప్రేమతో మునిగిపోతుంది.