తాపత్య ఇతి యద్వాక్యముక్తవానసి మామిహ। తదహం జ్ఞాతుమిచ్ఛామి తాపత్యార్థం వినిశ్చితమ్
నన్ను తాపత్యుడని ఇక్కడ చెప్పావు. ఆ తాపత్య అనే పదానికి ఖచ్చితమైన అర్థం ఏమిటో తెలుసుకోవాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.
తపతీ నామ కా చైషా తాపత్యా యత్కృతే వయమ్। కౌన్తేయా హి వయం సాధో తత్త్వమిచ్ఛామి వేదితుమ్
ఈ తపతీ ఎవరు? ఆమె వల్లే మేము తాపత్యులు అనబడుతున్నామా? కుంటీ కుమారా! ఈ విషయాన్ని నిజంగా తెలుసుకోవాలని మేము కోరుతున్నాము.
ఏవముక్తః స గన్ధర్వః కున్తీపుత్రం ధనఞ్జయమ్। విశ్రుతం త్రిషు లోకేషు శ్రావయామాస వై కథామ్
అలా అడిగిన తరువాత ఆ గంధర్వుడు, కుంతీ కుమారుడైన అర్జునుడికి మూడు లోకాల్లో ప్రసిద్ధమైన ఆ కథను చెప్పడం ప్రారంభించాడు.
హన్త తే కథయిష్యామి కథామేతాం మనోరమామ్। యథావదఖిలాం పార్థ సర్వబుద్ధిమతాం వర
పార్థా! మేం చెప్పబోయే ఈ మధురమైన కథను నీకు పూర్తిగా, యథావిధిగా వివరంగా వినిపిస్తాను. నీవు మేధావులందరిలో గొప్పవాడవు.
ఉక్తవానస్మి యేన త్వాం తాపత్య ఇతి యద్వచః। తత్తేఽహం కథయిష్యామి శృణుష్వైకమనా భవ
నిన్ను 'తపతీ పుత్రుడా' అని ఎందుకు పిలిచానో, ఆ కారణాన్ని ఇప్పుడు చెబుతాను. మనసు ఒకచోట పెట్టుకుని విను.
య ఏష దివి ధిష్ణ్యేన నాకం వ్యాప్నోతి తేజసా। ఏతస్య తపతీ నామ బభూవ సదృశీ సుతా
ఆకాశాన్ని తన తేజస్సుతో ప్రకాశింపజేసే దేవుడు ఉన్నాడు. అతనికి తపతీ అనే కుమార్తె, తండ్రికి సమానంగా గొప్పదిగా జన్మించింది.
వివస్వతో వై దేవస్య సావిత్ర్యవరజా విభో। విశ్రుతా త్రిషు లోకేషు తపతీ తపసా యుతా
ఆమె సూర్యుని కుమార్తె, సావిత్రి చెల్లెలు, తపస్సుతో ప్రసిద్ధి చెందిన తపతీ. మూడు లోకాల్లో ఆమె పేరు మార్మోగింది.
న దేవీ నాసురీ చైవ న యక్షీ న చ రాక్షసీ। నాప్సరా న చ గన్ధర్వీ తథా రూపేణ కాచన
ఆమె అందానికి దేవత, అసుర స్త్రీ, యక్షిణి, రాక్షసిణి, అప్సరసు, గంధర్విణి — ఎవ్వరూ సరిపోలేరు.
సువిభక్తానవద్యాఙ్గీ స్వసితాయతలోచనా। స్వాచారా చైవ సాధ్వీ చ సువేషా చైవ భామినీ
ఆమె అవయవాలు అందంగా, లోపం లేకుండా ఉండేవి. కన్నులు పొడవుగా, నల్లగా మెరిసేవి. ఆమె నడవడి మంచిది, సద్గుణాలూ ఉన్నవి. ఆమె ఎప్పుడూ శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించేది.
త తస్యాః సదృశం కంచిత్త్రిషు లోకేషు భారత। భర్తారం సవితా మేనే రూపశీలగుణశ్రుతైః
భారతా! తపతీకి అందం, స్వభావం, గుణం, విద్యలలో సమానంగా ఉండే వరుడెవరూ మూడు లోకాల్లో లేరని సూర్యుడు భావించాడు.
సంప్రాప్తయౌవనాం పశ్యన్దేయాం దుహితరం తు తామ్। `ద్వ్యష్టవర్షాం తు తాం శ్యామాం సవితా రూపశాలినీమ్।' నోపలేభే తతః శాన్తిం సంప్రదానం విచిన్తయన్
తన కుమార్తె యవ్వనానికి చేరి, ముద్దుగా, నలుపు వర్ణంతో, పదహారు సంవత్సరాల వయస్సులో ఉన్నదాన్ని చూసి, సూర్యుడు ఆమెను ఎవరికిచ్చాలో ఆలోచిస్తూ మనశ్శాంతి పొందలేకపోయాడు.
అథర్క్షపుత్రః క్రాన్తేయ కురూణామృషభో బలీ। సూర్యమారాధయామాస నృపః సంవరణస్తదా
అప్పుడు కురు వంశంలో శక్తివంతుడైన ఋక్షుని కుమారుడు, రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన సంవరణుడు సూర్యుని ఆరాధించటం ప్రారంభించాడు.
అర్ధ్యమాల్యోపహారాద్యైర్గన్ధైశ్చ నియతః శుచిః। నియమైరుపవాసైశ్చ తపోభిర్వివిధైరపి
ఆ రాజు, నీరు, పుష్పమాలలు, ఇతర కానుకలు, సుగంధ ద్రవ్యాలతో, పవిత్రంగా, నియమాలు పాటిస్తూ, ఉపవాసాలు, తపస్సులతో సూర్యుని పూజించాడు.
సుశ్రూషురనహంవాదీ శుచిః పౌరవనన్దన। అంశుమన్తం సముద్యన్తం పూజయామాస భక్తిమాన్
పౌరవ వంశానందుడా! ఆ సంవరణుడు వినయంగా, పవిత్రంగా, సేవ చేయాలని తపనతో, ఉదయించే సూర్యుని భక్తితో పూజించాడు.
తతః కృతజ్ఞం ధర్మజ్ఞం రూపేణాసదృశం భువి। తపత్యాః సదృశం మేనే సూర్యః సంవరణం పతిమ్
అప్పుడు సూర్యుడు, కృతజ్ఞత కలిగి, ధర్మాన్ని పాటించే, భూమిపై అందంలో సమానుడు లేని సంవరణుని తపతీకి వరుడిగా అనుకూలంగా భావించాడు.
దాతుమైచ్ఛత్తతః కన్యాం తస్మై సంవరణాయ తామ్। నృపోత్తమాయ కౌరవ్య విశ్రుతాభిజనాయ చ
కౌరవుడా! అందుకే సూర్యుడు, గొప్ప కీర్తి గల, మంచి వంశానికి చెందిన తన కుమార్తెను ఆ రాజులలో శ్రేష్ఠుడైన సంవరణునికి ఇవ్వాలని సంకల్పించాడు.
యథా హి దివి దీప్తాంశుః ప్రభాసయతి తేజసా। తథా భువి మహిపాలో దీప్త్యా సంవరణోఽభవత్
ఎలా సూర్యుడు తన తేజంతో ఆకాశాన్ని ప్రకాశింపజేస్తాడో, అలాగే భూమిపై సంవరణుడు తన మహిమతో వెలిగిపోయాడు.
యథాఽర్చయన్తి చాదిత్యముద్యన్తం బ్రహ్మవాదినః। తథా సంవరణం పార్థ బ్రాహ్మణావరజాః ప్రజాః
పార్థా! బ్రహ్మవాదులు ఉదయించే సూర్యుని ఎలా పూజిస్తారో, అలాగే బ్రాహ్మణులు, ఇతర ప్రజలు సంవరణుని గౌరవించేవారు.
స సోమమతి కాన్తత్వాదాదిత్యమతి తేజసా। బభూవ నృపతిః శ్రీమాన్సుహృదాం దుర్హృదామపి
ఆ రాజు చంద్రుడిలా మృదువుగా, సూర్యుడిలా తేజస్సుతో, స్నేహితులకు, శత్రువులకు సైతం ప్రీతిపాత్రుడిగా ఉండేవాడు.
ఏవంగుణస్య నృపతేస్తథావృత్తస్య కౌరవ। తస్మై దాతుం మనశ్చక్రే తపతీం తపనః స్వయమ్
కౌరవుడా! ఆ రాజు మంచి గుణాలు, సద్గుణాలతో ఉండటం చూసి, సూర్యుడు తపతీని అతనికి ఇవ్వాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.
స కదాచిదథో రాజా శ్రీమానమితవిక్రమః। చచార మృగయాం పార్థ పర్వతోపవనే కిల
ఓ పార్థా, ఒకసారి ఆ మహిమగల, ఎవ్వరూ ఓడించలేని రాజు కొండల అడవి అంచున వేటకు వెళ్లాడు.
చరతో మృగయాం తస్య క్షుత్పిపాసాసమన్వితః। మమార రాజ్ఞః కౌన్తేయ గిరావప్రతిమో హయః
వేటలో ఉండగా, ఆకలి దప్పులతో బాధపడుతున్న ఆ రాజు గుర్రం, ఓ కౌంతేయా, ఆ కొండపై మరణించింది.
స మృతాశ్వశ్చరన్పార్థ పద్భ్యామేవ గిరౌ నృపః। దదర్శాసదృశీం లోకే కన్యామాయతలోచనామ్
ఆ గుర్రం చనిపోయిన తర్వాత, రాజు పాదాల మీదనే కొండపై తిరుగుతూ, లోకంలో ఎవరికీ సాటి లేని, పెద్ద పెద్ద కళ్లుగల ఒక యువతిని చూశాడు.
స ఏవ ఏకామాసాద్య కన్యాం పరబలార్దనః। తస్థౌ నృపతిశార్దూలః పశ్యన్నవిచలేక్షణః
ఆ శత్రు సంహారకుడు, రాజులలో సింహుడు, ఆ యువతిని ఒంటరిగా చూచి, కళ్ళు ఎక్కడా తిప్పకుండా ఆమెను చూస్తూ నిలిచిపోయాడు.
స హి తాం తర్కయామాస రూపతో నృపతిః శ్రియమ్। పునః సంతర్కయామాస రవేర్భ్రష్టామివ ప్రభామ్
ఆ రాజు ఆమె అందాన్ని చూసి, ఇదే లక్ష్మి అనుకున్నాడు; మళ్లీ, ఇది సూర్యుని నుండి జారిపోయిన కాంతిలా ఉందని భావించాడు.
వపుషా వర్చసా చైవ శిఖామివ విభావసోః। ప్రసన్నత్వేన కాన్త్యా చ చన్ద్రరేఖామివామలామ్
ఆమె రూపంలో, ప్రకాశంలో అగ్నిశిఖ వలె; ప్రశాంతతలో, మెరుపులో కలుషరహిత చంద్రరేఖ వలె కనిపించింది.
గిరిపృష్ఠే తు సా యస్మిన్స్థితా స్వసితలోచనా। విభ్రాజమానా శుశుభే ప్రతిమేవ హిరణ్మయీ
ఆ పెద్ద కళ్లుగల యువతి కొండపై నిలబడి, బంగారు విగ్రహంలా మెరిసిపోతూ కనిపించింది.
తస్యా రూపేణ స గిరిర్వేషేణ చ విశేషతః। ససవృక్షక్షుపలతో హిరణ్మయ ఇవాభవత్
ఆమె అందంతో, ముఖ్యంగా ఆమె వస్త్రధారణతో, ఆ కొండ మొత్తం చెట్లు, లతలు, మొక్కలతో కూడి బంగారంలా కనిపించింది.
అవమేనే చ తాం దృష్ట్వా సర్వలోకేషు యోషితః। అవాప్తం చాత్మనో మేనే స రాజా చక్షుషః ఫలం
ఆమెను చూసి, రాజు లోకంలోని అన్ని స్త్రీలను లెక్కచేయలేదు; తన కళ్లకు నిజమైన ఫలితం దొరికిందని అనుకున్నాడు.
జన్మప్రభృతి యత్కిచింద్దృష్టవాన్స మహీపతిః। రూపం న సదృశం తస్యాస్తర్కయామాస కించన
తన జననం నుండి ఇప్పటివరకు రాజు చూసిన ఏ రూపం కూడా ఆమెకు సమానంగా లేదని తలంచాడు.