నారదప్రభృతీనాం తు దేవర్షీణాం మయా శ్రుతమ్। గుణాన్కథయతాం వీర పూర్వేషాం తవ ధీమతామ్
నారదుడు మొదలైన దేవర్షులు, నీ పూర్వీకుల సద్గుణాలను చెప్పినప్పుడు, ఓ వీరా, నేను వాటిని విన్నాను.
స్వయం చాపి మయా దృష్టశ్చరతా సాగరామ్బరామ్। ఇమాం వసుమతీం కృత్స్నాం ప్రభావః సుకులస్య తే
నేను స్వయంగా సముద్రాన్ని, భూమిని సంచరిస్తూ, నీ వంశ మహిమను ఈ భూమండలంపై అంతటా చూశాను.
వేదే ధనుషి చాచార్యమభిజానామి తేఽర్జున। విశ్రుతం త్రిషు లోకేషు భారద్వాజం యశస్వినమ్
వేదంలోనూ, ధనుర్విద్యలోనూ నీ గురువు ఎవరో నాకు తెలుసు, ఓ అర్జునా! మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి చెందిన భరద్వాజుడు.
సర్వవేదవిదాం శ్రేష్ఠం సర్వశస్త్రభృతాం వరమ్। ద్రోణమిష్వస్త్రకుశలం ధనుష్యహ్గిరసాం వరమ్
సర్వ వేదాలను తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడు, ఆయుధాలను ధరించిన వారిలో ప్రథముడు, ధనుర్విద్యలో నిపుణుడు, అంగిరసుల వంశంలో ఉత్తముడు — ద్రోణుడు.
ధర్మం వాయుం చ శక్రం చ విజానామ్యశ్వినౌ తథా। పాణ్డుం చ కురుశార్దూల షడేతాన్కురువర్ధనాన్। పితౄనేతానహం పార్థ దేవమానుషసత్తమాన్
కురువంశాన్ని పెంపొందించే ఆరు మందిని నేను బాగా తెలుసు, అవి ధర్ముడు, వాయువు, ఇంద్రుడు, అశ్వినులు, పాండు—ఇవన్నీ. పార్థా! నేను దేవతలకూ, మానవులకూ నాయకుడను, ఉత్తమమైన ప్రాణులలో నేనే ముందున్నాను.
దివ్యాత్మానో మహాత్మానః సర్వశస్త్రభృతాం వరాః। భవన్తో భ్రాతరః శూరాః సర్వే సుచరితవ్రతాః
వీరు దివ్యాత్ములు, మహాత్ములు, ఆయుధాలు ధరించే వారిలో అగ్రగణ్యులు. మీరు అన్నదమ్ములు అందరూ పరాక్రమవంతులు, మంచి ఆచారాలను పాటించే వారు.
ఉత్తమాం చ మనోబుద్ధిం భవతాం భావితాత్మనామ్। జానన్నపి చ వః పార్థ కృతవానిహ ధర్షణామ్
పార్థా! మీరంతా శ్రేష్ఠమైన మనస్సు, బుద్ధి కలవారు అని నాకు తెలుసు. అయినా, ఇక్కడ నేను మీపై ఈ దురాచారం చేశాను.
స్త్రీసకాశే చ కౌరవ్య న పుమాన్క్షన్తుమర్హతి। ధర్షణామాత్మనః పశ్యన్బ్రాహుద్రవిణమాశ్రితః
కౌరవా! స్త్రీల సమక్షంలో తనపై జరిగిన అవమానాన్ని ఎవ్వరూ సహించరు, ముఖ్యంగా బలమూ, ధనమూ ఉన్నవారు అయితే అసలు సహించరు.
నక్తం చ బలమస్మాకం భూయ ఏవాభివర్ధతే। యతస్తతో మాం కౌన్తేయ సదారం మన్యురావిశత్
రాత్రిపూట మా బలం మరింత పెరుగుతుంది. అందుకే, కుంటీ కుమారా! నాకు, నా భార్యకు ఎప్పుడూ కోపం పట్టుకుంటుంది.
సోఽహం త్వయేహ విజితః సఙ్ఖ్యే తాపత్యవర్ధన। యేన తేనేహ విధినా కీర్త్యమానం నిబోధ మే
తాపత్య వంశాన్ని పెంచినవాడా! యుద్ధంలో నీవు నన్ను ఇక్కడ ఓడించావు. ఎందుకు ఇలా జరిగిందో, ఆ కారణాన్ని విను.
బ్రహ్మచర్యం పరో ధర్మః స చాపి నియతస్త్వయి। యస్మాత్తస్మాదహం పార్థ రణే।ఞస్మి విజితస్త్వయా
బ్రహ్మచర్యం అత్యున్నతమైన ధర్మం, అది నీవులో స్థిరంగా ఉంది. అందుకే, పార్థా! యుద్ధంలో నీవు నన్ను జయించావు.
యస్తు స్యాత్క్షత్రియః కశ్చిత్కామవృత్తః పరన్తప। నక్తం చ యుధి యుధ్యేత న స జీవేత్కథంచన
పరాంతపా! కామానికి లోనై రాత్రిపూట యుద్ధం చేసే క్షత్రియుడు ఎవరైనా, అతడు ఎప్పుడూ బ్రతకడు.
యస్తు స్యాత్కామవృత్తోఽపి పార్థ బ్రహ్మపురస్కృతః। జయేన్నక్తఞ్చరాన్సర్వాన్స పురోహితధూర్గతః
పార్థా! ఎవడైనా కామబద్ధుడైనా, బ్రాహ్మణుని మార్గదర్శకత్వంలో, పురోహితుడితో కలిసి ఉంటే, రాత్రిపూట సంచరించే శత్రువులను అంతటినీ జయించగలడు.
తస్మాత్తాపత్య యత్కించిన్నృణాం శ్రేయ ఇహేప్సితమ్। తస్మిన్కర్మణి యోక్తవ్యా దాన్తాత్మానః పురోహితాః
అందువల్ల, మనుషులు ఈ లోకంలో ఏదైనా మేలు కోరితే, ఆ కార్యంలో దంపతులు, నియమితులైన పురోహితులను నియమించాలి.
వేదే షడఙ్గే నిరతాః శుచయః సత్యవాదినః। ధర్మాత్యాగః కృతాత్మానః స్యుర్నృపాణాం పురోహితాః
వేదాలు, వాటి ఆరు అంగాలలో నిష్ణాతులు, పవిత్రులు, సత్యవాదులు, ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టని వారు, ఆత్మ నియమం కలిగిన వారు రాజులకు పురోహితులుగా ఉండాలి.
జయశ్చ నియతో రాజ్ఞః స్వర్గశ్చ తదనన్తరమ్। యస్య స్యాద్ధర్మవిద్వాగ్మీ పురోధాః శీలవాఞ్శుచిః
ధర్మజ్ఞుడు, వాగ్మి, శీలవంతుడు, పవిత్రుడు అయిన పురోహితుడు ఎవరికైతే ఉంటాడో, ఆ రాజుకు విజయమూ, ఆ తరువాత స్వర్గమూ లభిస్తాయి.
లాభం లబ్ధుమలబ్ధం వా లబ్ధం వా పరిరక్షితుమ్। పురోహితం ప్రకుర్వీత రాజా గుణసమన్వితమ్
ఏదైనా లాభాన్ని సంపాదించినా, లేకపోయినా, సంపాదించిన దానిని కాపాడాలన్నా, రాజు గుణసంపన్నుడైన పురోహితుని నియమించాలి.
పురోహితమతే తిష్ఠేద్య ఇచ్ఛేద్భూతిమాత్మనః। ప్రాప్తుం వసుమతీం సర్వాం సర్వశః సాగరామ్బరామ్
తనకు శ్రేయస్సు కావాలని, సముద్రంతో చుట్టబడిన భూమంతటిని పొందాలని కోరుకునే వాడు, తన పురోహితుని సలహా మేరకు నడుచుకోవాలి.
న హి కేవలశౌర్యేణ తాపత్యాభిజనేన చ। జయేదబ్రాహ్మణః కశ్చిద్భూమిం భూమిపతిః క్వచిత్
కేవలం శౌర్యంతో గానీ, వంశపారంపర్యంతో గానీ, బ్రాహ్మణుని మార్గదర్శనం లేకుండా ఏ రాజు ఎక్కడా భూమిని జయించలేడు.
తస్మాదేవం విజానీహి కురూణాం వంశవర్ధన। బ్రాహ్మణప్రముఖం రాజ్యం శక్యం పాలయితుం చిరమ్
కురువంశాన్ని పెంపొందించేవాడా! ఈ మాటను బాగా గ్రహించు—బ్రాహ్మణులు ముందుండే రాజ్యాన్ని చాలా కాలం నిలబెట్టుకోవచ్చు.
తాపత్య ఇతి యద్వాక్యముక్తవానసి మామిహ। తదహం జ్ఞాతుమిచ్ఛామి తాపత్యార్థం వినిశ్చితమ్
నన్ను తాపత్యుడని ఇక్కడ చెప్పావు. ఆ తాపత్య అనే పదానికి ఖచ్చితమైన అర్థం ఏమిటో తెలుసుకోవాలని నాకు ఆసక్తి ఉంది.
తపతీ నామ కా చైషా తాపత్యా యత్కృతే వయమ్। కౌన్తేయా హి వయం సాధో తత్త్వమిచ్ఛామి వేదితుమ్
ఈ తపతీ ఎవరు? ఆమె వల్లే మేము తాపత్యులు అనబడుతున్నామా? కుంటీ కుమారా! ఈ విషయాన్ని నిజంగా తెలుసుకోవాలని మేము కోరుతున్నాము.
ఏవముక్తః స గన్ధర్వః కున్తీపుత్రం ధనఞ్జయమ్। విశ్రుతం త్రిషు లోకేషు శ్రావయామాస వై కథామ్
అలా అడిగిన తరువాత ఆ గంధర్వుడు, కుంతీ కుమారుడైన అర్జునుడికి మూడు లోకాల్లో ప్రసిద్ధమైన ఆ కథను చెప్పడం ప్రారంభించాడు.
హన్త తే కథయిష్యామి కథామేతాం మనోరమామ్। యథావదఖిలాం పార్థ సర్వబుద్ధిమతాం వర
పార్థా! మేం చెప్పబోయే ఈ మధురమైన కథను నీకు పూర్తిగా, యథావిధిగా వివరంగా వినిపిస్తాను. నీవు మేధావులందరిలో గొప్పవాడవు.
ఉక్తవానస్మి యేన త్వాం తాపత్య ఇతి యద్వచః। తత్తేఽహం కథయిష్యామి శృణుష్వైకమనా భవ
నిన్ను 'తపతీ పుత్రుడా' అని ఎందుకు పిలిచానో, ఆ కారణాన్ని ఇప్పుడు చెబుతాను. మనసు ఒకచోట పెట్టుకుని విను.
య ఏష దివి ధిష్ణ్యేన నాకం వ్యాప్నోతి తేజసా। ఏతస్య తపతీ నామ బభూవ సదృశీ సుతా
ఆకాశాన్ని తన తేజస్సుతో ప్రకాశింపజేసే దేవుడు ఉన్నాడు. అతనికి తపతీ అనే కుమార్తె, తండ్రికి సమానంగా గొప్పదిగా జన్మించింది.
వివస్వతో వై దేవస్య సావిత్ర్యవరజా విభో। విశ్రుతా త్రిషు లోకేషు తపతీ తపసా యుతా
ఆమె సూర్యుని కుమార్తె, సావిత్రి చెల్లెలు, తపస్సుతో ప్రసిద్ధి చెందిన తపతీ. మూడు లోకాల్లో ఆమె పేరు మార్మోగింది.
న దేవీ నాసురీ చైవ న యక్షీ న చ రాక్షసీ। నాప్సరా న చ గన్ధర్వీ తథా రూపేణ కాచన
ఆమె అందానికి దేవత, అసుర స్త్రీ, యక్షిణి, రాక్షసిణి, అప్సరసు, గంధర్విణి — ఎవ్వరూ సరిపోలేరు.
సువిభక్తానవద్యాఙ్గీ స్వసితాయతలోచనా। స్వాచారా చైవ సాధ్వీ చ సువేషా చైవ భామినీ
ఆమె అవయవాలు అందంగా, లోపం లేకుండా ఉండేవి. కన్నులు పొడవుగా, నల్లగా మెరిసేవి. ఆమె నడవడి మంచిది, సద్గుణాలూ ఉన్నవి. ఆమె ఎప్పుడూ శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించేది.
త తస్యాః సదృశం కంచిత్త్రిషు లోకేషు భారత। భర్తారం సవితా మేనే రూపశీలగుణశ్రుతైః
భారతా! తపతీకి అందం, స్వభావం, గుణం, విద్యలలో సమానంగా ఉండే వరుడెవరూ మూడు లోకాల్లో లేరని సూర్యుడు భావించాడు.