యది ప్రీతేన మే దత్తం సంశయే జీవితస్య వా। విద్యాధం శ్రుతం వాఽపి న తద్గన్ధర్వ రోచయే
నా కోసం ఆనందంతో ఇచ్చినది, లేక ప్రాణాన్ని పణంగా పెట్టి ఇచ్చినది, అది విద్యా లేదా శాస్త్రం అయితే, ఆ గంధర్వుని నుండి నాకు అలాంటిది కావాలని లేదు.
సంయోగో వై ప్రీతికరో మహత్సు ప్రతిదృశ్యతే। జీవితస్య ప్రదానేన ప్రీతో విద్యాం దదామి తే
మహానుభావులలో ఆనందాన్ని కలిగించే కలయిక కనిపిస్తుంది. నీవు ప్రాణాన్ని ఇచ్చినందుకు సంతోషించి, నేను నీకు విద్యను ఇస్తాను.
త్వత్తోఽప్యహం గ్రహీష్యామి అస్త్రమాగ్నేయముత్తమమ్। తథైవ యోగ్యం బీభత్సో చిరాయ మరతర్షభ
నీ నుండి నేను అగ్ని ఆయుధాన్ని, దీర్ఘకాలం ఉపయోగించదగినదాన్ని, స్వీకరిస్తాను, ఓ మహాబాహువంతుడు!
త్వత్తోఽస్త్రేణ వృణోమ్యశ్వాన్సంయోగః శాస్వతోఽస్తునౌ। సఖే తద్బ్రూహి గన్ధర్వ యుష్మభ్యో యద్భయం భవేత్
నీ ఆయుధానికి బదులుగా నేను నీ నుండి గుర్రాలను కోరుతున్నాను. మన స్నేహం శాశ్వతంగా ఉండాలి. సఖా! గంధర్వుడా, మీ వల్ల ఏ ప్రమాదం కలుగుతుందో చెప్పు.
కారణం బ్రూహి గన్ధర్వ కిం తద్యేన స్మ ధర్షితాః। యాన్తో వేదవిదః సర్వే సన్తో రాత్రావరిన్దమాః
గంధర్వుడా, కారణం చెప్పు. మేమంతా వేదపండితులు, సద్గుణాలు కలవారు, రాత్రి ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు ఏ కారణంతో మీరు మమ్మల్ని జయించగలిగారు?
అనగ్నయోఽనాహుతయో న చ విప్రపురస్కృతాః। యూయం తతో ధర్షితాః స్థ మయా వై పాణ్డునన్దనాః
మీ వద్ద అగ్ని లేదు, హోమాలు జరపలేదు, బ్రాహ్మణుడు ముందుండలేదు. అందుకే, ఓ పాండునందనా, నేను మిమ్మల్ని జయించగలిగాను.
యక్షరాక్షసగన్ధర్వపిశాచపతగోరగాః। ధర్షన్తి నరవ్యాఘ్ర న బ్రాహ్మణపురస్కృతాన్
యక్షులు, రాక్షసులు, గంధర్వులు, పిశాచులు, పక్షులు, సర్పాలు — వీరెవరూ బ్రాహ్మణుడు ముందుండే వారిని ఓడించలేరు, ఓ నరశార్దూలా!
జానతాపి మయా తస్మాత్తేజశ్చాభిజనం చ వః। ఇయమగ్నిమతాం శ్రేష్ఠ ధర్షితా వై పురాగతిః
నీ శక్తి, వంశాన్ని నాకు తెలుసు. అయినా, ఓ అగ్నిపూజకులలో శ్రేష్ఠుడా, ఇదే పురాతన సంప్రదాయం ప్రకారం జయించడం జరిగింది.
కో హి వస్త్రిషు లోకేషు న వేద భరతర్షభ। స్వైర్గుణైర్విస్తృతం శ్రీమద్యశోఽగ్ర్యం భూరివర్చసామ్
ఈ లోకాలలో, ఓ భరతశ్రేష్ఠా, నీ గొప్ప కీర్తి, నీ స్వగుణాలతో వ్యాపించి ఉన్నదాన్ని ఎవరు తెలియనివారు?
యక్షరాక్షసగన్ధర్వాః పిశాచోరగదానవాః। విస్తరం కురువంశస్య ధీమన్తః కథయన్తి తే
యక్షులు, రాక్షసులు, గంధర్వులు, పిశాచులు, సర్పాలు, దానవులు — వీరిలో జ్ఞానులు, కురు వంశ మహిమను విస్తృతంగా వివరించుకుంటారు.
నారదప్రభృతీనాం తు దేవర్షీణాం మయా శ్రుతమ్। గుణాన్కథయతాం వీర పూర్వేషాం తవ ధీమతామ్
నారదుడు మొదలైన దేవర్షులు, నీ పూర్వీకుల సద్గుణాలను చెప్పినప్పుడు, ఓ వీరా, నేను వాటిని విన్నాను.
స్వయం చాపి మయా దృష్టశ్చరతా సాగరామ్బరామ్। ఇమాం వసుమతీం కృత్స్నాం ప్రభావః సుకులస్య తే
నేను స్వయంగా సముద్రాన్ని, భూమిని సంచరిస్తూ, నీ వంశ మహిమను ఈ భూమండలంపై అంతటా చూశాను.
వేదే ధనుషి చాచార్యమభిజానామి తేఽర్జున। విశ్రుతం త్రిషు లోకేషు భారద్వాజం యశస్వినమ్
వేదంలోనూ, ధనుర్విద్యలోనూ నీ గురువు ఎవరో నాకు తెలుసు, ఓ అర్జునా! మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి చెందిన భరద్వాజుడు.
సర్వవేదవిదాం శ్రేష్ఠం సర్వశస్త్రభృతాం వరమ్। ద్రోణమిష్వస్త్రకుశలం ధనుష్యహ్గిరసాం వరమ్
సర్వ వేదాలను తెలిసినవారిలో శ్రేష్ఠుడు, ఆయుధాలను ధరించిన వారిలో ప్రథముడు, ధనుర్విద్యలో నిపుణుడు, అంగిరసుల వంశంలో ఉత్తముడు — ద్రోణుడు.
ధర్మం వాయుం చ శక్రం చ విజానామ్యశ్వినౌ తథా। పాణ్డుం చ కురుశార్దూల షడేతాన్కురువర్ధనాన్। పితౄనేతానహం పార్థ దేవమానుషసత్తమాన్
కురువంశాన్ని పెంపొందించే ఆరు మందిని నేను బాగా తెలుసు, అవి ధర్ముడు, వాయువు, ఇంద్రుడు, అశ్వినులు, పాండు—ఇవన్నీ. పార్థా! నేను దేవతలకూ, మానవులకూ నాయకుడను, ఉత్తమమైన ప్రాణులలో నేనే ముందున్నాను.
దివ్యాత్మానో మహాత్మానః సర్వశస్త్రభృతాం వరాః। భవన్తో భ్రాతరః శూరాః సర్వే సుచరితవ్రతాః
వీరు దివ్యాత్ములు, మహాత్ములు, ఆయుధాలు ధరించే వారిలో అగ్రగణ్యులు. మీరు అన్నదమ్ములు అందరూ పరాక్రమవంతులు, మంచి ఆచారాలను పాటించే వారు.
ఉత్తమాం చ మనోబుద్ధిం భవతాం భావితాత్మనామ్। జానన్నపి చ వః పార్థ కృతవానిహ ధర్షణామ్
పార్థా! మీరంతా శ్రేష్ఠమైన మనస్సు, బుద్ధి కలవారు అని నాకు తెలుసు. అయినా, ఇక్కడ నేను మీపై ఈ దురాచారం చేశాను.
స్త్రీసకాశే చ కౌరవ్య న పుమాన్క్షన్తుమర్హతి। ధర్షణామాత్మనః పశ్యన్బ్రాహుద్రవిణమాశ్రితః
కౌరవా! స్త్రీల సమక్షంలో తనపై జరిగిన అవమానాన్ని ఎవ్వరూ సహించరు, ముఖ్యంగా బలమూ, ధనమూ ఉన్నవారు అయితే అసలు సహించరు.
నక్తం చ బలమస్మాకం భూయ ఏవాభివర్ధతే। యతస్తతో మాం కౌన్తేయ సదారం మన్యురావిశత్
రాత్రిపూట మా బలం మరింత పెరుగుతుంది. అందుకే, కుంటీ కుమారా! నాకు, నా భార్యకు ఎప్పుడూ కోపం పట్టుకుంటుంది.
సోఽహం త్వయేహ విజితః సఙ్ఖ్యే తాపత్యవర్ధన। యేన తేనేహ విధినా కీర్త్యమానం నిబోధ మే
తాపత్య వంశాన్ని పెంచినవాడా! యుద్ధంలో నీవు నన్ను ఇక్కడ ఓడించావు. ఎందుకు ఇలా జరిగిందో, ఆ కారణాన్ని విను.
బ్రహ్మచర్యం పరో ధర్మః స చాపి నియతస్త్వయి। యస్మాత్తస్మాదహం పార్థ రణే।ఞస్మి విజితస్త్వయా
బ్రహ్మచర్యం అత్యున్నతమైన ధర్మం, అది నీవులో స్థిరంగా ఉంది. అందుకే, పార్థా! యుద్ధంలో నీవు నన్ను జయించావు.
యస్తు స్యాత్క్షత్రియః కశ్చిత్కామవృత్తః పరన్తప। నక్తం చ యుధి యుధ్యేత న స జీవేత్కథంచన
పరాంతపా! కామానికి లోనై రాత్రిపూట యుద్ధం చేసే క్షత్రియుడు ఎవరైనా, అతడు ఎప్పుడూ బ్రతకడు.
యస్తు స్యాత్కామవృత్తోఽపి పార్థ బ్రహ్మపురస్కృతః। జయేన్నక్తఞ్చరాన్సర్వాన్స పురోహితధూర్గతః
పార్థా! ఎవడైనా కామబద్ధుడైనా, బ్రాహ్మణుని మార్గదర్శకత్వంలో, పురోహితుడితో కలిసి ఉంటే, రాత్రిపూట సంచరించే శత్రువులను అంతటినీ జయించగలడు.
తస్మాత్తాపత్య యత్కించిన్నృణాం శ్రేయ ఇహేప్సితమ్। తస్మిన్కర్మణి యోక్తవ్యా దాన్తాత్మానః పురోహితాః
అందువల్ల, మనుషులు ఈ లోకంలో ఏదైనా మేలు కోరితే, ఆ కార్యంలో దంపతులు, నియమితులైన పురోహితులను నియమించాలి.
వేదే షడఙ్గే నిరతాః శుచయః సత్యవాదినః। ధర్మాత్యాగః కృతాత్మానః స్యుర్నృపాణాం పురోహితాః
వేదాలు, వాటి ఆరు అంగాలలో నిష్ణాతులు, పవిత్రులు, సత్యవాదులు, ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టని వారు, ఆత్మ నియమం కలిగిన వారు రాజులకు పురోహితులుగా ఉండాలి.
జయశ్చ నియతో రాజ్ఞః స్వర్గశ్చ తదనన్తరమ్। యస్య స్యాద్ధర్మవిద్వాగ్మీ పురోధాః శీలవాఞ్శుచిః
ధర్మజ్ఞుడు, వాగ్మి, శీలవంతుడు, పవిత్రుడు అయిన పురోహితుడు ఎవరికైతే ఉంటాడో, ఆ రాజుకు విజయమూ, ఆ తరువాత స్వర్గమూ లభిస్తాయి.
లాభం లబ్ధుమలబ్ధం వా లబ్ధం వా పరిరక్షితుమ్। పురోహితం ప్రకుర్వీత రాజా గుణసమన్వితమ్
ఏదైనా లాభాన్ని సంపాదించినా, లేకపోయినా, సంపాదించిన దానిని కాపాడాలన్నా, రాజు గుణసంపన్నుడైన పురోహితుని నియమించాలి.
పురోహితమతే తిష్ఠేద్య ఇచ్ఛేద్భూతిమాత్మనః। ప్రాప్తుం వసుమతీం సర్వాం సర్వశః సాగరామ్బరామ్
తనకు శ్రేయస్సు కావాలని, సముద్రంతో చుట్టబడిన భూమంతటిని పొందాలని కోరుకునే వాడు, తన పురోహితుని సలహా మేరకు నడుచుకోవాలి.
న హి కేవలశౌర్యేణ తాపత్యాభిజనేన చ। జయేదబ్రాహ్మణః కశ్చిద్భూమిం భూమిపతిః క్వచిత్
కేవలం శౌర్యంతో గానీ, వంశపారంపర్యంతో గానీ, బ్రాహ్మణుని మార్గదర్శనం లేకుండా ఏ రాజు ఎక్కడా భూమిని జయించలేడు.
తస్మాదేవం విజానీహి కురూణాం వంశవర్ధన। బ్రాహ్మణప్రముఖం రాజ్యం శక్యం పాలయితుం చిరమ్
కురువంశాన్ని పెంపొందించేవాడా! ఈ మాటను బాగా గ్రహించు—బ్రాహ్మణులు ముందుండే రాజ్యాన్ని చాలా కాలం నిలబెట్టుకోవచ్చు.