స ఏవం చ్యవనో జజ్ఞే భృగోః పుత్రః ప్రతాపవాన్। తం దదర్శ పితా తత్ర చ్యవనం తాం చ భామినీమ్। స పులోమాం తతో భార్యాం పప్రచ్ఛ కుపితో భృగుః
అలా భృగువు కుమారుడైన మహాప్రతాపశాలి చ్యవనుడు జన్మించాడు. అక్కడ భృగువు తన కుమారుడిని, కాంతివంతురాలైన భార్యను చూశాడు. ఆ తర్వాత కోపంతో భృగువు తన భార్య పులోమాను అడిగాడు.
కేనాసి రక్షసే తస్మై కథితా త్వం జిహీర్షవే। న హి త్వా వేద తద్రక్షో మద్భార్యాం చారుహాసినీమ్
నీను అపహరించాలనుకున్న ఆ రాక్షసుడికి నిన్ను ఎవరు చూపించారు? ఆ రాక్షసుడు నువ్వు నా భార్యవని ఎప్పుడూ తెలియదు, ఓ అందమైన నవ్వు కలదేవి.
తత్త్వమాఖ్యాహి తం హ్యద్య శప్తుమిచ్ఛామ్యహం రుషా। బిభేతి కో న శాపాన్మే కస్య చాయం వ్యతిక్రమః
నిజం చెప్పు. నేడు నేను కోపంతో అతడిని శపించాలనుకుంటున్నాను. నా శాపాలను ఎవరు భయపడరు? ఈ తప్పు ఎవరిది?
అగ్నినా భగవంస్తస్మై రక్షసేఽహం నివేదితా। తతో మామనయద్రక్షః క్రోశన్తీం కురరీమివ
ఓ భగవంతుడా, ఆ రాక్షసుడికి నన్ను అగ్ని చూపించాడు. ఆ తరువాత, నేను అరుస్తూ ఉండగా, ఆ రాక్షసుడు నన్ను పక్షి లాగా లాక్కెళ్లాడు.
సాఽహం తవ సుతస్యాస్య తేజసా పరిమోక్షితా। భస్మీభూతం చ తద్రక్షో మాముత్సృజ్య పపాత వై
నీ కుమారుడి తేజంతో నేను విముక్తురాలయ్యాను. ఆ రాక్షసుడు బూడిదైపోయి, నన్ను విడిచిపెట్టి పడిపోయాడు.
ఇతి శ్రుత్వా పులోమాయా భృగుః పరమమన్యుమాన్। శశాపాగ్నిమతిక్రుద్ధః సర్వభక్షో భవిష్యసి
పులోమా మాటలు విని, భృగువు తీవ్రమైన కోపంతో అగ్నిని శపించాడు: 'నీవు ఇకపై అన్నింటినీ భక్షించే వాడవవు.'
శప్తస్తు భృగుణా వహ్నిః క్రుద్ధో వాక్యమథాబ్రవీత్। కిమిదం సాహసం బ్రహ్మన్కృతవానసి మాం ప్రతి
భృగువు శపించిన వెంటనే, అగ్ని కోపంతో ఇలా అన్నాడు: "బ్రహ్మన్, నన్ను ఇలా శపించడం ఎందుకు? ఇది ఎంత అవివేకంగా చేశావు!"
ధర్మే ప్రయతమానస్య సత్యం చ వదతః సమమ్। పృష్టో యదబ్రవం సత్యం వ్యభిచారోఽత్ర కో మమ
నేను ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, ఎప్పుడూ నిజమే మాట్లాడుతాను. నన్ను అడిగినప్పుడు కూడా నిజమే చెప్పాను. ఇక్కడ నాలో తప్పేముంది?
పృష్టో హిసాక్షీయః సాక్ష్యం జానానోఽప్యన్యథా వదేత్। స పూర్వానాత్మనః సప్త కులే హన్యాత్తథాఽపరాన్
ఒక సాక్షి నిజాన్ని తెలిసినా, అడిగినప్పుడు అబద్ధంగా మాట్లాడితే, అతడు తన ఏడుతరాల పూర్వీకులూ, వంశస్థులూ నాశనం చేస్తాడు.
యశ్చ కార్యార్థతత్త్వజ్ఞో జానానోఽపి న భాషతే। సోఽపి తేనైవ పాపేన లిప్యతే నాత్ర సంశయః
ఎవరైనా విషయాన్ని నిజంగా తెలిసినా, ధర్మం కోసం చెప్పకపోతే, అతడూ అదే పాపానికి లోనవుతాడు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
శక్తోఽహమపి శప్తుం త్వాం మాన్యాస్తు బ్రాహ్మణా మమ। జానతోఽపి చ తే బ్రహ్మన్కథయిష్యే నిబోధ తత్
నేను కూడా నిన్ను శపించగలను. అయినా బ్రాహ్మణులను నేను గౌరవిస్తాను. అయినా బ్రహ్మన్, నాకు తెలిసినదాన్ని నీకు చెబుతాను. విను.
యోగేన బహుధాఽఽత్మానం కృత్వా తిష్ఠామి మూర్తిషు। అగ్నిహోత్రేషు సత్రేషు క్రియాసు చ మఖేషు చ
యోగబలంతో నేను అనేక రూపాల్లో ఉంటాను. అగ్నిహోత్రాలు, యజ్ఞాలు, ఇతర కర్మకాండల్లో నేను ఉంటాను.
వేదోక్తేన విధానేన మయి యద్ధూయతే హవిః। దేవతాః పితరశ్చైవ తేన తృప్తా భవన్తి వై
వేదాల్లో చెప్పిన విధంగా నాలో ఏ హవిస్సు సమర్పించినా, దానివల్ల దేవతలు, పితృదేవతలు సంతృప్తి చెందుతారు.
ఆపో దేవగణాః సర్వే ఆపః పితృగణాస్తథా। దర్శశ్చ పౌర్ణమాసశ్చ దేవానాం పితృభిః సహ
నీళ్ళు అన్నీ దేవతల సమూహం, అలాగే పితృదేవతల సమూహం కూడా. దర్శ, పౌర్ణమాస యాగాలు దేవతలకూ, పితృదేవతలకూ కలిసి జరుగుతాయి.
దేవతాః పితరస్తస్మాత్పితరశ్చాపి దేవతాః। ఏకీభూతాశ్చ దృశ్యన్తే పృథక్త్వేన చ పర్వసు
అందువల్ల దేవతలు, పితృదేవతలు, అలాగే పితృదేవతలు, దేవతలు—ఇవన్నీ పర్వకాలాల్లో ఒక్కటిగా, విడివిడిగా కూడా కనిపిస్తారు.
దేవతాః పితరశ్చైవ భుఞ్జతే మయి యద్భుతమ్। దేవతానాం పితౄణాం చ ముఖమేతదహం స్మృతమ్
నాలో సమర్పించిన హవిస్సును దేవతలు, పితృదేవతలు ఇద్దరూ అనుభవిస్తారు. నేను వారిద్దరికీ నోరు అని భావించబడుతున్నాను.
అమావాస్యాం హి పితరః పౌర్ణమాస్యాం హి దేవతాః। మన్ముఖేనైవ హూయన్తే భుఞ్జతే చ హుతం హవిః
అమావాస్యనాడు పితృదేవతలకు, పౌర్ణమి నాడు దేవతలకు, నా నోటివల్లే హవిస్సు సమర్పించబడుతుంది. వారు ఆ హవిస్సును అనుభవిస్తారు.
సర్వభక్షః కథం త్వేషాం భవిష్యామి ముఖం త్వహమ్
అయితే, నేను అన్నీ భక్షించే వాడిని. అలాంటప్పుడు వారికి నోరుగా ఎలా ఉంటాను?
ద్విజానామగ్నిహోత్రేషు యజ్ఞసత్రక్రియాసు చ। నిరోంకారవషట్కారాః స్వధాస్వాహావివర్జితాః
ద్విజుల అగ్నిహోత్రాలు, యజ్ఞాలు, ఇతర కర్మల్లో, ఓంకారం, వషట్కారం, స్వధా, స్వాహా లేకుండా జరిగేవి కావు.
వినాఽగ్నినా ప్రజాః సర్వాస్తత ఆసన్సుదుఃఖితాః। అథర్షయః సముద్విగ్నా దేవాన్ గత్వాబ్రువన్వచః
అగ్ని లేకుండా అన్ని ప్రాణులు బాధపడిపోయారు. అప్పుడు ఋషులు చింతతో దేవతల వద్దకు వెళ్లి ఇలా అన్నారు.
అగ్నినాశాత్క్రియాభ్రాంశాద్భ్రాన్తా లోకాస్త్రయోఽనఘాః। విధధ్వమత్ర యత్కార్యం న స్యాత్కాలాత్యయో యథా
అగ్ని లేక, కర్మలు నిలిచిపోవడంతో మూడు లోకాలు అయోమయానికి లోనయ్యాయి. కాలక్రమం తప్పకుండా, ఇక్కడ ఏం చేయాలో నిర్ణయించండి.
అథర్షయశ్చ దేవాశ్చ బ్రహ్మాణముపగమ్య తు। అగ్నేరావేదయఞ్శాపం క్రియాసంహారమేవ చ
అప్పుడు ఋషులు, దేవతలు కలిసి బ్రహ్మను దర్శించి, అగ్ని శాపాన్ని, కర్మల నిలిపివేతను వివరించారు.
భృగుణా వై మహాభాగ శప్తోఽగ్నిః కారణాన్తరే। కథం దేవముఖో భూత్వా యజ్ఞభాగాగ్రభుక్ తథా
భృగువు వేరే కారణంతో అగ్నిని శపించాడు. దేవతలకు నోరుగా ఉన్న అగ్ని మళ్లీ యజ్ఞఫలంలో భాగం పొందాలంటే ఎలా?
శ్రుత్వా తు తద్వచస్తేషామగ్నిమాహూయ విశ్వకృత్
వారు చెప్పిన మాటలు విని, సృష్టికర్త అయిన బ్రహ్మ అగ్నిని పిలిపించాడు.
ఉవాచ వచనం శ్లక్ష్ణం భూతభావనమవ్యయమ్। లోకానామిహ సర్వేషాం త్వం కర్తా చాన్త ఏవ చ
ఆయన మృదువైన మాటలు పలికాడు, భూతాలను సృష్టించే, నిత్యమైనవి. 'ఈ లోకాలన్నింటికీ నీవే కర్తవు, అంతమూ నీవే.'
త్వం ధారయసి లోకాంస్త్రీన్క్రియాణాం చ ప్రవర్తకః। స తథా కురు లోకేశ నోచ్ఛిద్యేరన్యథా క్రియాః
నీవే మూడు లోకాలను ధరిస్తావు, క్రియలకు ఆరంభకుడవు. అందువల్ల, లోకాల అధిపతీ! నీవు ఇలా చేయాలి, లేనిచో ఆ క్రియలు నిలిచిపోతాయి.
కస్మాదేవం విమూఢస్త్వమీశ్వరః సన్ హుతాశేన। త్వం పవిత్రం సదా లోకే సర్వభూతగతిశ్చ హ
ఓ అగ్నిదేవా! నీవు పరమేశ్వరుడవై, ఎందుకు ఇంత అయోమయంగా ఉన్నావు? నీవు ఎప్పుడూ పవిత్రుడవు, సమస్త భూతాలకు ఆశ్రయమవు.
న త్వం సర్వశరీరేణ సర్వభక్షత్వమేష్యసి। అపానే హ్యర్చిషో యాస్తే సర్వం భక్ష్యన్తి తాః శిఖిన్
నీ సంపూర్ణ శరీరంతో నీవు అన్నింటినీ భక్షించేవాడివివ్వు కాదు. నీలోని ఆపానాగ్ని జ్వాలలు అన్నిటినీ భస్మం చేస్తాయి, ఓ జ్వాలామయుడా!
క్రవ్యాదా చ తనుర్యా తే సా సర్వం భక్షయిష్యతి। యథా సూర్యాంశుభిః స్పృష్టం సర్వం శుచి విభావ్యతే
నీ మాంసభక్షక స్వరూపమే అన్నిటినీ భక్షిస్తుంది. సూర్యుని కిరణాలు తాకినదంతా పవిత్రంగా కనిపించునట్లు.
తథా త్వదర్చిర్నిర్దగ్ధం సర్వం శుచి భవిష్యతి। త్వమగ్నే పరమం తేజః స్వప్రభావాద్వినిర్గతమ్
అలాగే, నీ జ్వాలలతో దహించబడినదంతా పవిత్రమవుతుంది. ఓ అగ్నిదేవా! నీవే స్వశక్తితో ఉద్భవించిన పరమ తేజస్సు.