న కౌణపాః శృఙ్గిణో వా న దేవా న చ మానుషాః। కుబేరస్య యథోష్ణీషం కిం మాం సముపసర్పథ
నా దగ్గరకు దేవతలు, పిశాచులు, కొమ్ములు ఉన్న ప్రాణులు, మనుష్యులు కూడా రారు. కుబేరుని సేవకులు కూడా ఇలా దగ్గరకి రావడం లేదు. మరి మీరు ఎందుకు నా దగ్గరకు వస్తున్నారు?
సముద్రే హిమవత్పార్శ్వే నద్యామస్యాం చ దుర్మతే। రాత్రావహని సన్ధ్యాయాం కస్య క్లృప్తః పరిగ్రహః
ఓ మూర్ఖుడా! సముద్రంలోనైనా, హిమవంతు పర్వతం పక్కనైనా, ఈ నదిలోనైనా, రాత్రి అయినా, పగలు అయినా, సంధ్యా సమయములో అయినా, ఇక్కడ ఎవరికైనా స్వంతమైన హక్కు ఉందా?
భుక్తో వాఽప్యథ వాఽభుక్తో రాత్రావహని ఖేచర। న కాలనియమో హ్యస్తి గఙ్గాం ప్రాప్య సరిద్వరాం
తినినా, తినకపోయినా, రాత్రి అయినా, పగలు అయినా, ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తున్నా, గంగాదేవిని దర్శించడానికి ఎలాంటి సమయం నిర్ణయించబడలేదు.
వయం చ శక్తిసమ్పన్నా అకాలే త్వామధృష్ణుమ। అశక్తా హి రణే క్రూర యుష్మానర్చన్తి మానవాః
మేము బలంతో ఉన్నవాళ్లం, సరైన సమయం కాకపోయినా నిన్ను ఎదుర్కొన్నాం. యుద్ధంలో బలహీనులు మాత్రమే నిన్ను పూజిస్తారు, ఓ క్రూరుడా!
పురా హిమవతశ్చైషా హేమశృఙ్గాద్వినిఃసృతా। గఙ్గా గత్వా సముద్రామ్భః సప్తధా సమపద్యత
పూర్వకాలంలో ఈ గంగాదేవి హిమవంతు పర్వతం మీద ఉన్న బంగారు శిఖరం నుంచి ప్రవహించి, సముద్రాన్ని చేరుకుని, ఏడుగా విడిపోయింది.
గఙ్గాం చ యమునాం చైవ ప్లక్షజాతాం సరస్వతీమ్। రథస్థాం సరయూం చైవ గోమతీం గణ్డకీం తథా
ఆ గంగా, యమున, ప్లక్షవృక్షం వద్ద జన్మించిన సరస్వతి, రథాల మధ్య ప్రవహించే సరయూ, అలాగే గోమతి, గండకి—
అపర్యుషితపాపాస్తే నదీః సప్త పిబన్తి యే। ఇయం భూత్వా చైకవప్రా శుచిరాకాశగా పునః
ఈ ఏడునదుల నీరు తాగినవారు, పాపాలు పూర్తిగా పోకుండా ఉన్నా, పవిత్రులవుతారు. ఆ నది మళ్లీ ఒక్కటై, పవిత్రంగా ఆకాశానికి చేరుతుంది.
దేవేషు గఙ్గా గన్ధర్వ ప్రాప్నోత్యలకనన్దతామ్। తథా పితౄన్వైతరణీ దుస్తరా పాపకర్మభిః। గఙ్గా భవతి వై ప్రాప్య కృష్ణద్వైపాయనోఽబ్రవీత్
దేవతల్లో గంగాదేవి అలకానందగా మారుతుంది, పితృదేవతలకు వైతరణిగా మారుతుంది, పాపకర్మలు చేసినవారికి దాటి పోవడం కష్టం. గంగాదేవిని పొందినవారికి ఇదే ఫలితం అని కృష్ణ ద్వైపాయనుడు చెప్పారు.
అసమ్బాధా దేవనదీ స్వర్గసంపాదనీ శుభా। కథమిచ్ఛసి తాం రోద్ధుం నైష ధర్మః సనాతనః
ఈ దేవనది ఎటువంటి అడ్డంకులు లేకుండా స్వర్గాన్ని ప్రసాదించే పవిత్రమైనది. అలాంటి నదిని నిలిపివేయాలని నీవెందుకు ప్రయత్నిస్తున్నావు? ఇది శాశ్వత ధర్మం కాదు.
అనివార్యమసమ్బాధం తవ వాచా కథం వయమ్। న స్పృశేమ యథాకామం పుణ్యం భాగీరథీజలమ్
నీ మాటలతో మేము ఆ భగీరథి పవిత్ర జలాన్ని మనసారా తాకకుండా ఎలా ఉండగలం? ఆ నీరు ఎవ్వరూ ఆపలేని, ఎటువంటి అడ్డంకులు లేని పవిత్రమైనది.
అఙ్గారపర్ణస్తచ్ఛ్రుత్వా క్రుద్ధ ఆనామ్య కార్ముకమ్। ముమోచ బాణాన్నిశితానహీనాశీవిషానివ
ఇలా విన్న అంగారపర్ణుడు కోపంతో తన విల్లు వంచి, పదునైన బాణాలను విషసర్పాల్లా వదిలాడు.
ఉల్ముకం భ్రామయంస్తూర్ణం పాణ్డవశ్చర్మ చోత్తరమ్। వ్యపోహత శరాంస్తస్య సర్వానేవ ధనఞ్జయః
పాండవుడు ధనంజయుడు వేగంగా అగ్నికండాన్ని తిప్పుతూ, తన కవచాన్ని పైకి ఎత్తి, అతని బాణాలన్నింటినీ తిప్పికొట్టాడు.
బిభీషికా వై గన్ధర్వ నాస్త్రజ్ఞేషు ప్రయుజ్యతే। అస్త్రజ్ఞేషు ప్రయుక్తేయం ఫేనవత్ప్రవిలీయతే
ఓ గంధర్వా! ఆయుధ విద్యలో నిపుణులైనవారిపై భయపెట్టే అస్త్రాలు ఉపయోగించరు. అలాంటి వారిపై వాడితే అవి నురుగులా కరిగిపోతాయి.
మానుషానతి గన్ధర్వాన్సర్వాన్ గన్ధర్వ లక్షయే। తస్మాదస్త్రేణ దివ్యేన యోత్స్యేఽహం న తు మాయయా
ఇక్కడ ఉన్న మనుష్యులను, గంధర్వులను నేను చూస్తున్నాను, ఓ గంధర్వా! అందుకే నేను మాయతో కాదు, దివ్యాస్త్రంతోనే యుద్ధం చేస్తాను.
పురాఽస్త్రమిమాగ్నేయం ప్రాదాత్కిల బృహస్పతిః। భరద్వాజాయ గన్ధర్వ గురుర్మాన్యః శతక్రతోః
పూర్వం ఇంద్రునికి గురువైన బృహస్పతి ఈ అగ్నేయాస్త్రాన్ని భరద్వాజునికి ఇచ్చాడు, ఓ గంధర్వా!
భరద్వజాదగ్నివేశ్య అగ్నివేశ్యాద్గురుర్మమ। సాధ్విదం మహ్యమదదద్ద్రోణో బ్రాహ్మణసత్తమః
భరద్వాజుని నుంచి అగ్నివేశ్యునికి, అగ్నివేశ్యుని నుంచి నా గురువుకి, నా గురువు ద్రోణుడు నాకు ఈ విద్యను ఇచ్చాడు.
ఇత్యుక్త్వా పాణ్డవః క్రుద్ధో గన్ధర్వాయ ముమోచ హ। ప్రదీప్తమస్త్రమాగ్నేయం దదాహాస్య రథం తు తత్
అలా చెప్పి, కోపంతో ఉన్న పాండవుడు ఆ గంధర్వునిపై అగ్నిలా మండే అగ్నేయాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. అది అతని రథాన్ని కాల్చేసింది.
విరథం విప్లుతం తం తు స గన్ధఱ్వం మహాబలః। అస్త్రతేజఃప్రమూఢం చ ప్రపతన్తమవాఙ్ముఖమ్
రథం లేకుండా, అస్త్రశక్తి వల్ల మత్తుగా, ఆ మహాబలశాలి గంధర్వుడు తలకిందులుగా పడిపోయాడు.
శిరోరుహేషు జగ్రాహ మాల్యవత్సు ధనఞ్జయః। భ్రాతౄన్ప్రతి చకర్షాథ సోఽస్త్రపాతాదచేతసమ్
ధనంజయుడు వారిద్దరి తలపై ఉన్న హారాలను తీసుకుని, ఆయుధాల ప్రభావంతో స్పృహ కోల్పోయిన వారిని తన సోదరుల ఎదుటకు లాగిచ్చాడు.
యుధిష్ఠిరం తస్య భార్యా ప్రపేదే శరణార్థినీ। నామ్నా కుమ్భీనసీ నామ పతిత్రాణమభీప్సతీ
ఆయన భార్య అయిన కుంభీనసీ తన భర్తకు రక్షణ కావాలని యుదిష్ఠిరుని ఆశ్రయించేందుకు వచ్చింది.
త్రాయస్వ మాం మహాభాగ పతిం చేమం విముఞ్చ మే। గన్ధర్వీ శరణం ప్రాప్తా నామ్నా కుమ్భీనసీ ప్రభో
మహాభాగుడా! నన్ను రక్షించు, నా భర్తను విడిపించు. నేను గంధర్వకన్య అయిన కుంభీనసీ, నీ ఆశ్రయానికి వచ్చాను ప్రభూ!
యుద్ధే జితం యశోహీనం స్త్రీనాథమపరాక్రమమ్। కో నిహన్యాద్రిపుం తాత ముఞ్చేమం రిపుసూదన
పోరులో ఓడిపోయి, కీర్తి కోల్పోయి, స్త్రీలకు రక్షకుడై, ధైర్యం లేని శత్రువును ఎవరు చంపతారు తండ్రీ? శత్రువులను సంహరించువాడా, ఇతనిని విడిపించు.
జీవితం ప్రతిపద్యస్వ గచ్ఛ గన్ధర్వ మా శుచః। ప్రదిశత్యభయం తేఽద్య కురురాజో యుధిష్ఠిరః
నీ ప్రాణాన్ని తిరిగి పొందు, గంధర్వా! విచారించకుము. ఈ రోజు కురురాజు యుదిష్ఠిరుడు నీకు భయమేమీ లేదని అనుగ్రహిస్తున్నాడు.
జితోఽహం పూర్వకం నామ ముఞ్చామ్యఙ్గారపర్ణతామ్। యశోహీనం న చ శ్లాఘ్యం స్వం నామ జనసంసది
నేను పూర్వకుడిగా ఓడిపోయాను. అంగారపర్ణుడిని విడిపిస్తున్నాను. కీర్తి కోల్పోయినవాడు జనసమూహంలో తన పేరును పొగడడు.
సాధ్విమం లబ్ధవాఁల్లాభం యోఽహం దివ్యాస్త్రధారిణమ్। గాన్ధర్వ్యా మాయయేచ్ఛామి సంయోజయితుమర్జునమ్
ఇలాంటి అదృష్టం నాకు లభించిందంటే ఎంత సంతోషం! నేను స్వయంగా ఇష్టపడి దివ్యాస్త్రాలవంతుడైన అర్జునుడిని గంధర్వకన్యతో కలిపేందుకు కోరుతున్నాను.
అస్త్రాగ్నినా విచిత్రోఽయం దగ్ధో మే రథ ఉత్తమః। సోఽహం చిత్రరథో భూత్వా నామ్నా దగ్ధరథోఽభవం
అస్త్రాగ్ని వల్ల నా ఉత్తమ రథం కాలిపోయింది. అందువల్ల నేను చిత్రరథుడిగా ఉండి, ఇప్పుడు 'దగ్ధరథుడు' అనే పేరుతో పిలవబడుతున్నాను.
సంభృతా చైవ విద్యేయం తపసేహ మయా పురా। నివేదయిష్యే తామద్య ప్రాణదాయ మహాత్మనే
నేను దీర్ఘకాలంగా తపస్సు చేసి సంపాదించిన ఈ విద్యను, నాకు ప్రాణదాత అయిన మహాత్ముడికి ఇప్పుడు నేనిచ్చేందుకు సిద్ధంగా ఉన్నాను.
సంస్తమ్భయిత్వా తరసా జితం శరణమాగతమ్। యో రిపుం యోజయేత్ప్రాణైః కల్యాణం కిం న సోఽర్హతి
బలవంతంగా ఓడించిన శత్రువు ఆశ్రయానికి వచ్చినప్పుడు, తన ప్రాణాలతో అతడిని కలిపినవాడు శుభాన్ని పొందకపోతాడా?
చాక్షుషీ నామ విద్యేయం యాం సోమాయ దదౌ మనుః। దదౌ స విశ్వావసవే మమ విశ్వావసుర్దదౌ
ఈ విద్యను 'చాక్షుషీ' అంటారు. మనువు సోమునికి ఇచ్చాడు, సోము విశ్వావసువుకు ఇచ్చాడు, విశ్వావసువు నాకు ఇచ్చాడు.
సేయం కాపురుషం ప్రాప్తా గురుదత్తా ప్రణశ్యతి। ఆగమోఽస్యా మయా ప్రోక్తో వీర్యం ప్రతినిబోధ మే
ఈ విద్యను గురువు ఇచ్చినవాడు, అర్హత లేని వాడికి ఇస్తే అది నశిస్తుంది. దీని పరంపరను చెప్పాను, ఇప్పుడు దీని శక్తిని విను.