ప్రకాశార్థం యయౌ తత్ర రక్షార్థం చ మహారథః।। తత్ర గఙ్గాజలే రమ్యే వివిక్తే క్రీడయన్ స్త్రియః
ఆ మహారథుడు అక్కడ వెలుగు కోసం, రక్షణ కోసం ముందుకు వెళ్లాడు. ఆ గంగా అందమైన, నిశ్శబ్దమైన నీటిలో కొన్ని స్త్రీలు ఆడుకుంటూ ఉన్నారు.
శబ్దం తేషాం స శుశ్రావ నదీం సముపసర్పతామ్। తేన శబ్దేన చావిష్టశ్చుక్రోధ బలవద్బలీ
వారు నదికి దగ్గరగా వస్తున్నప్పుడు, వారి శబ్దాన్ని అతడు విన్నాడు. ఆ శబ్దం విని, అతడు బలంగా కోపంతో ఉప్పొంగిపోయాడు.
స దృష్ట్వా పాణ్డవాంస్తత్ర సహ మాత్రా పరన్తపాన్। విష్ఫారయన్ధనుర్ఘోరమిదం వచనమబ్రవీత్
అతడు అక్కడ పాండవులను తల్లితో కలిసి చూసి, తన భయంకరమైన విల్లు ఎక్కించి ఇలా అన్నాడు:
సన్ధ్యా సంరజ్యతే ఘోరా పూర్వరాత్రాగమేషు యా। అశీతిభిర్లవైర్హీనం తన్ముహూర్తం ప్రచక్షతే
రాత్రి ప్రారంభంలో భయంకరమైన సంధ్య సమయం వస్తుంది. ఎనభై లవలు తక్కువగా ఉన్న ఆ క్షణాన్ని ముహూర్తం అంటారు.
విహితం కామచారాణాం యక్షగన్ధర్వరక్షసామ్। శేషమన్యన్మనుష్యాణాం కర్మచారేషు వై స్మృతమ్
ఆ సమయంలో యక్షులు, గంధర్వులు, రాక్షసులు స్వేచ్ఛగా సంచరించేందుకు అనుమతి ఉంది. మిగతా సమయం మనుషుల పనులకు అనుకూలంగా ఉంటుంది.
లోభాత్ప్రచారం చరతస్తాసు వేలాసు వై నరాన్। ఉపక్రాన్తా నిగృహ్ణీమో రాక్షసైః సహ బాలిశాన్
ఈ సమయాల్లో దురాశతో సంచరించే మనుషులను, రాక్షసులు మూర్ఖులతో కలిసి పట్టుకుని బంధిస్తారు.
అతో రాత్రౌ ప్రాప్నువతో జలం బ్రహ్మవిదో జనాః। గర్హయన్తి నరాన్సర్వాన్బలస్థాన్నృపతీనపి
కాబట్టి, రాత్రిపూట నీరు తేవడాన్ని, వేదాలు నేర్చుకున్నవారు అయినా, అందరు మనుషులు తప్పుపడతారు. అధికారంలో ఉన్న రాజులు కూడా తప్పుపడతారు.
ఆరాచ్చ తిష్ఠతాస్మాకం సమీపం నోపసర్పత। కస్మాన్మాం నాభిజానీత ప్రాప్తం భాగీరథీజలమ్
మీరు మాకు దూరంగా ఉండండి, దగ్గరకు రాకండి. భాగీరథి జలానికి వచ్చిన నన్ను మీరు గుర్తించలేదా?
అఙ్గారపర్ణం గన్ధర్వం విత్త మాం స్వబలాశ్రయమ్। అహం హి మానీ చేర్ష్యుశ్చ కుబేరస్య ప్రియః సఖా
నేను అంగారపర్ణుడు అనే గంధర్వుడిని, నా బలాన్ని నమ్ముకున్నవాడిని అని తెలుసుకోండి. నేను గర్విష్టుడిని, అసూయగలవాడిని, కుబేరునికి ప్రియమైన స్నేహితుడిని.
అఙ్గారపర్ణమిత్యేవం ఖ్యాతం చేదం వనం మమ। అనుగఙ్గం చరన్కామాంశ్చిత్రం యత్ర రమామ్యహమ్
నన్ను అంగారపర్ణుడు అని అందరూ పిలుస్తారు. ఈ అరణ్యం కూడా నాదే. గంగా తీరంలో స్వేచ్ఛగా తిరుగుతూ, ఇక్కడ ఎన్నో విధాల ఆనందిస్తాను.
న కౌణపాః శృఙ్గిణో వా న దేవా న చ మానుషాః। కుబేరస్య యథోష్ణీషం కిం మాం సముపసర్పథ
నా దగ్గరకు దేవతలు, పిశాచులు, కొమ్ములు ఉన్న ప్రాణులు, మనుష్యులు కూడా రారు. కుబేరుని సేవకులు కూడా ఇలా దగ్గరకి రావడం లేదు. మరి మీరు ఎందుకు నా దగ్గరకు వస్తున్నారు?
సముద్రే హిమవత్పార్శ్వే నద్యామస్యాం చ దుర్మతే। రాత్రావహని సన్ధ్యాయాం కస్య క్లృప్తః పరిగ్రహః
ఓ మూర్ఖుడా! సముద్రంలోనైనా, హిమవంతు పర్వతం పక్కనైనా, ఈ నదిలోనైనా, రాత్రి అయినా, పగలు అయినా, సంధ్యా సమయములో అయినా, ఇక్కడ ఎవరికైనా స్వంతమైన హక్కు ఉందా?
భుక్తో వాఽప్యథ వాఽభుక్తో రాత్రావహని ఖేచర। న కాలనియమో హ్యస్తి గఙ్గాం ప్రాప్య సరిద్వరాం
తినినా, తినకపోయినా, రాత్రి అయినా, పగలు అయినా, ఆకాశంలో ప్రయాణిస్తున్నా, గంగాదేవిని దర్శించడానికి ఎలాంటి సమయం నిర్ణయించబడలేదు.
వయం చ శక్తిసమ్పన్నా అకాలే త్వామధృష్ణుమ। అశక్తా హి రణే క్రూర యుష్మానర్చన్తి మానవాః
మేము బలంతో ఉన్నవాళ్లం, సరైన సమయం కాకపోయినా నిన్ను ఎదుర్కొన్నాం. యుద్ధంలో బలహీనులు మాత్రమే నిన్ను పూజిస్తారు, ఓ క్రూరుడా!
పురా హిమవతశ్చైషా హేమశృఙ్గాద్వినిఃసృతా। గఙ్గా గత్వా సముద్రామ్భః సప్తధా సమపద్యత
పూర్వకాలంలో ఈ గంగాదేవి హిమవంతు పర్వతం మీద ఉన్న బంగారు శిఖరం నుంచి ప్రవహించి, సముద్రాన్ని చేరుకుని, ఏడుగా విడిపోయింది.
గఙ్గాం చ యమునాం చైవ ప్లక్షజాతాం సరస్వతీమ్। రథస్థాం సరయూం చైవ గోమతీం గణ్డకీం తథా
ఆ గంగా, యమున, ప్లక్షవృక్షం వద్ద జన్మించిన సరస్వతి, రథాల మధ్య ప్రవహించే సరయూ, అలాగే గోమతి, గండకి—
అపర్యుషితపాపాస్తే నదీః సప్త పిబన్తి యే। ఇయం భూత్వా చైకవప్రా శుచిరాకాశగా పునః
ఈ ఏడునదుల నీరు తాగినవారు, పాపాలు పూర్తిగా పోకుండా ఉన్నా, పవిత్రులవుతారు. ఆ నది మళ్లీ ఒక్కటై, పవిత్రంగా ఆకాశానికి చేరుతుంది.
దేవేషు గఙ్గా గన్ధర్వ ప్రాప్నోత్యలకనన్దతామ్। తథా పితౄన్వైతరణీ దుస్తరా పాపకర్మభిః। గఙ్గా భవతి వై ప్రాప్య కృష్ణద్వైపాయనోఽబ్రవీత్
దేవతల్లో గంగాదేవి అలకానందగా మారుతుంది, పితృదేవతలకు వైతరణిగా మారుతుంది, పాపకర్మలు చేసినవారికి దాటి పోవడం కష్టం. గంగాదేవిని పొందినవారికి ఇదే ఫలితం అని కృష్ణ ద్వైపాయనుడు చెప్పారు.
అసమ్బాధా దేవనదీ స్వర్గసంపాదనీ శుభా। కథమిచ్ఛసి తాం రోద్ధుం నైష ధర్మః సనాతనః
ఈ దేవనది ఎటువంటి అడ్డంకులు లేకుండా స్వర్గాన్ని ప్రసాదించే పవిత్రమైనది. అలాంటి నదిని నిలిపివేయాలని నీవెందుకు ప్రయత్నిస్తున్నావు? ఇది శాశ్వత ధర్మం కాదు.
అనివార్యమసమ్బాధం తవ వాచా కథం వయమ్। న స్పృశేమ యథాకామం పుణ్యం భాగీరథీజలమ్
నీ మాటలతో మేము ఆ భగీరథి పవిత్ర జలాన్ని మనసారా తాకకుండా ఎలా ఉండగలం? ఆ నీరు ఎవ్వరూ ఆపలేని, ఎటువంటి అడ్డంకులు లేని పవిత్రమైనది.
అఙ్గారపర్ణస్తచ్ఛ్రుత్వా క్రుద్ధ ఆనామ్య కార్ముకమ్। ముమోచ బాణాన్నిశితానహీనాశీవిషానివ
ఇలా విన్న అంగారపర్ణుడు కోపంతో తన విల్లు వంచి, పదునైన బాణాలను విషసర్పాల్లా వదిలాడు.
ఉల్ముకం భ్రామయంస్తూర్ణం పాణ్డవశ్చర్మ చోత్తరమ్। వ్యపోహత శరాంస్తస్య సర్వానేవ ధనఞ్జయః
పాండవుడు ధనంజయుడు వేగంగా అగ్నికండాన్ని తిప్పుతూ, తన కవచాన్ని పైకి ఎత్తి, అతని బాణాలన్నింటినీ తిప్పికొట్టాడు.
బిభీషికా వై గన్ధర్వ నాస్త్రజ్ఞేషు ప్రయుజ్యతే। అస్త్రజ్ఞేషు ప్రయుక్తేయం ఫేనవత్ప్రవిలీయతే
ఓ గంధర్వా! ఆయుధ విద్యలో నిపుణులైనవారిపై భయపెట్టే అస్త్రాలు ఉపయోగించరు. అలాంటి వారిపై వాడితే అవి నురుగులా కరిగిపోతాయి.
మానుషానతి గన్ధర్వాన్సర్వాన్ గన్ధర్వ లక్షయే। తస్మాదస్త్రేణ దివ్యేన యోత్స్యేఽహం న తు మాయయా
ఇక్కడ ఉన్న మనుష్యులను, గంధర్వులను నేను చూస్తున్నాను, ఓ గంధర్వా! అందుకే నేను మాయతో కాదు, దివ్యాస్త్రంతోనే యుద్ధం చేస్తాను.
పురాఽస్త్రమిమాగ్నేయం ప్రాదాత్కిల బృహస్పతిః। భరద్వాజాయ గన్ధర్వ గురుర్మాన్యః శతక్రతోః
పూర్వం ఇంద్రునికి గురువైన బృహస్పతి ఈ అగ్నేయాస్త్రాన్ని భరద్వాజునికి ఇచ్చాడు, ఓ గంధర్వా!
భరద్వజాదగ్నివేశ్య అగ్నివేశ్యాద్గురుర్మమ। సాధ్విదం మహ్యమదదద్ద్రోణో బ్రాహ్మణసత్తమః
భరద్వాజుని నుంచి అగ్నివేశ్యునికి, అగ్నివేశ్యుని నుంచి నా గురువుకి, నా గురువు ద్రోణుడు నాకు ఈ విద్యను ఇచ్చాడు.
ఇత్యుక్త్వా పాణ్డవః క్రుద్ధో గన్ధర్వాయ ముమోచ హ। ప్రదీప్తమస్త్రమాగ్నేయం దదాహాస్య రథం తు తత్
అలా చెప్పి, కోపంతో ఉన్న పాండవుడు ఆ గంధర్వునిపై అగ్నిలా మండే అగ్నేయాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. అది అతని రథాన్ని కాల్చేసింది.
విరథం విప్లుతం తం తు స గన్ధఱ్వం మహాబలః। అస్త్రతేజఃప్రమూఢం చ ప్రపతన్తమవాఙ్ముఖమ్
రథం లేకుండా, అస్త్రశక్తి వల్ల మత్తుగా, ఆ మహాబలశాలి గంధర్వుడు తలకిందులుగా పడిపోయాడు.
శిరోరుహేషు జగ్రాహ మాల్యవత్సు ధనఞ్జయః। భ్రాతౄన్ప్రతి చకర్షాథ సోఽస్త్రపాతాదచేతసమ్
ధనంజయుడు వారిద్దరి తలపై ఉన్న హారాలను తీసుకుని, ఆయుధాల ప్రభావంతో స్పృహ కోల్పోయిన వారిని తన సోదరుల ఎదుటకు లాగిచ్చాడు.
యుధిష్ఠిరం తస్య భార్యా ప్రపేదే శరణార్థినీ। నామ్నా కుమ్భీనసీ నామ పతిత్రాణమభీప్సతీ
ఆయన భార్య అయిన కుంభీనసీ తన భర్తకు రక్షణ కావాలని యుదిష్ఠిరుని ఆశ్రయించేందుకు వచ్చింది.