అథేమాం వేదదృష్టేన కర్మణా విధిపూర్వకమ్। భార్యామృషిర్భృగుః ప్రాప మాం పురస్కృత్య దానవ
ఆ తరువాత, వేదోక్తమైన కర్మతో, అన్ని నియమాలు పాటిస్తూ, నన్ను సాక్షిగా ఉంచుకుని, భృగు మహర్షి ఆమెను భార్యగా పొందాడు, ఓ దానవా.
సేయమిత్యవగచ్ఛామి నానృతం వక్తుముత్సహే। నానృతం హి సదా లోకే పూజ్యతే దానవోత్తమ
ఇది నిజమేనని నేను గ్రహిస్తున్నాను. నేను అసత్యం చెప్పలేను. ఎందుకంటే, ఈ లోకంలో ఎప్పుడూ సత్యమే గౌరవించబడుతుంది, ఓ ఉత్తమ దానవా.
అగ్నేరథ వచః శ్రుత్వా తద్రక్షః ప్రజహార తామ్। బ్రహ్మన్వరాహరూపేణ మనోమారుతరంహసా
అగ్ని మాటలు విని, ఆ రాక్షసుడు బ్రాహ్మణ వేషంలో, మనస్సు, గాలిలా వేగంగా వెళ్లి, ఆమెను వదిలేసాడు.
తతః స గర్భో నివసన్కుక్షౌ భృగుకులోద్వహ। రోషాన్మాతుశ్చ్యుతః కుక్షేశ్చ్యవనస్తేన సోఽభవత్
ఆ సమయంలో, భృగు వంశంలో జన్మించిన ఆ గర్భం, తల్లి కోపంతో కడుపు నుంచి బయటపడింది. అందుకే అతడికి 'చ్యవనుడు' అనే పేరు వచ్చింది.
తం దృష్ట్వా మాతురుదరాచ్చ్యుతమాదిత్యవర్చసమ్। తద్రక్షో భస్మసాద్భూతం పపాత పరిముచ్య తామ్
తల్లి కడుపు నుంచి వెలువడిన, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే అతడిని చూసి, ఆ రాక్షసుడు బూడిదై పడిపోయి, ఆమెను విడిచిపెట్టాడు.
సా తమాదాయ సుశ్రోణీ ససార భృగునన్దనమ్। చ్యవనం భార్గవం పుత్రం పులోమా దుఃఖమూర్చ్ఛితా
అందమైన నడుము కలిగిన పులోమా, భృగు వంశజుడైన తన కుమారుడు చ్యవనుడిని తీసుకుని, దుఃఖంతో అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయింది.
తాం దదర్శ స్వయం బ్రహ్మా సర్వలోకపితామహః। రుదతీం బాష్పపూర్ణాక్షీం భృగోర్భార్యామనిన్దితామ్
అందరు లోకాల పితామహుడైన బ్రహ్మదేవుడు, భృగువు భార్యను—నిర్దోషురాలైన ఆమెను—కన్నీళ్లతో ఏడుస్తూ చూశాడు.
సాన్త్వయామాస భగవాన్వధూం బ్రహ్మా పితామహః। అశ్రుబిన్దూద్భవా తస్యాః ప్రావర్తత మహానదీ
పితామహుడైన భగవంతుడు ఆ వధువును ఓదార్చాడు. ఆమె కన్నీటి బిందువుల నుండి ఒక గొప్ప నది ప్రవహించసాగింది.
ఆవర్తన్తీ సృతిం తస్యా భృగోః పత్న్యాస్తపస్వినః। తస్యా మార్గం సృతవతీం దృష్ట్వా తు సరితం తదా
ఆ నది, తపస్సు చేసే భృగు భార్య అడుగుజాడను అనుసరిస్తూ ప్రవహించసాగింది. ఆమె వెళ్ళిన దారినే ఆ నది కూడా సాగింది.
నామ తస్యాస్తదా నద్యాశ్చక్రే లోకపితామహః। వధూసరేతి భగవాంశ్చ్యవనస్యాశ్రమం ప్రతి
అప్పుడు లోకాల పితామహుడు ఆ నదికి 'వధూసరా' అనే పేరు పెట్టాడు. ఆ నది చ్యవనుని ఆశ్రమం వైపు ప్రవహించింది.
స ఏవం చ్యవనో జజ్ఞే భృగోః పుత్రః ప్రతాపవాన్। తం దదర్శ పితా తత్ర చ్యవనం తాం చ భామినీమ్। స పులోమాం తతో భార్యాం పప్రచ్ఛ కుపితో భృగుః
అలా భృగువు కుమారుడైన మహాప్రతాపశాలి చ్యవనుడు జన్మించాడు. అక్కడ భృగువు తన కుమారుడిని, కాంతివంతురాలైన భార్యను చూశాడు. ఆ తర్వాత కోపంతో భృగువు తన భార్య పులోమాను అడిగాడు.
కేనాసి రక్షసే తస్మై కథితా త్వం జిహీర్షవే। న హి త్వా వేద తద్రక్షో మద్భార్యాం చారుహాసినీమ్
నీను అపహరించాలనుకున్న ఆ రాక్షసుడికి నిన్ను ఎవరు చూపించారు? ఆ రాక్షసుడు నువ్వు నా భార్యవని ఎప్పుడూ తెలియదు, ఓ అందమైన నవ్వు కలదేవి.
తత్త్వమాఖ్యాహి తం హ్యద్య శప్తుమిచ్ఛామ్యహం రుషా। బిభేతి కో న శాపాన్మే కస్య చాయం వ్యతిక్రమః
నిజం చెప్పు. నేడు నేను కోపంతో అతడిని శపించాలనుకుంటున్నాను. నా శాపాలను ఎవరు భయపడరు? ఈ తప్పు ఎవరిది?
అగ్నినా భగవంస్తస్మై రక్షసేఽహం నివేదితా। తతో మామనయద్రక్షః క్రోశన్తీం కురరీమివ
ఓ భగవంతుడా, ఆ రాక్షసుడికి నన్ను అగ్ని చూపించాడు. ఆ తరువాత, నేను అరుస్తూ ఉండగా, ఆ రాక్షసుడు నన్ను పక్షి లాగా లాక్కెళ్లాడు.
సాఽహం తవ సుతస్యాస్య తేజసా పరిమోక్షితా। భస్మీభూతం చ తద్రక్షో మాముత్సృజ్య పపాత వై
నీ కుమారుడి తేజంతో నేను విముక్తురాలయ్యాను. ఆ రాక్షసుడు బూడిదైపోయి, నన్ను విడిచిపెట్టి పడిపోయాడు.
ఇతి శ్రుత్వా పులోమాయా భృగుః పరమమన్యుమాన్। శశాపాగ్నిమతిక్రుద్ధః సర్వభక్షో భవిష్యసి
పులోమా మాటలు విని, భృగువు తీవ్రమైన కోపంతో అగ్నిని శపించాడు: 'నీవు ఇకపై అన్నింటినీ భక్షించే వాడవవు.'
శప్తస్తు భృగుణా వహ్నిః క్రుద్ధో వాక్యమథాబ్రవీత్। కిమిదం సాహసం బ్రహ్మన్కృతవానసి మాం ప్రతి
భృగువు శపించిన వెంటనే, అగ్ని కోపంతో ఇలా అన్నాడు: "బ్రహ్మన్, నన్ను ఇలా శపించడం ఎందుకు? ఇది ఎంత అవివేకంగా చేశావు!"
ధర్మే ప్రయతమానస్య సత్యం చ వదతః సమమ్। పృష్టో యదబ్రవం సత్యం వ్యభిచారోఽత్ర కో మమ
నేను ధర్మాన్ని పాటిస్తూ, ఎప్పుడూ నిజమే మాట్లాడుతాను. నన్ను అడిగినప్పుడు కూడా నిజమే చెప్పాను. ఇక్కడ నాలో తప్పేముంది?
పృష్టో హిసాక్షీయః సాక్ష్యం జానానోఽప్యన్యథా వదేత్। స పూర్వానాత్మనః సప్త కులే హన్యాత్తథాఽపరాన్
ఒక సాక్షి నిజాన్ని తెలిసినా, అడిగినప్పుడు అబద్ధంగా మాట్లాడితే, అతడు తన ఏడుతరాల పూర్వీకులూ, వంశస్థులూ నాశనం చేస్తాడు.
యశ్చ కార్యార్థతత్త్వజ్ఞో జానానోఽపి న భాషతే। సోఽపి తేనైవ పాపేన లిప్యతే నాత్ర సంశయః
ఎవరైనా విషయాన్ని నిజంగా తెలిసినా, ధర్మం కోసం చెప్పకపోతే, అతడూ అదే పాపానికి లోనవుతాడు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
శక్తోఽహమపి శప్తుం త్వాం మాన్యాస్తు బ్రాహ్మణా మమ। జానతోఽపి చ తే బ్రహ్మన్కథయిష్యే నిబోధ తత్
నేను కూడా నిన్ను శపించగలను. అయినా బ్రాహ్మణులను నేను గౌరవిస్తాను. అయినా బ్రహ్మన్, నాకు తెలిసినదాన్ని నీకు చెబుతాను. విను.
యోగేన బహుధాఽఽత్మానం కృత్వా తిష్ఠామి మూర్తిషు। అగ్నిహోత్రేషు సత్రేషు క్రియాసు చ మఖేషు చ
యోగబలంతో నేను అనేక రూపాల్లో ఉంటాను. అగ్నిహోత్రాలు, యజ్ఞాలు, ఇతర కర్మకాండల్లో నేను ఉంటాను.
వేదోక్తేన విధానేన మయి యద్ధూయతే హవిః। దేవతాః పితరశ్చైవ తేన తృప్తా భవన్తి వై
వేదాల్లో చెప్పిన విధంగా నాలో ఏ హవిస్సు సమర్పించినా, దానివల్ల దేవతలు, పితృదేవతలు సంతృప్తి చెందుతారు.
ఆపో దేవగణాః సర్వే ఆపః పితృగణాస్తథా। దర్శశ్చ పౌర్ణమాసశ్చ దేవానాం పితృభిః సహ
నీళ్ళు అన్నీ దేవతల సమూహం, అలాగే పితృదేవతల సమూహం కూడా. దర్శ, పౌర్ణమాస యాగాలు దేవతలకూ, పితృదేవతలకూ కలిసి జరుగుతాయి.
దేవతాః పితరస్తస్మాత్పితరశ్చాపి దేవతాః। ఏకీభూతాశ్చ దృశ్యన్తే పృథక్త్వేన చ పర్వసు
అందువల్ల దేవతలు, పితృదేవతలు, అలాగే పితృదేవతలు, దేవతలు—ఇవన్నీ పర్వకాలాల్లో ఒక్కటిగా, విడివిడిగా కూడా కనిపిస్తారు.
దేవతాః పితరశ్చైవ భుఞ్జతే మయి యద్భుతమ్। దేవతానాం పితౄణాం చ ముఖమేతదహం స్మృతమ్
నాలో సమర్పించిన హవిస్సును దేవతలు, పితృదేవతలు ఇద్దరూ అనుభవిస్తారు. నేను వారిద్దరికీ నోరు అని భావించబడుతున్నాను.
అమావాస్యాం హి పితరః పౌర్ణమాస్యాం హి దేవతాః। మన్ముఖేనైవ హూయన్తే భుఞ్జతే చ హుతం హవిః
అమావాస్యనాడు పితృదేవతలకు, పౌర్ణమి నాడు దేవతలకు, నా నోటివల్లే హవిస్సు సమర్పించబడుతుంది. వారు ఆ హవిస్సును అనుభవిస్తారు.
సర్వభక్షః కథం త్వేషాం భవిష్యామి ముఖం త్వహమ్
అయితే, నేను అన్నీ భక్షించే వాడిని. అలాంటప్పుడు వారికి నోరుగా ఎలా ఉంటాను?
ద్విజానామగ్నిహోత్రేషు యజ్ఞసత్రక్రియాసు చ। నిరోంకారవషట్కారాః స్వధాస్వాహావివర్జితాః
ద్విజుల అగ్నిహోత్రాలు, యజ్ఞాలు, ఇతర కర్మల్లో, ఓంకారం, వషట్కారం, స్వధా, స్వాహా లేకుండా జరిగేవి కావు.
వినాఽగ్నినా ప్రజాః సర్వాస్తత ఆసన్సుదుఃఖితాః। అథర్షయః సముద్విగ్నా దేవాన్ గత్వాబ్రువన్వచః
అగ్ని లేకుండా అన్ని ప్రాణులు బాధపడిపోయారు. అప్పుడు ఋషులు చింతతో దేవతల వద్దకు వెళ్లి ఇలా అన్నారు.