ప్రపేదే చ్ఛన్దయన్కామైరుపయాజం ధృతవ్రతమ్। పాదశుశ్రూషణే యుక్తః ప్రియవాక్సర్వకామదః
ఉపయాజుని దగ్గరకు వెళ్లి, అతని పాదాలను సేవిస్తూ, మధురంగా మాట్లాడుతూ, కావాల్సినదల్లా ఇచ్చి, అతని మనసును గెలుచుకునేలా ప్రవర్తించాడు.
అర్చయిత్వా యథాన్యాయముపయాజమువాచ సః। యేన మే కర్మణా బ్రహ్మన్పుత్రః స్యాద్ద్రోణమృత్యవే
తగిన విధంగా ఉపయాజుని పూజించి, 'బ్రాహ్మణా! నీ సహాయంతో నాకు ద్రోణుడిని సంహరించే కొడుకు పుట్టాలి' అని అన్నాడు.
అర్జునస్య భవేద్భార్యా భవేద్యా వరవర్ణినీ।' ఉపయాజ కృతే తస్మిన్ గవాం దాతాఽస్మి తేఽర్బుదం
'అత్యంత సుందరమైన కన్యక అర్జునునికి భార్య కావాలి. ఇది నువ్వు చేస్తే, ఉపయాజా, నేను నీకు లక్ష పశువులు ఇస్తాను' అని అన్నాడు.
యద్వా తేఽన్యద్ద్విజశ్రేష్ఠ మనసః సుప్రియం భవేత్। సర్వం తత్తే ప్రదాతాఽహం న హి మేఽత్రాస్తి సంశయః
'లేదంటే, బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా! నీకు మనసుకు ఎంతో ఇష్టమైనది ఇంకేదైనా ఉంటే, అది కూడా నేను తప్పక ఇస్తాను. ఇందులో నాకు ఎలాంటి సందేహం లేదు.'
ఇత్యుక్తో నాహమిత్యేవం తమృషిః ప్రత్యభాషత। ఆరాధయిష్యన్ద్రుపదః స తం పర్యచరత్పునః
అలా అడిగినప్పుడు ఆ ఋషి 'లేదు' అని మాత్రమే సమాధానం చెప్పాడు. అయినా ద్రుపదుడు అతని అనుగ్రహం పొందాలని మరింత సేవ చేశాడు.
తతః సంవత్సరస్యాన్తే ద్రుపదం స ద్విజోత్తమః। ఉపయాజోఽబ్రవీత్కాలే రాజన్మధురయా గిరా
ఒక సంవత్సరం ముగిసిన తర్వాత, ఉపయాజుడు ఆ బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠుడు, తగిన సమయంలో, రాజా! మధురంగా ద్రుపదునితో మాట్లాడాడు.
జ్యేష్ఠో భ్రాతా మమాగృహ్మాద్విచరన్ గహనే వనే। అపరిజ్ఞాతశౌచాయాం భూమౌ నిపతితం ఫలమ్
నా పెద్ద అన్నయ్య మన ఇంటి నుండి బయటపడి, అడవిలో తిరుగుతూ, ఎవరికీ తెలియని శుద్ధి గల నేలపై పడిపోయిన ఒక పండును కనుగొన్నాడు.
తదపశ్యమహం భ్రాతురసామ్ప్రతమనువ్రజన్। విమర్శం సంకరాదానే నాయం కుర్యాత్కదాచన
ఆ సమయంలో నేను నా అన్నయ్యను అనుసరిస్తూ, ఆ దృశ్యాన్ని చూసి, కలిసిపోయినదీ, తెలియని దానిని ఎప్పుడూ తీసుకోకూడదని మనసులో ఆలోచించాను.
దృష్ట్వా ఫలస్య నాపశ్యద్దోషాన్పాపానుబన్ధకాన్। వివినక్తి న శౌచం యః సోఽన్యత్రాపి కథం భవేత్
ఆ పండును చూసినా, దాని లోపాలు గానీ, దుష్ఫలితాలు గానీ అతడు గుర్తించలేదు. ఇక్కడ శుద్ధి తెలుసుకోని వాడు, మరెక్కడ అది తెలుసుకుంటాడో చెప్పలేం.
సంహితాధ్యయనం కుర్వన్వసన్గురుకులే చ యః। భైక్షముత్సృష్టమన్యేషాం భుఙ్క్తే స్మ చ యదా తదా
వేదాలు చదువుతూ, గురువు ఇంట్లో ఉండే సమయంలో, ఇతరులు వదిలిన అన్నాన్ని దొరికినప్పుడు తినేవాడు.
కీర్తయన్గుణమన్నానామఘృణీ చ పునః పునః। తం వై ఫలార్థినం మన్యే భ్రాతరం తర్కచక్షుషా
వివిధ రకాల అన్నాల గొప్పతనాన్ని పదే పదే ప్రశంసిస్తూ, అతడికి దయ లేకుండా ఉండేవాడు. ఆ అన్నయ్యను నేను యుక్తితో చూస్తే, ఫలితాన్ని కోరుకునే వాడిగా భావిస్తున్నాను.
తం వై గచ్ఛస్వ నృపతే స త్వాం సంయాజయిష్యతి। జుగుప్సమానో నృపతిర్మనసేదం విచిన్తయన్
ఓ రాజా! అతని దగ్గరకు వెళ్ళు. అతడు నీకు యజ్ఞం చేయిస్తాడు. అయినా రాజు మనసులో దీనిని ఆలోచిస్తూ, అతనిని అసహ్యించుకుంటాడు.
ఉపయాజవచః శ్రుత్వా యాజస్యాశ్రమమభ్యగాత్। అభిసమ్పూజ్య పూజార్హమథ యాజమువాచ హ
ఉపయాజుని మాటలు విని, యాజుడు ఆశ్రమానికి వచ్చాడు. గౌరవానికి అర్హుడైన అతనిని సత్కరించి, యాజుని సంభాషించాడు.
అయుతాని దదాన్యష్టౌ గవాం యాజయ మాం విభో। ద్రోణవైరాభిసన్తప్తం ప్రహ్లాదయితుమర్హసి
నాకు యజ్ఞం చేయుమని, ఎనబై వేల గోవులను నీకు ఇస్తాను. ద్రోణునితో శత్రుత్వం వల్ల బాధపడుతున్న నన్ను ఆనందపర్చాలి.
స హి బ్రహ్మవిదాం శ్రేష్ఠో బ్రహ్మాస్త్రే చాప్యనుత్తమః। తస్మాద్ద్రోణః పరాజైష్ట మాం వై స సఖివిగ్రహే
అతడు బ్రహ్మవేత్తల్లో శ్రేష్ఠుడు, బ్రహ్మాస్త్రంలో అపరాజితుడు. అందుకే స్నేహితుల పోటీలో ద్రోణుడు నన్ను ఓడించాడు.
క్షత్రియో నాస్తి తస్యాస్యాం పృథివ్యాం కశ్చిదగ్రణీః। కౌరవాచాయర్ముఖ్యస్య భారద్వాజస్య ధీమతః
ఈ భూమిపై అతనికంటే గొప్ప క్షత్రియుడు లేడు. కౌరవుల గురువైన, ధీమంతుడైన భారద్వాజుని కుమారుడు అతడు.
ద్రోణస్య శరజాలాని ప్రాణిదేహహరాణి చ। షడరత్ని ధనుశ్చాస్య దృశ్యతే పరమం మహత్
ద్రోణుని బాణవర్షాలు ప్రాణాలను, శరీరాన్ని తీసుకుపోతాయి. అతని ఆరు రత్నాల ధనుస్సు అత్యంత గొప్పదిగా కనిపిస్తుంది.
స హి బ్రాహ్మణవేషేణ క్షాత్రం వేగమశంసయమ్। ప్రతిహన్తి మహేష్వాసో భారద్వాజో మహామనాః
బ్రాహ్మణ వేషంలో ఉన్నా, అతడు క్షత్రియ వేగాన్ని చూపిస్తాడు. మహాశక్తివంతుడు, భారద్వాజుని కుమారుడు, గొప్ప ధనుర్ధారి, అందరినీ ఎదుర్కొంటాడు.
క్షత్రోచ్ఛేదాయ విహితో జామదగ్న్య ఇవాస్థితః। తస్య హ్యస్త్రబలం ఘోరమప్రధృష్యం నరైర్భువి
క్షత్రియులను నాశనం చేయడానికి, అతడు జామదగ్న్యుడిలా నిలిచాడు. అతని ఆయుధబలం భూమిపై మనుషులచే జయించలేనిది, భయంకరమైనది.
బ్రాహ్మం సన్ధారయంస్తేజో హుతాహుతిరివానలః। సమేత్య స దహత్యాజౌ క్షాత్రధర్మపురఃసరః
బ్రాహ్మణ తేజస్సును మంటగా ధరించి, హోమంలో అగ్ని లాగ, యుద్ధంలో ఎదురై, క్షత్రియ ధర్మాన్ని ముందుంచుకొని శత్రువులను కాల్చేస్తాడు.
బ్రహ్మక్షత్రే చ విహితే బ్రాహ్మం తేజో విశిష్యతే। సోఽహం క్షాత్రాద్బలాద్ధీనో బ్రాహ్మం తేజః ప్రపేదివాన్
బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ శక్తులు రెండూ ఉన్నచోట, బ్రాహ్మణ తేజస్సే గొప్పది. అందుకే, క్షత్రియ బలం తక్కువగా ఉన్న నేను, బ్రాహ్మణ తేజస్సును ఆశ్రయించాను.
ద్రోణాద్విశిష్టమాసాద్య భవన్తం బ్రహ్మవిత్తమమ్। ద్రోణాన్తకమహం పుత్రం లభేయం యుధి దుర్జయమ్
ద్రోణునికంటే గొప్పవాడవైన నిన్ను, బ్రహ్మవేత్తల్లో శ్రేష్ఠుడవైన నిన్ను పొందితే, యుద్ధంలో దుర్జయుడైన, ద్రోణుని సంహరించే కుమారుడిని పొందగలను.
తత్కర్మ కురు మే మే యాజ వితరామ్యర్బుదం గవామ్। తథేత్యుక్త్వా తు తం యాజో యాజ్యార్థముపకల్పయత్
ఈ కార్యాన్ని నాకోసం చేయుము యాజా, నేను నీకు కోటి గోవులను ఇస్తాను. 'అలా జరుగుతుంది' అని చెప్పి, యాజుడు యజ్ఞానికి ఏర్పాట్లు చేశాడు.
గుర్వర్థ ఇతి చాకామముపయాజమచోదయత్। యాజో ద్రోణవినాశాయ ప్రతిజజ్ఞే తథా చ సః
గురువు కోరికకై, ఇష్టంలేకపోయినా, ఉపయాజుడు యాజుని ప్రేరేపించాడు. యాజుడు ద్రోణుని నాశనం చేయాలని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు, అలాగే చేశాడు.
తతస్తస్య నరేన్ద్రస్య ఉపయాజో మహాతపాః। ఆచఖ్యౌ కర్మ వైతానం తదా పుత్రఫలాయ వై
ఆ సమయంలో మహాతపస్వి ఉపయాజుడు, ఆ రాజుకు కుమార సంతానాన్ని కలిగించే వైతాన యాగ విధానాన్ని వివరంగా చెప్పాడు.
స చ పుత్రో మహావీర్యో మహాతేజా మహాబలః। ఇష్యతే యద్విధో రాజన్భవితా తే తథావిధః
రాజా! నువ్వు కోరుకున్నట్లే మహా బలవంతుడు, మహా తేజస్సుతో కూడిన కుమారుడు నీకు జన్మిస్తాడు.
భారద్వాజస్య హన్తారం సోఽభిసన్ధాయ భూపతిః। ఆజహ్వే తత్తథా సర్వం ద్రుపదః కర్మసిద్ధయే
భారద్వాజుని సంహరించగలవాడిని పొందాలనే సంకల్పంతో ద్రుపదుడు, తన కోరిక నెరవేర్చేందుకు అన్ని కర్మలను యథావిధిగా నిర్వహించాడు.
యాజస్తు హవనస్యాన్తే దేవీమాజ్ఞాపయత్తదా। ప్రేహి మాం రాజ్ఞి పృషతి మిథునం త్వాముపస్థితమ్
యాగం ముగిసిన తర్వాత యాజుడు రాణి పృశతికి ఇలా చెప్పాడు: 'రాణీ! రా, జంట సిద్ధంగా ఉంది.'
అవలిప్తం ముఖం బ్రహ్మన్దివ్యాన్గన్ధాన్బిభర్మి చ। సూతార్థే నోపలబ్ధాఽస్మి తిష్ఠ యాజ మమ ప్రియే
'బ్రాహ్మణా! నా ముఖానికి లేపనం ఉంది, దివ్య సుగంధాలు వాడాను. ఇంకా సంతానానికి సిద్ధంగా లేను. యాజా! కాస్త ఆగు, నా ప్రియమైనవాడా.'
యాజేన శ్రపితం హవ్యముపయాజాభిమన్త్రితమ్। కథం కామం న సన్దధ్యాత్సా త్వం విప్రేహి తిష్ఠ వా
'యాజుడు చేసిన హోమం, ఉపయాజుడు మంత్రోచ్ఛారణ చేశాడు. కావలసిన ఫలం ఎందుకు రాకూడదు? కావున బ్రాహ్మణా, నువ్వు పోయినా, ఇక్కడే ఉన్నా పరవాలేదు.'