అభిషేకాయ నిష్క్రాన్తే భృగౌ ధర్మభృతాం వరే। ఆశ్రమం తస్య రక్షోఽథ పులోమాఽభ్యాజగామ హ
ధర్మాన్ని పాటించేవారిలో శ్రేష్ఠుడైన భృగువు అభిషేకానికి వెళ్లిన తరువాత, రాక్షసుడు పులోమా అతని ఆశ్రమానికి వచ్చాడు.
తం ప్రవిశ్యాశ్రమం దృష్ట్వా భృగోర్భార్యామనిన్దితామ్। హృచ్ఛయేన సమావిష్టో విచేతాః సమపద్యత
ఆ రాక్షసుడు ఆశ్రమంలోకి వచ్చి, భృగువు భార్యను నిందలేని స్త్రీగా చూసి, మనసులో కోరికతో పూర్తిగా మునిగిపోయి, తాను ఏమి చేస్తున్నాడో కూడా తెలియకుండా పోయాడు.
అభ్యాగతం తు తద్రక్షః పులోమా చారుదర్శనా। న్యమన్త్రయత వన్యేన ఫలమూలాదినా తదా
అప్పుడు వచ్చిన ఆ రాక్షసుడిని, అందమైన ఆ భృగుపత్ని అడవి పండ్లు, కందులు వంటి వాటితో ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.
తాం తు రక్షస్తదా బ్రహ్మన్హృచ్ఛయేనాభిపీడితమ్। దృష్ట్వా హృష్టమభూద్రాజఞ్జిహీర్షుస్తామనిన్దితామ్
బ్రహ్మన్, ఆ స్త్రీని చూసిన రాక్షసుడు, కోరికతో బాధపడుతూ, ఆనందంతో నిండిపోయి, నిందలేని ఆ స్త్రీని తీసుకెళ్లాలని ఆశించాడు.
జాతమిత్యబ్రవీత్కార్యం జిహీర్షుర్ముదితః శుభామ్। సా హి పూర్వం వృతా తేన పులోమ్నా తు శుచిస్మితా
ఆ శుభలక్షణాలున్న స్త్రీని తీసుకెళ్లాలని కోరుకుంటూ, "ఈమెను నేను ముందే వరిచాను," అని చెప్పాడు. ఎందుకంటే, పులోమా ఆ స్వచ్ఛమైన చిరునవ్వుతో ఉన్న స్త్రీని ముందే వరిచాడు.
తస్య తత్కిల్బిషం నిత్యం హృది వర్తతి భార్గవ
ఓ భృగుపుత్రా, ఆ పాపం అతని హృదయంలో ఎప్పుడూ ఉండిపోతుంది.
ఇదమన్తరమిత్యేవం హర్తుం చక్రే మనస్తదా। అథాగ్నిశరణేఽపశ్యజ్జ్వలన్తం జాతవేదసమ్
ఇప్పుడు ఇదే అవకాశం అని ఆలోచిస్తూ, ఆమెను అపహరించాలనే సంకల్పం చేసుకున్నాడు. అప్పుడు అక్కడ మండుతున్న జాతవేదస్వరూపి అగ్నిని ఆశ్రయంగా చూశాడు.
తమపృచ్ఛత్తతో రక్షః పావకం జ్వలితం తదా। శంస మే కస్య భార్యేయమగ్నే పృచ్ఛే ఋతేన వై
ఆ సమయంలో ఆ రాక్షసుడు మండుతున్న అగ్నిని అడిగాడు: "ఓ అగ్నిదేవా, ఈమె ఎవరి భార్యో నాకు నిజంగా చెప్పు. నీకు సత్యాన్ని అడుగుతున్నాను."
ముఖం త్వమసి దేవానాం వద పావక పృచ్ఛతే। మయా హీయం వృతా పూర్వం భార్యార్థే వరవర్ణినీ
"దేవతలకు నీవే ముఖం, ఓ పవకా, నా ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పు. ఎందుకంటే, ఈ సుందరవర్ణమున్న స్త్రీని నేను ముందే పెళ్లికోసం వరిచాను."
పశ్చాదిమాం పితా ప్రాదాద్భృగవేఽనృతకారకః। సేయం యది వరారోహా భృగోర్భార్యా రహోగతా
"తర్వాత, ఆమె తండ్రి ఆమెను అబద్ధం చెప్పని భృగువుకు ఇచ్చాడు. ఇప్పుడు ఈ సుందరి ఇక్కడ ఒంటరిగా భృగువు భార్యగా ఉంటే—"
తథా సత్యం సమాఖ్యాహి జిహీర్షామ్యాశ్రమాదిమామ్। స మన్యుస్తత్ర హృదయం ప్రదహన్నివ తిష్ఠతి
"అలా అయితే, నీవు నిజాన్ని చెప్పు. నేను ఆమెను ఆశ్రమం నుండి తీసుకెళ్లాలనుకుంటున్నాను. నా హృదయం కోపంతో మండిపోతుంది."
మత్పూర్వభార్యాం యదిమాం భృగురాప సుమధ్యమామ్। `అసంమతమిదం మేఽద్య హరిష్యామ్యాశ్రమాదిమామ్
"ఈ మధుర మధ్యమున్న నా పూర్వ భార్యను భృగువు నా అనుమతి లేకుండా తీసుకున్నాడా? అయితే, ఈరోజు నేను ఆమెను ఆశ్రమం నుండి తీసుకెళ్తాను."
ఏవం రక్షస్తమామన్త్ర్య జ్వలితం జాతవేదసమ్। శఙ్కమానం భృగోర్భార్యాం పునఃపునరపృచ్ఛత
అలా చెప్పి, ఆ రాక్షసుడు మండుతున్న జాతవేదస్వరూపి అగ్నిని, ఆమె నిజంగా భృగువు భార్యా అని అనుమానం వేసుకొని, మళ్లీ మళ్లీ అడిగాడు.
త్వమగ్నే సర్వభూతానామన్తశ్చరసి నిత్యదా। సాక్షివత్పుణ్యపాపేషు సత్యం బ్రూహి కవే వచః
"ఓ అగ్నిదేవా, నువ్వు అన్ని జీవులలో ఎప్పుడూ ఉంటావు. పుణ్యపాపాలకు నీవే సాక్షి. ఓ మేధావీ, నీవు నాకు నిజాన్ని చెప్పు."
మత్పూర్వభార్యాఽపహృతా భృగుణాఽనృతకారిణా। సేయం యది తథా మే త్వం సత్యమాఖ్యాతుమర్హసి
"నా పూర్వ భార్యను అబద్ధంగా ప్రవర్తించిన భృగువు తీసుకున్నాడా? నిజంగా అలా అయితే, నువ్వు నాకు నిజాన్ని చెప్పాలి."
శ్రుత్వా త్వత్తో భృగోర్భార్యాం హరిష్యామ్యాశ్రమాదిమామ్। జాతవేదః పశ్యతస్తే వద సత్యాం గిరం మమ
"నువ్వు ఆమె భృగువు భార్యని చెప్పగానే, నేను ఆమెను ఆశ్రమం నుండి తీసుకెళ్తాను. ఓ జాతవేదా, నీవు చూస్తున్నదానిని నాకు నిజంగా చెప్పు."
తస్యైతద్వచనం శ్రుత్వా సప్తార్చిర్దుఃఖితోఽభవత్। `సత్యం వదామి యది మే శాపః స్యాద్బ్రహ్మవిత్తమాత్
ఆ మాటలు విని, ఏడు జ్వాలలతో మండుతున్న అగ్ని బాధపడ్డాడు: "నేను నిజం చెప్పితే, బ్రహ్మజ్ఞాని నుండి శాపం వస్తుందేమో."
అసత్యం చేదహం బ్రూయాం పతిష్యే నరకాన్ధ్రువమ్।' భీతోఽనృతాచ్చ శాపాచ్చ భృగోరిత్యబ్రవీచ్ఛనైః
"నేను అబద్ధం చెప్పితే, తప్పకుండా నరకంలో పడిపోతాను." అబద్ధానికి, శాపానికి భయపడి, మెల్లగా "ఆమె భృగువు భార్యే" అని చెప్పాడు.
త్వయా వృతా పులోమేయం పూర్వం దానవనన్దన। కిం త్వియం విధినా పూర్వం మన్త్రవన్న వృతా త్వయా
ఓ దానవ కుమారా, నీవు ముందు పులోమా కుమార్తెను ఎన్నుకున్నావు. కానీ, నీవు ఆమెను అప్పట్లో యాజ్ఞిక విధానంతో, మంత్రాలతోనే ఎంచుకున్నావా?
పిత్రా తు భృగవే దత్తా పులోమేయం యశస్వినీ। దదాతి న పితా తుభ్యం వరలోభాన్మహాయశాః
కాని, మహిమాన్వితుడైన ఆమె తండ్రి పులోమా కుమార్తెను భృగువుకు ఇచ్చాడు. గొప్ప పేరుగాంచిన ఆమె తండ్రి, మంచి వరుడు దొరుకుతాడేమోనని ఆశతో, ఆమెను నీకు ఇవ్వలేదు.
అథేమాం వేదదృష్టేన కర్మణా విధిపూర్వకమ్। భార్యామృషిర్భృగుః ప్రాప మాం పురస్కృత్య దానవ
ఆ తరువాత, వేదోక్తమైన కర్మతో, అన్ని నియమాలు పాటిస్తూ, నన్ను సాక్షిగా ఉంచుకుని, భృగు మహర్షి ఆమెను భార్యగా పొందాడు, ఓ దానవా.
సేయమిత్యవగచ్ఛామి నానృతం వక్తుముత్సహే। నానృతం హి సదా లోకే పూజ్యతే దానవోత్తమ
ఇది నిజమేనని నేను గ్రహిస్తున్నాను. నేను అసత్యం చెప్పలేను. ఎందుకంటే, ఈ లోకంలో ఎప్పుడూ సత్యమే గౌరవించబడుతుంది, ఓ ఉత్తమ దానవా.
అగ్నేరథ వచః శ్రుత్వా తద్రక్షః ప్రజహార తామ్। బ్రహ్మన్వరాహరూపేణ మనోమారుతరంహసా
అగ్ని మాటలు విని, ఆ రాక్షసుడు బ్రాహ్మణ వేషంలో, మనస్సు, గాలిలా వేగంగా వెళ్లి, ఆమెను వదిలేసాడు.
తతః స గర్భో నివసన్కుక్షౌ భృగుకులోద్వహ। రోషాన్మాతుశ్చ్యుతః కుక్షేశ్చ్యవనస్తేన సోఽభవత్
ఆ సమయంలో, భృగు వంశంలో జన్మించిన ఆ గర్భం, తల్లి కోపంతో కడుపు నుంచి బయటపడింది. అందుకే అతడికి 'చ్యవనుడు' అనే పేరు వచ్చింది.
తం దృష్ట్వా మాతురుదరాచ్చ్యుతమాదిత్యవర్చసమ్। తద్రక్షో భస్మసాద్భూతం పపాత పరిముచ్య తామ్
తల్లి కడుపు నుంచి వెలువడిన, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే అతడిని చూసి, ఆ రాక్షసుడు బూడిదై పడిపోయి, ఆమెను విడిచిపెట్టాడు.
సా తమాదాయ సుశ్రోణీ ససార భృగునన్దనమ్। చ్యవనం భార్గవం పుత్రం పులోమా దుఃఖమూర్చ్ఛితా
అందమైన నడుము కలిగిన పులోమా, భృగు వంశజుడైన తన కుమారుడు చ్యవనుడిని తీసుకుని, దుఃఖంతో అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయింది.
తాం దదర్శ స్వయం బ్రహ్మా సర్వలోకపితామహః। రుదతీం బాష్పపూర్ణాక్షీం భృగోర్భార్యామనిన్దితామ్
అందరు లోకాల పితామహుడైన బ్రహ్మదేవుడు, భృగువు భార్యను—నిర్దోషురాలైన ఆమెను—కన్నీళ్లతో ఏడుస్తూ చూశాడు.
సాన్త్వయామాస భగవాన్వధూం బ్రహ్మా పితామహః। అశ్రుబిన్దూద్భవా తస్యాః ప్రావర్తత మహానదీ
పితామహుడైన భగవంతుడు ఆ వధువును ఓదార్చాడు. ఆమె కన్నీటి బిందువుల నుండి ఒక గొప్ప నది ప్రవహించసాగింది.
ఆవర్తన్తీ సృతిం తస్యా భృగోః పత్న్యాస్తపస్వినః। తస్యా మార్గం సృతవతీం దృష్ట్వా తు సరితం తదా
ఆ నది, తపస్సు చేసే భృగు భార్య అడుగుజాడను అనుసరిస్తూ ప్రవహించసాగింది. ఆమె వెళ్ళిన దారినే ఆ నది కూడా సాగింది.
నామ తస్యాస్తదా నద్యాశ్చక్రే లోకపితామహః। వధూసరేతి భగవాంశ్చ్యవనస్యాశ్రమం ప్రతి
అప్పుడు లోకాల పితామహుడు ఆ నదికి 'వధూసరా' అనే పేరు పెట్టాడు. ఆ నది చ్యవనుని ఆశ్రమం వైపు ప్రవహించింది.