వేత్రకీయగృహే రాజా నాయం నయమిహాస్థితః। ఉపాయం తం న కురుతే యత్నాదపి స మన్దధీః। అనామయం జనస్యాస్య యేన స్యాదద్య శాశ్వతమ్
వేత్రకీయుని ఇంట్లో రాజు ధర్మాన్ని పాటించడంలేదు. ఆ మూర్ఖుడు ఎంత ప్రయత్నించినా ప్రజలకు శాశ్వతమైన భద్రత కలిగే మార్గాన్ని ఆలోచించడంలేదు.
ఏతదర్హా వచం నూనం వసామో దుర్బలస్య యే। విషయే నిత్యవాస్తవ్యాః కురాజానముపాశ్రితాః
మేము బలహీనులమై, చెడ్డ రాజు పాలనలో ఎప్పుడూ ఉండేవాళ్లమై, ఇలాంటి దుస్థితిని అనుభవించడమే మన వ్రుద్ధి అనుకోవాలి.
బ్రాహ్మణాః కస్య వక్తవ్యాః కస్య వాచ్ఛన్దచారిణః। గుణైరేతే హి వత్స్యన్తి కామగాః పక్షిణో యథా
బ్రాహ్మణులు ఎవరి కోసం మాట్లాడాలి, ఎవరి కోసం తమ ఇష్టానుసారం ప్రవర్తించాలి? మంచితనముండే వరకు మాత్రమే వారు ఇక్కడ ఉంటారు, పక్షులు తమకు నచ్చిన చోట ఉండే విధంగా.
రాజానం ప్రథమం విన్దేత్తతో భార్యాం తతో ధనమ్। `రాజన్యసతి లోకేఽస్మిన్కుతో భార్యా కుతో ధనమ్। వయస్య సంచయేనాస్య జ్ఞాతీన్పుత్రాంశ్చ తారయేత్
మొదట రాజును వెతకాలి, తర్వాత భార్యను, ఆ తర్వాత ధనాన్ని సంపాదించాలి. ఈ లోకంలో రాజు లేకపోతే భార్యా, ధనమూ ఎలా ఉంటాయి? మిత్రులను కూడగట్టి, తన బంధువులను, పిల్లలను రక్షించాలి.
విపీరతం మయా చేదం త్రయం సర్వముపార్జితమ్। తదిమామాపదం ప్రాప్య భృశం తప్యామహే వయమ్
నా శ్రమతోనే ఈ మూడు—రాజు, భార్య, ధనం—అన్నీ సంపాదించాను. అయినా ఇప్పుడు ఈ కష్టంలో పడిపోయి మేమంతా బాగా బాధపడుతున్నాము.
సోఽయమస్మాననుప్రాప్తో వారః కులవినాశనః। భోజనం పురుషశ్చైకః ప్రదేయం వేతనం మయా
ఇప్పుడు మన కుటుంబాన్ని నాశనం చేసే ఈ విపత్తు మన మీద పడింది. నేను ఆ రాక్షసునికి భోజనం, ఒక మనిషిని బహుమతిగా ఇవ్వాలి.
న చ మే విద్యతే విత్తం సంక్రేతుం పురుషం క్వచిత్। సుహృజ్జనం ప్రదాతుం చ న శక్ష్యామి కదాచన
ఒక్కడినైనా కొనడానికి నాకు ఎక్కడా ధనం లేదు. స్నేహితుడిని ఇవ్వడానికీ నేను ఎప్పుడూ సిద్ధంగా లేను.
గతిం చాన్యాం న పశ్యామి తస్మాన్మోక్షాయ రక్షసః। సోఽహం దుఃఖార్ణవే మగ్నో మహత్యసుకరే భృశమ్
ఇంకా ఏ మార్గమూ కనబడటం లేదు. అందుకే ఆ రాక్షసుని నుండి విడిపోవడానికి, నేను ఈ గొప్ప, దుర్భరమైన దుఃఖసముద్రంలో మునిగిపోయాను.
సహైవైతైర్గమిష్యామి బాన్ధవైరద్య రాక్షసమ్। తతో నః సహితాన్క్షుద్రః సర్వానేవోపభోక్ష్యతి
ఈ రోజు నా బంధువులతో కలిసి ఆ రాక్షసుని దగ్గరకు వెళ్తాను. అప్పుడు ఆ దుష్టుడు మనందరినీ ఒకేసారి తినేస్తాడు.
దుఃఖమూలమిదం భద్రే మయోక్తం ప్రశ్నతోఽనఘే
నిష్కళంకినీ, నీవు అడిగినందుకు ఈ దుఃఖానికి మూలాన్ని చెప్పాను.
న విషాదస్త్వయా కార్యో భయాదస్మాత్కథంచన। ఉపాయః పరిదృష్టోఽత్ర తస్మాన్మోక్షాయ రక్షసః
నీవు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ భయపడవద్దు, నిరాశ చెందవద్దు. ఈ రాక్షసుని నుండి విముక్తి పొందేందుకు ఒక మార్గం కనబడింది.
నైవ స్వయం సపుత్రస్య గమనం తత్ర రోచయే।' ఏకస్తవ సుతో బాలః కన్యా చైకా తపస్వినీ। న చైతయోస్తథా పత్న్యా గమనం తవ రోచయే
నీవు నీ కుమారుడితో కలిసి అక్కడికి వెళ్లడం నాకు నచ్చదు. నీకు ఒక కుమారుడు, ఒక తపస్సు చేసే కుమార్తె ఉన్నారు. నీ భార్య లేదా నీవు వెళ్లడం కూడా నాకు ఇష్టం లేదు.
మమ పఞ్చ సుతా బ్రహ్మంస్తేషామేకో గమిష్యతి। త్వదర్థం బలిమాదాయ తస్య పాపస్య రక్షసః
ఓ బ్రాహ్మణా, నాకు ఐదుగురు కుమారులు ఉన్నారు. వారిలో ఒకడు నీకోసం ఆ పాపి రాక్షసునికి బలి ఇవ్వడానికి వెళ్తాడు.
నాహమేతత్కరిష్యామి జీవితార్థీ కథంచన। బ్రాహ్మణస్యాతిథేశ్చైవ స్వార్థే ప్రాణాన్వియోజయన్
ప్రాణాల కోసం అయినా, నేను బ్రాహ్మణ అతిథి కోసం, అతని ప్రయోజనం కోసం, అతని ప్రాణాలను తీసే పని ఎప్పటికీ చేయను.
న త్వేతదకులీనాసు నాధర్మిష్ఠాసు విద్యతే। యద్బ్రాహ్మమార్థం విసృజేదాత్మానమపి చాత్మజమ్
ఇది మంచి వంశస్థులలో కానీ, ధర్మబద్ధంగా లేని వారిలో కానీ ఉండదు—బ్రాహ్మణుని కోసం తనను తాను లేదా తన కుమారుని త్యాగం చేయడం.
ఆత్మనస్తు వధః శ్రేయో బోద్ధవ్యమితి రోచతే। బ్రహమ్వధ్యాఽఽత్మవధ్యా వా శ్రేయానాత్మవధో మమ
నా దృష్టిలో అయితే, తనను తాను త్యాగం చేసుకోవడం మేలైనదిగా అనిపిస్తుంది. బ్రాహ్మణ హత్య అయినా, ఆత్మహత్య అయినా, నాకు నా ప్రాణ త్యాగమే మేలు.
బ్రహ్మవధ్యా పరం పాపం నిష్కృతిర్నాత్ర విద్యతే। అబుద్ధిపూర్వం కృత్వాపి ప్రత్యవాయో హి విద్యతే
బ్రాహ్మణ హత్య అతి పెద్ద పాపం. దానికి ప్రాయశ్చిత్తం లేదు. తెలియక చేసినా కూడా దానికి దోషమే కలుగుతుంది.
న త్వహం వధమాకాఙ్క్షే స్వయమేవాత్మనః శుభే। పరైః కృతే వధే పాపం న కించిన్మయి విద్యతే
కానీ నేను నా ప్రాణాలను తానే తీసుకోవాలని అనుకోను, ఓ సద్గుణవతీ. ఇతరులు చంపితే నాకు పాపం ఉండదు.
అభిసంధౌ కృతే తస్మిన్బ్రాహ్మణస్య వధే మయా। నిష్కృతిం న ప్రపశ్యామి నృశంసం క్షుద్రమేవ చ
నేను ఉద్దేశ్యపూర్వకంగా బ్రాహ్మణుని చంపితే, దానికి ప్రాయశ్చిత్తం కనబడదు—దానిలో క్రూరత, నీచత్వమే ఉంటుంది.
ఆగతస్య గృహం త్యాగస్తథైవ శరణార్థినః। యాచమానస్య చ వధో నృశంసో గర్హితో బుధైః
ఇంటికి వచ్చినవారిని వదిలిపెట్టడం, ఆశ్రయం కోరినవారిని నిర్లక్ష్యం చేయడం, భిక్ష అడిగినవారిని చంపడం—ఇవి క్రూరమైన పనులు, జ్ఞానులు అవి తప్పు అంటారు.
కుర్యాన్న నిన్దితం కర్మ న నృశంసం కథంచన। ఇతి పూర్వే మహాత్మాన ఆపద్ధర్మవిదో విదుః
ఎప్పుడూ నిందించబడే పనిని, లేదా ఎవరికైనా హానికరమైన పనిని చేయకూడదు. అపదలో ధర్మాన్ని తెలిసిన పూర్వకాల మహాత్ములు ఇదే చెప్పారు.
శ్రేయాంస్తు సహదారస్య వినాశోఽద్య మమ స్వయమ్। బ్రాహ్మణస్య వధం నాహమనుమంస్యే కదాచన
నేడు నా భార్యతో కలిసి నేను నశించడమే మేలుగా భావిస్తున్నాను; కానీ బ్రాహ్మణుడిని హత్య చేయడాన్ని నేను ఎప్పటికీ ఒప్పుకోను.
మమాప్యేషా మతిర్బ్రహ్మన్విప్రా రక్ష్యా ఇతి స్థిరా। న చాప్యనిష్టః పుత్రో మే యది పుత్రశతం భవేత్
బ్రాహ్మణులను కాపాడాలి అనే నిశ్చయమైన అభిప్రాయం నాకు ఉంది, బ్రాహ్మణుడా. నాకెందరో పిల్లలు ఉన్నా, నా కుమారుడు నాకు ఇష్టపడని వాడు కాదు.
న చాసౌ రాక్షసః శక్తో మమ పుత్రవినాశనే। వీర్యమన్మన్త్రసిద్ధశ్చ తేజస్వీ చ సుతో మమ
ఆ రాక్షసుడు నా కుమారుని నశింపజేయడం సాధ్యం కాదు. నా కుమారుడు బలవంతుడు, మంత్రశక్తిలో నిపుణుడు, తేజస్సుతో కూడినవాడు.
రాక్షసాయ చ తత్సర్వం ప్రాపయిష్యతి భోజనమ్। మోక్షయిష్యతి చాత్మానమితి మే నిశ్చితా మతిః
ఆ భోజనాన్ని అంతటినీ రాక్షసునికి అందిస్తాడు, తనను తాను రక్షించుకుంటాడు కూడా. ఇదే నా స్థిరమైన నిర్ణయం.
సమాగతాశ్చ వీరేణ దృష్టపూర్వాశ్చ రాక్షసాః। బలవన్తో మహాకాయా నిహతాశ్చాప్యనేకశః
వీరుడైన నా కుమారుని ఎదుర్కొన్న, అతని పరాక్రమాన్ని చూసిన రాక్షసులు, ఎంత బలమైనవారైనా, ఎంత పెద్దవారైనా, ఎన్నోసార్లు అతని చేతిలో చనిపోయారు.
న త్విదం కేషుచిద్బ్రహ్మాన్వ్యాహర్తవ్యం కథంచన। విద్యార్థినో హి మే పుత్రాన్విప్రకుర్యుః కుతూహలాత్
ఈ విషయం ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ఏ బ్రాహ్మణుడికి చెప్పకూడదు. ఎందుకంటే, విద్య కోసం ఉత్సాహంగా ఉన్న నా కుమారులు, ఆసక్తితో ఏదైనా చేయవచ్చు.
గురుణా చాననుజ్ఞాతో గ్రాహయేద్యః సుతో మమ। న స కుర్యాత్తథా కార్యం విద్యయేతి సతాం మతమ్
నా కుమారుడు గురువు అనుమతి లేకుండా ఈ పని చేయాలని ప్రయత్నిస్తే, అలా చేయకూడదు. విద్య విషయంలో ఇదే సజ్జనుల అభిప్రాయం.
ఏవముక్తస్తు పృథయా స విప్రో భార్యయా సహ। హృష్టః సంపూజయామాస తద్వాక్యమమృతోపమమ్
ప్రిత తన మాటలు చెప్పిన తర్వాత, ఆ బ్రాహ్మణుడు తన భార్యతో కలిసి, ఆ అమృతసమానమైన మాటలను ఆనందంగా గౌరవించాడు.
తతః కున్తీ చ విప్రశ్చ సహితావనిలాత్మజమ్। తమబ్రూతాం కురుష్వేతి స తథేత్యబ్రవీచ్చ తౌ
తర్వాత కుంతి, ఆ బ్రాహ్మణుడు ఇద్దరూ కలసి వాయుపుత్రుడిని, 'ఇది చేయు' అని చెప్పారు. అతను 'అలా చేస్తాను' అని సమాధానం ఇచ్చాడు.